Trong bối cảnh thương mại toàn cầu biến động mạnh, các chuỗi cung ứng được tái cấu trúc và nhiều đối tác lớn điều chỉnh chính sách, yêu cầu đa dạng hóa thị trường trở nên cấp thiết với doanh nghiệp Việt Nam. Để biến ưu đãi từ Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP) thành hợp đồng thực sự, doanh nghiệp cần thay đổi tư duy tiếp cận và chủ động xây dựng năng lực cạnh tranh từ bên trong.
Đây là thông điệp xuyên suốt tại tọa đàm "Từ biến động thương mại toàn cầu đến cơ hội thị trường: Tận dụng CPTPP để chuyển hướng và mở rộng xuất khẩu" do Tạp chí Công Thương tổ chức ngày 28/10.
Không gian thị trường rộng mở và đa chiều
Việc thực thi CPTPP đang mở ra không gian thị trường rộng lớn với 12 thành viên và nhiều thị trường có mức độ mở cửa cao. Năm 2025, thương mại hai chiều Việt Nam-CPTPP đạt 124,5 tỷ USD, xuất khẩu của Việt Nam đạt 70,6 tỷ USD, tăng 11,5% so với 2024. Đặc biệt, xuất khẩu sang Canada, Mexico và Peru - những thị trường chưa có FTA trước CPTPP tiếp tục tăng trưởng tích cực.
Ông Ngô Chung Khanh, Phó Vụ trưởng Vụ Phát triển thị trường nước ngoài và Thương mại đa biên (Bộ Công Thương) nhấn mạnh CPTPP không còn đơn thuần là hiệp định của khu vực châu Á-Thái Bình Dương. Với sự gia nhập của Vương quốc Anh, sự quan tâm của Costa Rica, Uruguay, UAE, Philippines, Indonesia và cả Ukraine, CPTPP đang dần trở thành một FTA thế hệ mới mang tính toàn cầu. Điều này có nghĩa là các tiêu chuẩn cao về thương mại, lao động, môi trường và phát triển bền vững trong CPTPP sẽ có phạm vi tác động ngày càng rộng, trở thành "luật chơi" quan trọng không chỉ trong một khu vực mà trên nhiều thị trường trên thế giới.
Quan trọng hơn, ông Khanh cho rằng doanh nghiệp Việt Nam cần thay đổi căn bản cách nhìn về CPTPP: "Đừng nhìn CPTPP chỉ là thị trường người mua, mà thậm chí cần hình dung đó là thị trường của người bán." Trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đứt gãy và tái định hình, CPTPP còn là nơi doanh nghiệp có thể tìm kiếm nguyên liệu, linh kiện và đầu vào sản xuất. Thay vì nhập nguyên liệu từ ngoài khối, doanh nghiệp hoàn toàn có thể nhập từ một thành viên CPTPP, sản xuất tại Việt Nam rồi xuất khẩu sang các thành viên CPTPP hoặc các thị trường khác, vừa tận dụng ưu đãi thuế quan, vừa nâng cao khả năng chống chịu của chuỗi cung ứng.
Từ góc nhìn địa bàn Mexico, bà Nguyễn Thị Trang, Tham tán thương mại, Thương vụ Việt Nam tại Mexico, cho biết đa dạng hóa thị trường đang diễn ra theo cả hai chiều. Mexico là điểm kết nối giữa Bắc Mỹ và Mỹ Latinh với hơn 80% xuất khẩu hướng tới Hoa Kỳ qua Hiệp định Thương mại tự do Hoa Kỳ-Mexico-Canada (USMCA). Nhu cầu nhập khẩu của Mexico rất đa dạng, vừa phục vụ tiêu dùng nội địa, vừa cung cấp nguyên liệu, linh kiện, máy móc cho chuỗi sản xuất Bắc Mỹ.
Năm 2025, kim ngạch thương mại song phương đạt 8,17 tỷ USD, tăng 27%; xuất khẩu Việt Nam sang Mexico vượt 7 tỷ USD, tăng gần 29%. Đến tháng 8/2026, kim ngạch đạt 7,2 tỷ USD, tăng gần 40%, đưa Mexico thành đối tác thương mại lớn thứ hai của Việt Nam tại châu Mỹ (sau Hoa Kỳ). Tăng trưởng mạnh ở máy vi tính, điện tử, máy móc, giày dép, dệt may.
Bà Trang cho biết Thương vụ đã đưa đoàn 8 doanh nghiệp Mexico sang Việt Nam tham dự "Vietnam International Sourcing" đầu tháng 9/2026 và 4 doanh nghiệp đã đạt thỏa thuận thương mại. Điều này chứng minh rằng khi xem xét đúng sản phẩm và gặp đúng đối tác, cơ hội hoàn toàn có thể trở thành hợp đồng.
Nâng cao năng lực tuân thủ và thay đổi tư duy
Dù dư địa thị trường rộng mở, các chuyên gia đồng thuận rằng cơ hội chỉ tồn tại trên lý thuyết nếu doanh nghiệp không chuẩn bị đủ năng lực. Ông Ngô Chung Khanh chỉ ra ba nhóm năng lực cốt lõi mà doanh nghiệp cần xây dựng để tận dụng hiệu quả CPTPP.
Theo ông Khanh, đầu tiên là năng lực tuân thủ. Quy tắc xuất xứ là điều kiện tiên quyết để được hưởng thuế ưu đãi. Ngoài các nội dung truyền thống như thuế quan, kiểm dịch động thực vật, CPTPP còn bao gồm nhiều yêu cầu phi truyền thống về lao động, môi trường và phát triển bền vững. Đây là thách thức không nhỏ, đặc biệt với doanh nghiệp vừa và nhỏ nếu thiếu tư vấn và hỗ trợ chuyên sâu.
Năng lực thứ hai là tổ chức lại chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh cạnh tranh địa chính trị gay gắt, khi tuân thủ yêu cầu của một bên có thể xung đột với yêu cầu của bên kia, doanh nghiệp không thể phụ thuộc vào một nguồn cung duy nhất. CPTPP, với mạng lưới thành viên ngày càng mở rộng và tiêu chuẩn cao, là lựa chọn phù hợp để doanh nghiệp đa dạng hóa đầu vào và tăng khả năng chống chịu trước các cú sốc bên ngoài.
Thứ ba là năng lực xây dựng mạng lưới đối tác kinh doanh. Thiếu thông tin và thiếu đơn hàng vẫn là điểm nghẽn lớn của nhiều doanh nghiệp khi tận dụng FTA. Thay vì thụ động chờ đợi, doanh nghiệp cần chủ động tham gia xúc tiến thương mại, hội chợ triển lãm và kết nối với thương vụ, hiệp hội ngành hàng. Thực tế cho thấy nhiều hợp đồng lớn và bền vững được hình thành từ các hoạt động gặp gỡ trực tiếp.
Ông Khanh cũng lưu ý một nguyên tắc quan trọng là đa dạng hóa thị trường không có nghĩa là từ bỏ thị trường truyền thống. Doanh nghiệp cần chiến lược cân bằng, có lộ trình vừa phải, tránh chuyển hướng quá nhanh, quá gấp khi thị trường cũ gặp khó khăn rồi lại khó quay về khi thị trường mới phát sinh rủi ro. "Không bỏ trứng vào một giỏ, cả về thị trường xuất khẩu lẫn nguồn cung nguyên liệu," ông Khanh nhấn mạnh.
Từ góc độ ngành điện tử, bà Đỗ Thị Thúy Hương, Phó Chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp điện tử Việt Nam cho rằng điều quan trọng nhất không phải là thay đổi sản phẩm mà là thay đổi tư duy kinh doanh. Doanh nghiệp không thể áp dụng một mô hình duy nhất cho toàn bộ thị trường CPTPP. Mỗi thị trường, thậm chí mỗi khách hàng, có yêu cầu riêng về tiêu chuẩn môi trường, chứng nhận kỹ thuật hay khả năng giao hàng ổn định. Vì vậy, doanh nghiệp phải chủ động nghiên cứu thị trường, tìm hiểu khách hàng và thiết kế năng lực sản xuất phù hợp từ trước, không phải đợi có đơn hàng mới bắt đầu chuẩn bị.
Bà Hương cũng nhấn mạnh vai trò của hiệp hội và các tổ chức hỗ trợ trong việc kết nối B2B thực chất, không chỉ dừng ở hội thảo phổ biến thông tin mà phải tạo điều kiện để doanh nghiệp gặp trực tiếp nhà mua hàng, nhà phân phối và đối tác công nghệ. Đặc biệt, với doanh nghiệp vừa và nhỏ, một hướng đi hiệu quả là tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp lớn với vai trò nhà cung ứng linh kiện, vật liệu hoặc một công đoạn sản xuất cụ thể, thay vì nhất thiết phải tự xuất khẩu sản phẩm hoàn chỉnh.
Như vậy, CPTPP không chỉ mang lại dư địa thị trường mà còn đòi hỏi doanh nghiệp chủ động nâng cao năng lực tuân thủ, tổ chức chuỗi cung ứng và kết nối đối tác. Khi thực hiện đồng bộ, cơ hội từ CPTPP sẽ tạo thêm nhiều động lực mới cho xuất khẩu Việt Nam./.
(Vietnam+)