Khi ‘trend’ đưa người trẻ đến với sách

Từ một lần tò mò đến việc ở lại với trang sách

Mạng xã hội đang làm thay đổi nhanh chóng cách người trẻ tiếp nhận thông tin. Những đoạn video ngắn, bài đăng vài dòng hay nội dung bất ngờ xuất hiện trên dòng thời gian có thể thu hút sự chú ý chỉ trong vài giây. Nhưng khi thông tin ngày càng dày đặc, sự chú ý cũng dễ bị phân tán.

Nguyễn Lê Thu Phương, đại sứ Văn hóa đọc 2025, cho biết người trẻ hiện nay có nhiều cơ hội tiếp cận thông tin nhưng đồng thời cũng đối diện với sự mệt mỏi khi phải liên tục cập nhật.

"Mạng xã hội có rất nhiều thông tin nhanh, giúp mình cập nhật nhanh nhưng đồng thời cũng gây ra sự mệt mỏi vì lượng thông tin quá lớn. Người trẻ đôi khi bị áp lực, bị phân tâm vì không thể xử lý hết tất cả những thông tin đó", Thu Phương chia sẻ.

ẢNH: NVCC

Trong bối cảnh ấy, đọc sách có thể trở thành một khoảng lặng để người trẻ tạm rời dòng thông tin liên tục, dành thời gian cho bản thân.

"Đọc sách giống như mình có một góc riêng để có thể tạm dẹp bớt đi những thứ lộn xộn ở bên ngoài, hướng vào bên trong, tìm một sự bình yên, ổn định", Thu Phương nói.

Đáng chú ý, hành trình đến với sách không phải lúc nào cũng bắt đầu từ một nhu cầu đọc rõ ràng. Đôi khi, đó chỉ là sự tò mò trước một cuốn sách được bạn bè giới thiệu hoặc bắt gặp trong cộng đồng.

"Ban đầu có thể bạn thấy người xung quanh mình đọc thì tò mò và đọc thử. Nếu đọc được những nội dung mình thích, thấy thú vị thì mình sẽ thích đọc, rồi dần dần nó sẽ trở thành thói quen, trở thành một niềm vui nho nhỏ trong thời gian rảnh", Thu Phương chia sẻ.

Từ góc nhìn này, "trend" không nhất thiết đối lập với việc đọc sách. Một cuốn sách được nhiều người nhắc đến, nội dung giới thiệu sách trên mạng xã hội hay lời rủ rê của bạn bè đều có thể trở thành điểm khởi đầu. Điều quan trọng là người đọc có tìm thấy điều đủ hấp dẫn trong cuốn sách để tiếp tục tìm đọc và dần hình thành thói quen hay không.

Với đại sứ Văn hóa đọc 2025, một trong những cuốn sách để lại dấu ấn là Điều kỳ diệu của thái độ sống (Mac Anderson). Đây là tác phẩm Thu Phương lựa chọn khi tham gia cuộc thi Đại sứ Văn hóa đọc năm 2025. Những câu chuyện ngắn, gần gũi với đời sống giúp người đọc dễ tiếp nhận, từ đó có thêm những suy ngẫm về chính mình.

Khi mạng xã hội không chỉ là đối thủ của sách

Nếu mạng xã hội có thể đưa người trẻ đến với sách, điều gì khiến họ ở lại với một tác phẩm? Câu hỏi này dẫn đến một điểm đáng chú ý: Trong khi thông tin trên mạng xã hội thường được tiếp nhận nhanh, văn chương lại cần thời gian để hình thành và đi sâu vào người đọc.

Nhà văn Nguyễn Khắc Cường có nhiều năm làm việc tại các tờ báo Mực Tím, Rùa Vàng, Khăn Quàng Đỏ, Nhi Đồng… Công việc báo chí giúp anh thường xuyên tiếp xúc với những câu chuyện, xu hướng và thông tin mới về người trẻ.

Mỗi tuần, anh đọc khoảng 50.000 chữ liên quan đến trẻ em, thanh thiếu niên, từ đời sống học sinh, tâm lý đến thông tin trên mạng xã hội. Công việc đòi hỏi người viết phải nhanh chóng quan sát đời sống, nắm bắt những vấn đề đang diễn ra và chuyển tải thông tin trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, theo anh, chất liệu từ đời sống không phải lúc nào cũng có thể lập tức trở thành văn chương.

ẢNH: XUÂN NHI

Chia sẻ về cuốn sách Nụ hôn dưới vòm cây, nhà văn Nguyễn Khắc Cường cho biết ý tưởng tác phẩm xuất hiện từ một sự kiện anh tham dự nhiều năm trước, khi thành phố tổ chức hoạt động làm phim về phong trào học sinh, sinh viên trước năm 1975. Tại đây, nhiều nhân chứng lịch sử cùng có mặt, các nhà văn, nhà làm phim có cơ hội lắng nghe và tìm kiếm chất liệu sáng tác.

Dù vậy, thời điểm ấy, anh chưa thể bắt tay vào viết. "Lúc đó mình cảm thấy hiểu chưa đủ để làm thành một tác phẩm truyện ngắn hay tiểu thuyết", nhà văn Nguyễn Khắc Cường nói.

Chất liệu ấy tiếp tục ở lại trong tâm trí anh qua nhiều năm. Khoảng 20 năm sau, khi cảm thấy đã đủ độ chín, anh mới bắt đầu viết. "Nó cứ nằm ở đâu đó trong tâm trí của mình. Và đến một lúc nào đó mình cảm thấy đủ độ chín thì mình mới bắt đầu viết. Làm sao cho nó gần gũi với người đọc hôm nay thì cái đó là cái khó", anh chia sẻ.

Từ trải nghiệm sáng tác, nhà văn Nguyễn Khắc Cường cho rằng thời gian trực tiếp viết một cuốn sách có thể không dài, nhưng để một câu chuyện đủ độ chín lại là quá trình cần nhiều năm tháng.

Sự khác biệt giữa tốc độ của mạng xã hội và nhịp điệu chậm rãi của việc đọc, vì thế, không nhất thiết phải được nhìn như một cuộc cạnh tranh. Mạng xã hội có thể khơi gợi sự chú ý ban đầu, nhưng để giữ chân người đọc, một cuốn sách cần đủ sức cuốn hút họ vào câu chuyện, nhân vật và những suy ngẫm phía sau trang viết.

Đại sứ Văn hóa đọc 2025 cũng cho rằng thay vì chỉ xem mạng xã hội là nguyên nhân khiến người trẻ xa rời sách, có thể tận dụng chính nền tảng này để đưa văn hóa đọc đến gần họ hơn.

Những nội dung ngắn giới thiệu sách, bài chia sẻ cảm nhận hay các trang mạng xã hội chuyên về sách có thể khơi gợi sự quan tâm, tạo cơ hội để người trẻ khám phá những tác phẩm mới. Từ một nội dung bắt gặp trên màn hình, họ có thể tìm đến cuốn sách và tiếp tục đọc bằng sự yêu thích của chính mình.