Cha mẹ cần theo dõi, phát hiện những khó khăn của con để hỗ trợ kịp thời - Ảnh minh họa có dùng AI
Trong nuôi dạy con tuổi teen, khi con còn chịu nói, thậm chí tranh luận, nghĩa là con vẫn muốn kết nối. Nhưng khi con bắt đầu im lặng, ngoan ngoãn một cách bất thường và không còn muốn nói gì, sợi dây liên kết giữa con và cha mẹ có thể đã bị kéo căng.
Khi đó cha mẹ có thể không biết con đang nghĩ gì, gặp chuyện gì và sắp đưa ra những quyết định nào để kịp thời định hướng.
Con thôi kể chuyện, cha mẹ có nhận ra?
Nam, học lớp 8, từng là một đứa trẻ rất hay kể chuyện với mẹ. Mỗi lần được đón ở cổng trường, Nam ríu rít kể chuyện rồi theo mẹ về nhà.
Lên cấp 3, cha mẹ Nam mở rộng kinh doanh, bị cuốn vào công việc. Bận rộn, mệt mỏi nên cha mẹ cũng dễ cáu gắt. Cha mẹ nghĩ kiếm tiền cũng là vì con, còn nhiệm vụ của con là lo học hành.
Nam lại thất vọng khi chỗ dựa vững chắc của mình không còn lắng nghe. Mỗi lần Nam muốn chia sẻ niềm vui hay khó khăn tuổi học trò, mẹ lại xua tay: "Chuyện bạn bè xích mích có gì đâu", hoặc "Mày đã làm gì thì nó mới vậy chứ".
TIN LIÊN QUAN
Khi Nam khoe thành tích, mẹ nói: "Mày làm cho mày chứ có phải cho ai đâu mà khoe".
Hụt hẫng, Nam dần không còn muốn chia sẻ.
Mỗi khi về nhà, Nam chọn cách đóng chặt cửa phòng. Có lúc bế tắc, Nam bẻ gãy gần hết bóp viết. Nghe tiếng lộp bộp, mẹ cũng mặc kệ vì đã mệt sau một ngày làm việc.
Căn phòng và không gian bên ngoài có một cánh cửa ngăn cách, nhưng khoảng cách giữa Nam và cha mẹ lúc này còn lớn hơn thế.
Cha mẹ không biết Nam đang là nạn nhân của bạo lực học đường, bị cô lập ở trường và khi về nhà cũng không tìm được người để chia sẻ.
Chuyện bắt đầu từ việc Nam có bạn gái rồi chia tay. Nhóm bạn của bạn gái nói xấu, cho rằng Nam là "sở khanh". Không thể tâm sự với ai, Nam tìm đến các diễn đàn trên mạng để tìm người lắng nghe và công nhận mình.
Nam cho rằng đó là những người xa lạ, không biết cụ thể mình là ai hay cha mẹ mình là ai, nên rất dễ tâm sự.
"Người dưng chung mái nhà"
An, một cô gái sắp vào đại học, cho rằng cha mẹ mình giống như "người dưng chung mái nhà".
Suốt những năm tháng tuổi thơ, cha mẹ luôn đưa ra quyết định thay An: chọn ngành, chọn trường, kiểu tóc, kiểm soát bạn bè, thậm chí đặt camera trong phòng ngủ để theo dõi giờ giấc học hành.
Mọi ý kiến của An đều bị coi là "trẻ con", "bao đồng", "biết gì mà nói".
An sống với áp lực phải hoàn thành những việc cha mẹ lựa chọn, dần mất đi sự hứng khởi và sáng tạo. An học tập, làm việc vì trách nhiệm phải hoàn thành, chứ không còn sự hứng thú hay đam mê.
An không chống đối gay gắt bằng cách đóng cửa phòng, mà chọn cách âm thầm, lầm lũi.
Bên trong An là cảm giác muốn thoát khỏi "lồng giam" vô hình. Việc bị kiểm soát, ít được tiếp xúc với bên ngoài khiến An thiếu kinh nghiệm sống và dễ bị lừa.
Càng bị giữ chặt, An càng muốn thoát ra. Lúc này, dù cha mẹ rầy la đúng hay sai, những lời ấy cũng khó lọt vào tai An vì trong lòng đã đầy sự chống đối. Cha mẹ lại cho rằng An lì lợm.
Chưa vào đại học, An đã thuê phòng ở cùng bạn bè dù trường ở gần nhà. An giữ liên hệ với cha mẹ chỉ bằng những cuộc gọi xã giao mỗi tháng.
Con gặp biến cố, cha mẹ mới biết mình đã mất kết nối
Khi mất kết nối, cha mẹ không biết con đang nghĩ gì, gặp ai và có thể đưa ra những quyết định nào.
Không lâu sau, Nam gặp những người bạn trên mạng ngoài đời thực. Tham gia tụ tập chưa bao lâu, cả nhóm bị công an bắt do sử dụng "nước vui".
Đa số các bạn được gia đình bảo lãnh về. Riêng Nam sợ cha mẹ biết chuyện nên khai không mang giấy tờ, khai địa chỉ khác, muốn tự mình gánh chịu vì vừa giận cha mẹ, vừa không muốn liên lụy người lớn.
Nhưng Nam không thể qua mặt cơ quan công an. Cha mẹ bàng hoàng nhận ra họ hoàn toàn không biết con đang nghĩ gì, chơi với ai, bị tổn thương ra sao và vì sao mọi chuyện lại đi đến mức này.
Còn An luôn muốn chứng tỏ mình. Khi gặp thất bại lớn trong công việc và vướng vào một hợp đồng lừa đảo tài chính, người đầu tiên An nhờ giúp đỡ lại là một người "quen xa lạ", không phải người thân. An nhất quyết không gọi cho cha mẹ.
Đến khi mọi chuyện vỡ lở, mẹ An khóc hỏi: "Sao chuyện như vậy mà con không nói với bố mẹ?".
An chỉ bình thản: "Nói để làm gì ạ?".
Bởi từ trước đến nay An cảm thấy những điều mình nói cũng như không, chưa bao giờ thực sự được lắng nghe.
Hậu quả đau đớn của việc mất kết nối là khi con gặp biến cố, cha mẹ trở thành những người cuối cùng biết tin, thậm chí bị gạch tên khỏi danh sách những người con tin tưởng.
Cha mẹ cần làm gì để giữ kết nối với con?
Chuyên gia tâm lý Huỳnh Thị Thanh Hường - Đại học Cần Thơ - cho biết trẻ em trải qua nhiều giai đoạn phát triển khác nhau. Cha mẹ cần nắm được tâm sinh lý từng giai đoạn để có cách nuôi dạy phù hợp.
Theo bà, cha mẹ cần thích nghi với sự thay đổi khi con lớn lên, đồng thời giúp con hình thành thói quen chia sẻ mọi chuyện với cha mẹ. Khi gặp khó khăn, người đầu tiên con nghĩ đến nên là cha mẹ.
Trong hành trình lớn lên, con không thể tránh khỏi những lần vấp ngã. Khi con chia sẻ, cha mẹ cần sẵn sàng đón nhận những khó khăn đó. Với con, nhiều điều còn mới mẻ nên sai sót là bình thường; cha mẹ không nên chê bai hay khiến con sợ hãi.
Cha mẹ cũng cần theo dõi để sớm nhận ra những khó khăn của con và hỗ trợ kịp thời.
Vì vậy bên cạnh chuẩn bị cho con về kinh tế, sức khỏe, cha mẹ cần cho con trải nghiệm và khả năng quan sát.
"Nếu được như vậy sẽ hạn chế tối đa sự mất kết nối trong gia đình. Còn kết nối là cha mẹ còn định hướng được cho con", chuyên gia nói.
Theo bà Hường, trẻ em sinh ra có thể giống nhau về thể chất, còn cảm xúc được hình thành dựa nhiều vào môi trường giáo dục. Nếu được sống trong một môi trường tốt đẹp, đúng đắn, trẻ sẽ cởi mở hơn với cha mẹ.
Sự sụp đổ của hình ảnh cha mẹ bên trong con cái không đến trong một ngày, mà sự mất kết nối tích tụ qua một quá trình.
Trong những gia đình đã có những cách ứng xử chưa phù hợp và không xây dựng được sự gắn kết từ đầu, tùy từng trường hợp cụ thể, cần có chuyên gia tham vấn để giúp các thành viên điều chỉnh cách thể hiện và từng bước gắn kết trở lại.
Xuất hiện nhóm 'Con ghét bố mẹ', phụ huynh nên ứng xử thế nào?Chỉ sau một ngày, nhóm Facebook 'Con ghét bố mẹ' tăng từ khoảng 40.000 lên gần 100.000 thành viên. Khi nghe đến tên nhóm, không ít phụ huynh hoang mang, không hiểu rằng tại sao trẻ lại có những suy nghĩ như vậy?