Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth cuối tháng 9 công bố sáng kiến mang tên "Các hoạt động liên bang về Khả năng chống chịu, Nguồn lực quân đội, Cung ứng và Khả năng sống sót", gọi tắt là FORTRESS (Pháo đài).
Bộ trưởng Hegseth mô tả sáng kiến này là "chính sách bảo hiểm của quốc gia", nhằm đảm bảo quân đội Mỹ vẫn có thể tiếp cận vật liệu cần thiết và duy trì hoạt động trong trường hợp các chuỗi cung ứng truyền thống bị đứt gãy.
Fox News tuần trước dẫn các tài liệu về chương trình cho biết trong khuôn khổ FORTRESS, Lầu Năm Góc đang tìm cách đảm bảo các căn cứ có thể sinh tồn và duy trì hoạt động trong ít nhất 30 ngày mà không có hỗ trợ từ bên ngoài. Đây là một phần nỗ lực để chuẩn bị cho khả năng xảy ra cuộc chiến quy mô lớn đủ sức uy hiếp lưới điện, chuỗi cung ứng và hạ tầng quan trọng trên lãnh thổ Mỹ.
Dàn máy bay tại căn cứ không quân Eielson ở Alaska, Mỹ hồi năm 2023. Ảnh: USAF
Mọi cơ sở quân sự quan trọng trên lục địa Mỹ được kỳ vọng sẽ duy trì các hoạt động thiết yếu trong quãng thời gian trên, trong đó có đảm bảo nguồn cung điện, nước, nhiên liệu và năng lực liên lạc. Fox News gọi sáng kiến này là "kế hoạch ngày tận thế".
Bài học từ Ukraine và tình hình thế giới
Xung đột Ukraine cho thấy tầm quan trọng của lưới điện dân sự đối với đời sống người dân lẫn hoạt động quân sự trong một cuộc xung đột toàn diện.
Theo báo cáo công bố hồi tháng 10/2025 của viện nghiên cứu Hội đồng Đại Tây Dương có trụ sở ở Mỹ, quân đội Ukraine phụ thuộc nhiều vào mạng lưới năng lượng dân sự. Những cuộc tập kích quy mô lớn của Nga gần đây nhằm vào hạ tầng năng lượng Ukraine đã gây ra tình trạng mất điện diện rộng, ảnh hưởng đến những hoạt động quân sự cần lưới điện dân dụng.
Bộ Quốc phòng Nga cũng nhiều lần khẳng định chỉ nhắm vào "những cơ sở năng lượng phục vụ lợi ích của quân đội Ukraine".
"Chúng tôi không muốn dựa vào hạ tầng dân sự thông thường của thành phố để vận hành hoạt động quốc phòng. Đơn giản là không thể làm vậy. Đó là rủi ro không thể chấp nhận được", phát ngôn viên Bộ Quốc phòng Mỹ Sean Parnell, người dẫn đầu sáng kiến FORTRESS, cho biết.
Giống như Ukraine, quân đội Mỹ hiện phụ thuộc vào lưới điện dân sự để tiến hành nhiều hoạt động, từ liên lạc, hậu cần cho đến sản xuất vũ khí. "Không có điện thì sẽ mất khả năng liên lạc, nguồn cung nước, hậu cần, dây chuyền lắp ráp và cả những cấu trúc chỉ huy cơ bản", ông Parnell cho hay.
Nga phóng gần 40 tên lửa khi tập kích hạ tầng năng lượng Ukraine
Khu vực ngoại ô phía đông Kiev, Ukraine mất điện trong cuộc tấn công rạng sáng 14/10. Video: X/AMK Mapping
Không chỉ điện năng, Mỹ còn đối mặt với rủi ro từ những lĩnh vực khác. Các nước thành viên NATO tại châu Âu cho biết số lượng cuộc "tấn công lai", thường nhằm vào hệ thống hậu cần hoặc cơ sở hạ tầng quan trọng như cáp dữ liệu và đường ống, đang gia tăng.
Phương Tây thường quy trách nhiệm về những hoạt động này cho Nga, song Moskva luôn bác bỏ liên quan.
Chiến dịch tập kích của Ukraine nhằm vào loạt nhà máy lọc dầu Nga cũng làm gia tăng lo ngại về nguồn cung nhiên liệu, đẩy giá xăng và dầu diesel tăng cao trong bối cảnh các mặt hàng này vốn đã đắt đỏ do ảnh hưởng từ xung đột Trung Đông.
"Tôi nhận thấy tư duy về phòng thủ lãnh thổ của Mỹ vốn dựa trên giả định lỗi thời rằng chúng ta được hai đại dương bảo vệ. Tổng thống Donald Trump hiểu rằng thời kỳ đó đã qua và mở đường cho những cách tiếp cận mới: Hệ thống Vòm Vàng, tái tập trung vào Tây Bán cầu, Greenland và Panama", phát ngôn viên Parnell nói.
Nỗ lực giúp các căn cứ tự sinh tồn
Sáng kiến FORTRESS đề xuất sử dụng lò phản ứng hạt nhân di động, kho lưu trữ pin quy mô lớn và lưới điện vi mô có khả năng tách khỏi lưới điện dân dụng, nhằm giúp các cơ sở quân sự tiếp tục hoạt động trong tình trạng mất điện kéo dài.
"Nguồn điện phục vụ nhiệm vụ thiết yếu phải có tính độc lập, được gia cố và có phương án dự phòng", quan chức Lầu Năm Góc cho hay.
Ông Parnell (trái) và ông Hegseth tại Lầu Năm Góc tháng 8/2025. Ảnh: BQP Mỹ
Bộ Quốc phòng Mỹ từng công bố kế hoạch nhằm giúp các căn cứ giảm phụ thuộc vào lưới điện dân dụng. Tuy nhiên, tiêu chuẩn tự chủ trong ít nhất 3 tháng theo sáng kiến FORTRESS mở rộng hơn, đặt thêm yêu cầu về điện sang các dịch vụ thiết yếu khác.
Chiến lược này tính đến khả năng chuỗi cung ứng toàn cầu bị gián đoạn nghiêm trọng, ảnh hưởng đến nguồn cung vũ khí, thiết bị và vật liệu dành cho quân đội.
"Xung đột tiếp theo có khả năng sẽ diễn ra trên nhiều mặt trận. Hãy nhìn vào cục diện địa chính trị đằng sau mọi cuộc chiến lớn. Khi điều đó xảy ra, chuỗi cung ứng toàn cầu sẽ bị phá vỡ", ông Parnell nói.
Để chuẩn bị cho kịch bản này, FORTRESS đề xuất xây dựng các kho dự trữ chiến lược về đạn dược, nhiên liệu, khoáng sản thiết yếu, linh kiện điện tử, phụ tùng thay thế và vật tư y tế. Chúng sẽ giúp Mỹ duy trì hoạt động quân sự trong trường hợp những tuyến vận tải quốc tế bị gián đoạn, hoặc nhà sản xuất trong nước không đáp ứng được nhu cầu tăng vọt trong thời chiến.
Đối với những nhu cầu thiết yếu dành cho quân đội, FORTRESS yêu cầu phải có ít nhất hai tuyến cung ứng hoặc sản xuất đạt chuẩn, giúp giảm nguy cơ hoạt động quân sự bị đình trệ chỉ vì mất một nhà máy hoặc một nhà cung cấp.
Một yếu tố quan trọng trong sáng kiến FORTRESS là đảm bảo ngành sản xuất dân sự tại Mỹ có thể tham gia và đáp ứng nhu cầu quân sự trong thời chiến. Biện pháp này tương tự thời Thế chiến II, khi các hãng ôtô ở thành phố Detroit đã ngừng chế tạo xe dân sự để chuyển sang sản xuất oanh tạc cơ, động cơ máy bay và xe tải.
Thông qua Mạng lưới Sản xuất Dự trữ Dân sự, sáng kiến có từ trước và được tích hợp vào FORTRESS, Lầu Năm Góc sẽ xác định các nhà máy thương mại có khả năng chuyển sang sản xuất quốc phòng trong thời kỳ khủng hoảng.
Tàu chở than cho nhà máy điện ở căn cứ Eielson tại Alaska, Mỹ năm 2016. Ảnh: USAF
Ngoài lĩnh vực năng lượng và sản xuất, sáng kiến này còn có những nỗ lực về tăng cường khả năng kháng nhiễu của hệ thống liên lạc, dẫn đường và vệ tinh quân sự, trong đó có công tác chuẩn bị nhằm duy trì hoạt động khi tín hiệu định vị vệ tinh GPS bị gây nhiễu hoặc thiết bị trên không gian ngừng hoạt động.
Mục đích tổng thể của các biện pháp này là giúp quân đội Mỹ giảm phụ thuộc vào hạ tầng dân sự và mạng lưới cung ứng dễ bị tổn thương trong một cuộc xung đột kéo dài.
"Không ai muốn phải đưa ra những quyết định đó giữa một cuộc xung đột toàn cầu đang diễn ra trên nhiều mặt trận. Chúng tôi phải có kế hoạch", ông Parnell cho hay.
Chưa rõ dự án này sẽ tốn bao nhiêu tiền và thời gian để hoàn thành, song một quan chức quân sự Mỹ cấp cao thừa nhận với tạp chí Air & Space Forces rằng nhiều hạng mục có thể mất nhiều năm để triển khai đầy đủ, dù một số chương trình đã bắt đầu được thực hiện.
Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), có trụ sở ở Washington, nhận định một số mục tiêu trong sáng kiến FORTRESS là "cực kỳ tham vọng".
Phạm Giang (Theo Fox News, Newsweek)