Trong năm học mới, việc học sinh sử dụng AI để hỗ trợ học tập đã trở nên phổ biến hơn. Chỉ cần chụp đề bài hoặc nhập câu hỏi vào khung chat, người học có thể nhận được lời giải trong vài giây. Với nhiều em, AI trở thành công cụ để kiểm tra đáp án, tìm hướng giải hoặc ôn lại kiến thức ngoài giờ học trên lớp.
Sự thay đổi này đang đặt ra một vấn đề mới trong giáo dục: Học sinh có thể tiếp cận công nghệ rất nhanh, nhưng chưa chắc đã có đủ kỹ năng để học với công nghệ một cách hiệu quả. Nếu AI chỉ được dùng như một công cụ cho đáp án nhanh, quá trình phân tích đề, nhận diện kiến thức nền và tự trình bày lời giải có thể bị rút ngắn hoặc bỏ qua.
Từ góc nhìn xã hội, câu chuyện không còn dừng ở việc nên cho phép hay hạn chế học sinh dùng AI. Vấn đề quan trọng hơn là các em được hướng dẫn dùng AI như thế nào: dùng để đối chiếu kết quả, hỏi lại phần chưa hiểu, kiểm chứng lời giải, hay dùng để thay mình làm bài.
AI Hay liên tục đưa ra tính năng mới hỗ trợ học tập
ẢNH: AI HAY
Đây cũng là lý do các công cụ AI giải bài đang phải thay đổi. Thay vì chỉ trả lời theo cơ chế hỏi - đáp, một nền tảng học tập cần giúp học sinh hiểu mối liên hệ giữa bài tập cụ thể với phần kiến thức đang được kiểm tra. Nói cách khác, AI trong giáo dục không chỉ cần trả lời đúng, mà còn phải hỗ trợ quá trình học.
AI Hay, nền tảng AI phát triển dành riêng cho thị trường Việt Nam, đang tiếp cận hướng này trong tính năng Giải bài cho năm học 2026. Tính năng được chia thành hai chế độ: "Giải thường" và "Hiểu sâu". Với "Giải thưởng", học sinh có thể kiểm tra nhanh đáp án, đối chiếu cách trình bày hoặc rà soát lại kết quả bài tập. Đây là nhu cầu phổ biến khi làm bài về nhà, ôn tập hoặc chuẩn bị trước giờ kiểm tra.
Trong khi đó, "Hiểu sâu" được thiết kế cho những trường hợp người học cần nắm bản chất vấn đề. Chế độ này giải thích từng bước, nhắc lại kiến thức liên quan và cho thấy cách áp dụng kiến thức vào bài tập. Hai chế độ được thiết kế để đáp ứng hai nhu cầu học tập khác nhau của học sinh: Có lúc các em cần kiểm tra nhanh kết quả, nhưng cũng có lúc cần đi sâu từng bước để hiểu rõ kiến thức nền tảng.
Đại diện AI Hay cho biết, trong quá trình quan sát hành vi người dùng, nền tảng nhận thấy học sinh, sinh viên Việt đang chuyển từ việc chỉ dùng AI để lấy đáp án sang đặt những câu hỏi sâu hơn. "Người học không chỉ cần biết kết quả cuối cùng. Các bạn cần hiểu cách đi đến đáp án và biết mình đang hổng ở đâu. Vì vậy, tính năng Giải bài được thiết kế để người dùng có thể lựa chọn giữa kiểm tra nhanh và học kỹ từng bước, tùy theo nhu cầu học tập", đại diện AI Hay chia sẻ.
Start-up AI thuần Việt này hướng tới mang công nghệ mới đến với những vấn đề rất Việt Nam
ẢNH: AI HAY
Ở lớp công nghệ phía sau, AI Hay sử dụng HayLM Edu, mô hình AI chuyên biệt cho giáo dục. Theo nền tảng này, mô hình được phát triển dựa trên tri thức giáo dục Việt Nam, bao gồm chương trình học, sách giáo khoa, phương pháp giải, cách diễn giải kiến thức, các dạng bài thường gặp và những lỗi học sinh hay mắc.
Bên cạnh mô hình AI, hệ thống còn có lớp tri thức giáo dục nhằm nhận diện một bài tập đang kiểm tra kiến thức nào, cần những kiến thức nền gì và người học nên củng cố phần nào tiếp theo. Đây là yếu tố quan trọng để công cụ AI giải bài không chỉ tạo ra lời giải, mà còn đưa ra gợi ý học tập có tính định hướng hơn.
Việc phát triển AI giải bài tập tiếng Việt vì vậy không chỉ là bài toán xử lý ngôn ngữ. Trong môi trường học đường, AI cần hiểu chương trình học, cách ra đề, yêu cầu trình bày và thói quen tiếp nhận kiến thức của học sinh Việt Nam. Nếu thiếu lớp hiểu biết này, công cụ dễ dừng ở việc đưa ra lời giải chung, thay vì hỗ trợ đúng quá trình học.
Sự xuất hiện của các công cụ giải bài tập với AI cũng đặt ra yêu cầu mới cho phụ huynh và giáo viên. Thay vì chỉ cảnh báo học sinh không lạm dụng công nghệ, người lớn cần giúp các em hình thành kỹ năng sử dụng AI trong học tập: biết đặt câu hỏi, kiểm tra câu trả lời, đối chiếu với kiến thức đã học và tự diễn giải lại bằng ngôn ngữ của mình.
Trong bối cảnh AI ngày càng hiện diện sâu hơn trong giáo dục, năng lực tự học của học sinh sẽ không chỉ phụ thuộc vào việc các em có chăm học hay không, mà còn phụ thuộc vào cách các em sử dụng công cụ số. Một nền tảng AI giáo dục vì vậy không nên được đánh giá chỉ bằng tốc độ trả lời hay số lượng bài giải, mà bằng khả năng giúp người học hiểu thêm sau mỗi lần sử dụng.