Theo thông tin từ Bộ Giáo dục và Đào tạo, kết quả sơ bộ Chương trình đánh giá học sinh quốc tế PISA 2025 của OECD vừa được công bố ngày 8/9/2026 cho thấy học sinh Việt Nam có kết quả Toán và Khoa học khá tốt nhưng kết quả đọc hiểu khiêm tốn.
Gần 60% học sinh chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản
Bộ Giáo dục và Đào tạo cho hay Việt Nam có 7.353 học sinh thuộc 194 trường hoàn thành khảo sát, đại diện cho hơn 1,1 triệu học sinh 15 tuổi, tương đương 71% tổng số người 15 tuổi tham gia chương trình đánh giá. Khoa học là lĩnh vực trọng tâm; Toán và Đọc hiểu là các lĩnh vực phụ. Chu kỳ này cũng đánh giá khả năng giải quyết vấn đề bằng máy tính trong khuôn khổ học tập trong thế giới số.
Kết quả công bố cho thấy học sinh Việt Nam đạt trung bình 457 điểm Khoa học, 443 điểm Toán, 392 điểm Đọc hiểu và 461 điểm Giải quyết vấn đề bằng máy tính. Kết quả được xếp theo các Mức, trong đó Mức 2 được xem là mức năng lực cơ bản. Ở mức này, học sinh bắt đầu có thể dùng kiến thức và thông tin để xử lý những tình huống quen thuộc trong thực tế.
Việt Nam có kết quả lĩnh vực Khoa học tương đối tích cực với 71% học sinh đạt từ Mức 2 trở lên, gần mức trung bình 74% của OECD. Ở Toán, tỷ lệ này là 58% so với mức trung bình 65% của OECD. Với Đọc hiểu, chỉ 41% học sinh Việt Nam đạt từ mức 2 trở lên trong khi trung bình OECD là 69%. Theo đó, khoảng 59% học sinh Việt Nam chưa đạt mức đọc hiểu cơ bản theo cách đánh giá của PISA.
Số học sinh Việt Nam đạt mức năng lực cao cũng còn ít. Tỷ lệ đạt Mức 5 hoặc Mức 6 ở Khoa học là 2%, Toán là 4% và Đọc hiểu gần 0% trong khi trung bình OECD lần lượt là 7%, 8% và 6%.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, những con số này đặt giáo dục Việt Nam trước hai yêu cầu song hành: nâng mặt bằng năng lực tối thiểu cho số đông, nhất là Đọc hiểu, đồng thời tạo điều kiện để phát triển nhóm học sinh có năng lực ở mức cao.
Chưa đồng đều về cơ hội học tập
Kết quả PISA cũng cho thấy cơ hội học tập vẫn chưa đồng đều. Nhóm học sinh có điều kiện thuận lợi nhất cao hơn nhóm khó khăn nhất 87 điểm Khoa học, gần bằng khoảng cách trung bình OECD là 86 điểm. Điều này cho thấy hoàn cảnh gia đình vẫn ảnh hưởng đáng kể đến kết quả học tập.
Từ kết quả này, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận định hỗ trợ học sinh khó khăn vì thế cần tiếp tục là một ưu tiên. Bên cạnh đó, việc rèn đọc hiểu cần được thực hiện trong tất cả các môn học, không chỉ môn Ngữ văn. Giáo viên có thể cho học sinh làm quen với nhiều loại thông tin như bài viết, bảng biểu, biểu đồ, hình ảnh và dữ liệu. Việc kiểm tra thường xuyên cần giúp phát hiện sớm những học sinh nào đang gặp khó khăn để hỗ trợ kịp thời, nhất là học sinh ở vùng khó khăn và gia đình có ít điều kiện hỗ trợ việc học.
Bên cạnh đó, kết quả PISA 2025 cũng ghi nhận thái độ học tập tích cực của học sinh Việt Nam: 82% cho biết tò mò về nhiều vấn đề; 79% cố gắng hơn khi nhiệm vụ trở nên khó; chỉ 12% cho rằng đi học là lãng phí thời gian. Có 87% học sinh tìm kiếm sự hỗ trợ của giáo viên khi cần và 90% hỏi bạn khi chưa hiểu.
Sự hỗ trợ của giáo viên là một lợi thế rõ nét. Có 90% học sinh cho biết giáo viên Khoa học quan tâm đến việc học của từng em; 85% cho biết giáo viên tiếp tục giảng đến khi học sinh hiểu và 89% nhận được hỗ trợ thêm khi cần. Các tỷ lệ tương ứng của OECD lần lượt là 69%, 69% và 73%.
Mức độ chuyên cần cũng tích cực hơn trung bình OECD. Trong hai tuần trước khảo sát, 4% học sinh nghỉ ít nhất một ngày không phép, 9% bỏ ít nhất một tiết và 32% đi học muộn; thấp hơn các mức tương ứng của OECD là 22%, 24% và 50%.
Kết quả đánh giá cũng cho thấy khoảng 52% học sinh tin rằng năng lực của mình có thể tiến bộ nhờ cố gắng và được hướng dẫn đúng cách; tỷ lệ thường xuyên lập kế hoạch học tập cũng ở mức tương tự. Vì vậy, theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, bên cạnh kiến thức, nhà trường cần quan tâm hơn đến kỹ năng tự học và sự tự tin của học sinh cũng như an toàn học đường.
Về sử dụng thiết bị số, học sinh Việt Nam dành trung bình 2,2 giờ mỗi ngày sử dụng thiết bị số tại trường cho hoạt động học tập, cao hơn mức 1,7 giờ của OECD. Các em dành khoảng 1,5 giờ mỗi ngày cho hoạt động không phục vụ học tập, so với 1,1 giờ của OECD.
Việc sử dụng AI đã trở nên phổ biến khi 94% học sinh dùng chatbot AI để hỗ trợ học tập; 82% dùng AI để nghiên cứu sơ bộ một chủ đề mới; 86% dùng để tóm tắt văn bản và 88% dùng để soạn thảo văn bản cho bài tập nhưng chỉ khoảng 70% học sinh cho biết đã được học cách đánh giá nội dung do AI tạo ra. Từ kết quả này, Bộ Giáo dục và Đào tạo nhận định câu hỏi quan trọng không còn chỉ là có cho phép học sinh dùng AI hay không mà điều cần thiết hơn là dạy các em biết đặt câu hỏi, kiểm tra thông tin, nhận ra câu trả lời sai hoặc thiếu căn cứ và dùng AI để hỗ trợ việc học, chứ không làm thay việc suy nghĩ.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, đây là lần đầu tiên Việt Nam chuyển từ làm bài trên giấy sang làm bài trên máy tính. Hai cách làm bài có những khác biệt nhất định. Cụ thể như bài khảo sát ở lĩnh vực Đọc hiểu yêu cầu học sinh đọc văn bản số và văn bản đa phương thức; điều hướng giữa nhiều màn hình hoặc nguồn thông tin; đọc bảng, biểu đồ và dữ liệu động; xử lý lượng thông tin lớn hơn; quản lý thời gian trên môi trường số; sử dụng chuột, bàn phím và các thao tác số thành thạo; duy trì sự tập trung trong môi trường số. Vì vậy, Bộ Giáo dục và Đào tạo cho rằng chưa nên lấy chênh lệch điểm giữa PISA 2025 và các kỳ trước để kết luận chất lượng giáo dục Việt Nam tăng hay giảm.
Cũng theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, kết quả PISA không nên chỉ được nhìn qua điểm số hoặc thứ hạng. Cần phân tích kỹ hơn theo vùng miền, giới tính, hoàn cảnh gia đình và môi trường học tập, sau đó kết hợp với dữ liệu trong nước. Cách làm này sẽ giúp xác định học sinh nào cần hỗ trợ, đang khó ở đâu và giải pháp nào phù hợp nhất./.
(Vietnam+)