Khi nào khởi công 'siêu dự án' đường sắt tốc độ cao Bắc-Nam?

Bộ Xây dựng đang thúc đẩy các thủ tục chuẩn bị đầu tư, với mục tiêu nỗ lực khởi công dự án đường sắt tốc độ cao Bắc Nam vào tháng 12/2027. Thông tin này được nêu trong báo cáo của Bộ Xây dựng, khi dự án đã bước vào giai đoạn chuẩn bị hồ sơ, khảo sát, đánh giá tác động môi trường và lựa chọn tư vấn. Hiện chủ đầu tư đã ký hợp đồng gói thầu tư vấn hỗ trợ dự án, đồng thời đơn vị tư vấn hoàn thành nhiệm vụ, dự toán và hồ sơ yêu cầu cho gói thầu lập báo cáo nghiên cứu khả thi. Dự án cũng đang triển khai lựa chọn các đơn vị tư vấn phục vụ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, gồm khảo sát, lập báo cáo nghiên cứu khả thi, giám sát khảo sát và đánh giá tác động môi trường. Theo phương án được công bố, tuyến đường sắt tốc độ cao Bắc Nam dài khoảng 1.541 km, bắt đầu tại ga Ngọc Hồi ở Hà Nội và kết thúc tại ga Thủ Thiêm ở TPHCM. Tuyến đường sẽ đi qua địa phận 15 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương, được đầu tư mới hoàn toàn theo quy mô đường đôi, sử dụng khổ đường 1.435 mm. Tốc độ thiết kế của tuyến đạt 350 km/giờ, trong khi tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 67,34 tỷ USD, biến đây thành một trong những dự án hạ tầng lớn nhất cả nước. Ban Quản lý dự án Thăng Long được giao làm chủ đầu tư lập báo cáo nghiên cứu khả thi, nền tảng quan trọng để xác định phương án kỹ thuật, vốn đầu tư và tiến độ thực hiện. Theo tiến độ được phê duyệt, công tác lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi cùng quá trình khởi công dự án dự kiến diễn ra từ quý 4/2026 đến quý 4/2028. Mốc mục tiêu tháng 12/2027 vì vậy thể hiện yêu cầu đẩy nhanh công việc, trong khi các bước chuẩn bị pháp lý, kỹ thuật và tổ chức thực hiện vẫn cần hoàn thiện theo quy định. Công tác giải phóng mặt bằng được tách thành những dự án độc lập, do UBND các tỉnh, thành phố có tuyến đường đi qua quyết định đầu tư và tổ chức triển khai. Theo kế hoạch hiện nay, việc giải phóng mặt bằng phải hoàn thành trong quý 4/2028, tạo điều kiện để các hạng mục chính của tuyến được triển khai đồng bộ hơn. Bên cạnh dự án Bắc Nam, Bộ Xây dựng cũng đang cập nhật tiến độ tuyến đường sắt Lào Cai, Hà Nội, Hải Phòng, dự án được chia thành nhiều dự án thành phần và tiểu dự án. Dự án thành phần 1, tập trung đầu tư hạ tầng kết nối các ga cùng quảng trường ga, đã khởi công gói thầu XL01 tại năm vị trí ga vào ngày 19/12/2025. Ban Quản lý dự án Đường sắt hiện thi công san lấp mặt bằng quảng trường tại ba vị trí gồm Lào Cai, Phú Thọ và Nam Hải Dương, nơi điều kiện triển khai đang thuận lợi hơn. Hai vị trí ga Bắc Hồng và Lương Tài vẫn chưa thể thi công đồng loạt, do mặt bằng được bàn giao nhỏ lẻ và chưa đáp ứng đủ điều kiện tổ chức công trường. Đối với tuyến kết nối và quảng trường của 15 ga còn lại, các đơn vị đang khảo sát, thiết kế kỹ thuật, dự kiến hoàn thành để lựa chọn nhà thầu xây lắp từ quý IV/2026. Dự án thành phần 2, gồm công trình đường sắt chính, đang được tổng hợp và hoàn thiện hồ sơ báo cáo nghiên cứu khả thi để trình Hội đồng thẩm định theo quy định. Nhiều thủ tục liên quan cũng được triển khai đồng thời, trong đó có đánh giá tác động môi trường, khả năng thoát lũ, an toàn đê điều và phân loại thông tin hệ thống. Cơ quan chức năng còn phải xác định dự án có thuộc danh mục công trình trọng yếu cần bảo đảm quốc phòng, an ninh hay không, trước khi hoàn tất các bước phê duyệt. Chủ đầu tư đang lựa chọn tư vấn để lập, giám sát và thẩm tra thiết kế kỹ thuật, nhằm kiểm soát chất lượng hồ sơ trước khi chuyển sang giai đoạn thi công. Để tránh chậm tiến độ, Bộ Xây dựng yêu cầu các ban quản lý dự án lập kế hoạch chi tiết, nêu rõ từng hạng mục, thời hạn và trách nhiệm từ giải phóng mặt bằng đến xây dựng. Với kết cấu hạ tầng, nhà ga, phương tiện, thiết bị và vật tư, Bộ Xây dựng lưu ý cần nghiên cứu kỹ phương án sử dụng sản phẩm, dịch vụ trong nước để thúc đẩy sản xuất. Theo Tiền Phong, yêu cầu này không chỉ gắn với tiến độ dự án mà còn hướng tới việc tạo thêm động lực cho doanh nghiệp nội địa, nền kinh tế và năng lực công nghiệp đường sắt.