Khi ca khúc cũ trở thành 'mỏ vàng' - Thanh Niên

Không chỉ tạo nên danh tiếng, những ca khúc có giá trị còn trở thành tài sản sinh lời qua nhiều năm, thúc đẩy thị trường mua bán bản quyền âm nhạc hàng tỉ USD.

Theo Forbes, hôm 9.11, Paul McCartney (84 tuổi), cựu thành viên The Beatles gia nhập câu lạc bộ tỉ phú với khối tài sản ước tính 1,4 tỉ USD, trở thành nhạc sĩ giàu thứ ba thế giới, sau Jay-Z và Taylor Swift.

Điều đáng chú ý không chỉ nằm ở những chuyến lưu diễn hay sự nghiệp kéo dài hơn 60 năm của McCartney. Ông còn sở hữu một danh mục bản quyền âm nhạc đáng kể, thông qua công ty MPL Communications, với hàng nghìn ca khúc. Forbes ước tính riêng MPL có giá trị ít nhất 250 triệu USD, tạo ra nguồn thu từ việc khai thác các tác phẩm âm nhạc qua nhiều hình thức.

Câu chuyện của McCartney cho thấy trong ngành công nghiệp âm nhạc, thành công không chỉ được đo bằng số album bán ra hay lượng khán giả tại các buổi diễn. Quyền sở hữu và khai thác tác phẩm có thể biến sự nghiệp sáng tạo thành tài sản tiếp tục sinh lời sau nhiều thập niên.

Một ca khúc có thể kiếm tiền bằng nhiều cách

Để hiểu giá trị của bản quyền âm nhạc, cần phân biệt hai loại tài sản thường bị nhầm lẫn: tác phẩm âm nhạc và bản ghi âm. Theo Văn phòng Bản quyền Mỹ, tác phẩm âm nhạc bao gồm phần sáng tác như giai điệu, ca từ; còn bản ghi âm là sản phẩm ghi lại một màn trình diễn cụ thể. Hai loại quyền này được bảo hộ riêng và có thể thuộc về những chủ sở hữu khác nhau.

Với tác phẩm âm nhạc, người sáng tác hoặc chủ sở hữu quyền có thể thu tiền khi ca khúc được biểu diễn, phát trên nền tảng trực tuyến, sao chép hoặc cấp phép sử dụng trong phim, quảng cáo và các sản phẩm nghe nhìn. Apple Music for Artists giải thích ba hình thức khai thác phổ biến gồm quyền biểu diễn, quyền sao chép và quyền đưa nhạc vào phim ảnh, quảng cáo.

Trong khi đó, bản ghi âm có thể tạo doanh thu từ hoạt động phát trực tuyến, bán đĩa và cấp phép sử dụng bản thu cụ thể. Vì vậy, một ca khúc có thể tạo ra nhiều dòng tiền, nhưng khoản thu được phân chia cho các chủ thể theo quyền sở hữu và thỏa thuận hợp đồng.

Đây cũng là lý do người sáng tác, ca sĩ thể hiện, hãng thu âm và nhà xuất bản âm nhạc không cùng nhận một khoản tiền như nhau. Ai sở hữu quyền nào sẽ có cơ sở khai thác và hưởng lợi từ quyền đó.

Sự phát triển của streaming đã làm thay đổi cách ngành công nghiệp âm nhạc khai thác kho nhạc cũ. Trước đây, doanh thu từ một album thường gắn nhiều với thời điểm phát hành và hoạt động quảng bá. Nay, một ca khúc có thể tiếp tục được nghe trên các nền tảng trực tuyến, xuất hiện trong phim, chương trình truyền hình hoặc được nghệ sĩ khác thu âm lại, qua đó duy trì khả năng tạo doanh thu.

Theo Liên đoàn Công nghiệp ghi âm quốc tế (IFPI), doanh thu âm nhạc ghi âm toàn cầu đạt 31,7 tỉ USD trong năm 2025, tăng 6,4% so với năm trước và là năm tăng trưởng thứ 11 liên tiếp. Riêng streaming đạt hơn 22 tỉ USD, chiếm 69,6% tổng doanh thu ngành; trong đó dịch vụ thuê bao trả phí chiếm 52,4%.

Quy mô thị trường này mở rộng cơ hội khai thác các danh mục âm nhạc đã tồn tại nhiều thập niên. Một bản hit không nhất thiết phải liên tục đứng đầu bảng xếp hạng mới có giá trị. Khả năng được nghe ổn định, được sử dụng trong nhiều bối cảnh và tiếp cận những thế hệ khán giả mới cũng có thể tạo nên dòng tiền lâu dài.

Tuy nhiên, không phải ca khúc cũ nào cũng trở thành tài sản sinh lời lớn. Giá trị của một danh mục phụ thuộc vào mức độ phổ biến của tác phẩm, doanh thu lịch sử, khả năng duy trì sức nghe, phạm vi quyền sở hữu và triển vọng khai thác trong tương lai.

Cuộc chiến sở hữu di sản âm nhạc

Một chuyển động đáng chú ý của ngành âm nhạc là sự xuất hiện ngày càng rõ của thị trường mua bán danh mục bản quyền. Thay vì tiếp tục tự khai thác trong nhiều năm, nghệ sĩ có thể chuyển nhượng một phần hoặc toàn bộ quyền sở hữu để nhận khoản tiền lớn ngay lập tức. Ngược lại, các hãng xuất bản âm nhạc và nhà đầu tư mua lại danh mục với kỳ vọng thu hồi vốn từ dòng tiền bản quyền trong tương lai.

Năm 2020, Universal Music Publishing Group công bố mua toàn bộ danh mục sáng tác của Bob Dylan, gồm hơn 600 tác phẩm trải dài trong 60 năm. Universal không công bố giá trị thương vụ; truyền thông quốc tế khi đó đưa ra những ước tính lên đến hàng trăm triệu USD.

Đến tháng 1.2022, Sony Music thông báo mua danh mục bản ghi âm của Dylan, bao gồm những màn trình diễn các ca khúc nổi tiếng và quyền đối với các bản phát hành trong tương lai. Reuters dẫn nguồn tin thị trường ước tính thương vụ có giá trị 150 - 200 triệu USD, nhưng Sony và đại diện Dylan không công bố điều khoản tài chính. Hai giao dịch này cho thấy quyền sáng tác và quyền đối với bản ghi âm là những tài sản riêng biệt, có thể được chuyển nhượng trong các thỏa thuận khác nhau.

Một thương vụ khác gây chú ý diễn ra năm 2021, khi Sony Music Group mua toàn bộ danh mục bản ghi âm và sáng tác của Bruce Springsteen. Guinness World Records ghi nhận đây là thương vụ bán danh mục bản quyền lớn nhất của một nhạc sĩ, với giá trị ước tính 500 triệu USD.

Đối với nhà đầu tư, danh mục âm nhạc hấp dẫn bởi nó có thể tạo dòng tiền trong thời gian dài, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào một sản phẩm mới. Nhưng đây không phải khoản đầu tư chắc chắn sinh lời: doanh thu có thể suy giảm, thị hiếu thay đổi, hợp đồng có giới hạn và giá mua ban đầu có thể cao hơn khả năng khai thác thực tế.

Không phải nghệ sĩ nào cũng lựa chọn bán danh mục bản quyền. Trường hợp Taylor Swift cho thấy một hướng đi khác: chủ động giành lại quyền kiểm soát các bản thu của mình.

Năm 2019, quyền sở hữu bản ghi âm sáu album đầu tiên của Swift chuyển sang tay công ty đầu tư Shamrock Capital sau những giao dịch liên quan đến hãng đĩa Big Machine. Swift sau đó thực hiện các album thu âm lại với tên gọi Taylor's Version, nhằm tạo ra những bản ghi mới do cô kiểm soát.

Theo Reuters, đến ngày 30.5.2025, Swift đã mua lại các bản ghi gốc của sáu album đầu tiên từ Shamrock Capital. Giá trị thương vụ không được công bố. Nữ ca sĩ gọi đây là giấc mơ lớn nhất đã trở thành hiện thực, bởi cô cuối cùng có thể sở hữu toàn bộ danh mục âm nhạc của mình.

Lựa chọn của Taylor Swift và Bob Dylan, Bruce Springsteen khác nhau, nhưng cùng cho thấy quyền sở hữu bản quyền là quyết định có ý nghĩa chiến lược đối với nghệ sĩ. Một bên tìm cách giành lại quyền kiểm soát tác phẩm, bên kia chuyển nhượng tài sản để thu về khoản tiền lớn và để đơn vị khác tiếp tục khai thác.