Dự và chủ trì hội thảo, có Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Kim, Chủ tịch Hội Khoa học Lịch sử Việt Nam, Phó Chủ tịch Hội đồng Di sản văn hóa quốc gia; đại diện Văn phòng UNESCO tại Việt Nam cùng các nhà khoa học, chuyên gia, nghệ nhân và đại diện cộng đồng làng gốm Bàu Trúc.
Phát biểu khai mạc, đồng chí Thái Thị Lệ Hằng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết, nghệ thuật làm gốm của người Chăm là di sản đặc sắc, kết tinh tri thức dân gian, kỹ thuật thủ công và bản sắc văn hóa cộng đồng. Qua nhiều thế hệ, người dân Bàu Trúc vẫn duy trì phương pháp tạo hình bằng tay, kết hợp kỹ thuật xoay thân người thay cho bàn xoay, cùng cách phơi và nung gốm lộ thiên. Việc được UNESCO ghi danh năm 2022 vừa là niềm tự hào, vừa đặt ra yêu cầu cấp thiết về bảo tồn và trao truyền di sản.
Tỉnh Khánh Hòa xác định bảo tồn phải gắn với đời sống cộng đồng, bảo đảm sinh kế cho người làm nghề và khuyến khích thế hệ trẻ tiếp nối nghề truyền thống. Chú trọng nâng cao giá trị sản phẩm, mở rộng thị trường, kết nối với du lịch và công nghiệp văn hóa, giúp nghệ nhân có thể sống bằng nghề.
Sau 4 năm được UNESCO ghi danh, công tác bảo vệ di sản đạt một số kết quả tích cực. Tỉnh đã quy hoạch 5ha mỏ đất sét sông Quao và 1ha khu vực khai thác cát, bãi nung nhằm bảo đảm nguồn nguyên liệu truyền thống; tổ chức các lớp dạy nghề, hội thi tay nghề, thành lập câu lạc bộ thực hành di sản và câu lạc bộ phụ nữ làm gốm; lập 7 hồ sơ đề nghị phong tặng nghệ nhân. Hợp tác xã gốm Bàu Trúc cũng được thành lập, từng bước ứng dụng thương mại điện tử, chip NFC và công nghệ thực tế ảo, thu hút du khách đến làng gốm tăng từ hơn 11.000 lượt năm 2023 lên hơn 17.000 lượt năm 2025.
Các đại biểu cũng đã tập trung thảo luận giải pháp bảo tồn nghề gốm gắn với phát triển du lịch, xây dựng thương hiệu gốm Bàu Trúc trên nền tảng số, quy hoạch vùng nguyên liệu, truyền dạy nghề và tháo gỡ khó khăn từ thực tiễn sản xuất.
Phát biểu tổng kết, Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Văn Kim khẳng định, bảo vệ nghề gốm trước hết là bảo vệ cộng đồng chủ thể sáng tạo và không gian thực hành di sản, trong đó nghệ nhân, người thực hành và thế hệ trẻ Chăm giữ vai trò trung tâm.
Ông đề xuất tỉnh Khánh Hòa tập trung 5 định hướng: bảo vệ kỹ thuật truyền thống có nguy cơ mai một; đào tạo, truyền nghề cho thế hệ trẻ; bảo đảm nguồn nguyên liệu, không gian thực hành, thị trường và sinh kế; gắn bảo tồn với phát triển kinh tế, du lịch trải nghiệm nhưng giữ gìn tính chân thật của di sản; tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý, cộng đồng, nghệ nhân, nhà khoa học và doanh nghiệp, đồng thời huy động các nguồn lực xã hội.
“Các ý kiến tại hội thảo là cơ sở để tỉnh Khánh Hòa tiếp tục hoàn thiện giải pháp bảo vệ, phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm, hướng tới đưa di sản ra khỏi tình trạng cần bảo vệ khẩn cấp và tiến tới được xem xét ghi danh vào Danh sách Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại”, ông Kim nhấn mạnh.
NGUYỄN TRUNG