Đền thờ Thần Động hay còn gọi là Tiên Sư Cốc Tự, tọa lạc ở lưng chừng núi đá vôi, bên cửa động Phong Nha, tỉnh Quảng Trị. Nơi đây không chỉ lưu giữ những giá trị văn hóa lâu đời mà còn được ví như "linh hồn" trấn giữ long mạch và cội nguồn sinh khí cho vùng đất Phong Nha - Kẻ Bàng.
Đền thờ Thần Động nằm trên diện tích 300m2, cách mặt nước sông Son dẫn vào động Phong Nha 50m, mặt chính của đền quay về hướng Đông Nam.
Theo tư liệu lịch sử từ Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng, đền thờ Thần Động được xây dựng vào cuối thế kỷ XVI, dưới thời nhà Mạc. Trải qua thời gian và chiến tranh, ngôi đền bị hư hỏng và được chính quyền tỉnh Quảng Bình (nay là Quảng Trị) tôn tạo năm 1999 và tiếp tục được phục dựng vào năm 2013.
Để lên đền thờ Thần Động ở lưng chừng núi đá vôi, du khách phải vượt qua cầu thang quanh co.
Phía trước cổng đền thờ Thần Động có 2 con nghê chầu.
Tương truyền rằng, khu vực động Phong Nha là nơi trú ngụ của Thần Động (được tôn xưng là Tiên Sư) và các thần linh trấn ngự trong khu vực, nơi có nguồn nước chảy ra vô tận, điểm giao hòa sinh khí giữa trời và đất. Đền thờ Thần Động từng được sắc phong là thần “Hiển Linh” dưới triều vua Gia Long và được gia phong làm thần “Ưng Diệu” dưới thời vua Minh Mạng.
Đền được phục dựng nguyên bản, mang sắc thái kiến trúc của Phật giáo. Nóc hậu đình chạm trổ 2 con rồng chầu mặt trăng, hay còn gọi là “Lưỡng long chầu nguyệt” hay “Lưỡng long tranh châu”, biểu tượng cho sức mạnh thần thánh, ẩn chứa những giá trị nhân văn, phản chiếu trí tuệ, ước vọng của con người.
Ông Dương Đình Thuyết (54 tuổi), người trông coi Tiên Sư Cốc Tự cho biết vật liệu để xây dựng đền thờ hoàn toàn bằng gỗ lim, mái lợp ngói âm dương. Đền có 2 phần chính gồm phương đền và hậu đền.
Phương đền là khu vực để khách dừng chân nghỉ ngơi, chuẩn bị lễ vật trước khi vào dâng hương Thần Động. Nơi đây có bảng giới thiệu về lịch sử của đền để du khách tìm hiểu.
Hậu đền gồm 3 gian với không gian rộng. Gian giữa đặt bàn thờ, được thiết trí làm 3 bậc từ cao xuống thấp, phía trên là bức hoành phi ghi 2 chữ “Phụng Thiên”, có nghĩa là thi hành lệnh trời hoặc thiên tử.
Dưới bức hoành phi là bàn thờ thần chủ với bài vị mang thần hiệu Phong Nha Tiên sư cốc thần, có ý nghĩa là vị thần tiền chủ trấn ngự động Phong Nha.
Trước đây, vào tháng 5 âm lịch, người dân trong vùng thường tổ chức lễ cầu mưa với nghi lễ hiến tế vật linh, kèm theo sớ trình cầu xin trời đổ mưa và tổ chức lễ “xin nước thần” để vạn vật sinh sôi, muôn dân sung túc. Tuy nhiên, hiện nay, người dân không còn tổ chức lễ cầu mưa thường xuyên. Đền trở thành điểm đến văn hóa tâm linh của du khách khi tham quan động Phong Nha.
Được mệnh danh là “Kỳ quan đệ nhất động”, động Phong Nha nổi tiếng với vẻ đẹp kỳ ảo của hệ thống sông ngầm, thạch nhũ và những hang động độc đáo. Theo Trung tâm Du lịch Phong Nha - Kẻ Bàng, từ đầu năm đến nay, nơi đây đón hơn 400.000 lượt khách.
Vị trí Tiên Sư Cốc Tự bên cửa động Phong Nha, tỉnh Quảng Trị (Ảnh: Google Maps).