Khi yoga biến thành môn thể thao tranh huy chương

Trong bộ trang phục đỏ đính đá lấp lánh, trên nền nhạc rap Bollywood, Vaishnavi Saravanakumar đứng thẳng rồi từ từ uốn cong lưng, đưa đầu và vai luồn qua giữa hai chân. Cô tiếp tục gập người đến mức hai mắt cá chân bắt chéo ngay dưới cằm, trước khi mỉm cười trước ống kính.

Trên Instagram, Saravanakumar tự nhận là "cô gái dây cao su của Ấn Độ". Những màn biểu diễn đòi hỏi độ dẻo dai phi thường giúp cô trở thành một trong những gương mặt nổi bật của yogasana - phiên bản thi đấu thể thao của yoga.

    Một phần bài thi của Vaishnavi Saravanakumar tại giải VĐTG yogasana tháng 6/2026

Tháng 6/2026, Saravanakumar giành HC vàng tại giải vô địch yogasana thế giới đầu tiên, tổ chức ở Ahmedabad, Ấn Độ. Giải quy tụ 522 VĐV từ 79 quốc gia, tranh tài trong năm ngày trước khoảng 2.000 khán giả. "Có trọng tài, bảng điểm, thứ bậc huy chương và cả quy định phòng chống doping, sự kiện mang dáng dấp một giải thể thao chuyên nghiệp hơn là buổi thực hành yoga truyền thống", báo Đức Frankfurter Allgemeine Zeitung bình luận.

Chủ nhà Ấn Độ áp đảo với 102 HC vàng trong tổng số 114 huy chương. Nhật Bản đứng thứ hai với ba HC vàng, trong khi Argentina xếp thứ ba nhờ hai HC vàng của Nabila Barraza. Tổng cộng, VĐV từ 31 quốc gia giành ít nhất một huy chương.

Yoga vốn được xem như phương pháp rèn luyện hướng đến sự tĩnh tại, tự nhận thức và giải phóng con người khỏi nhu cầu được công nhận từ bên ngoài. Nhưng giờ đây, chính những tư thế yoga lại trở thành đối tượng để so sánh, chấm điểm và phân định thắng thua.

Theo Guardian, ý tưởng thi đấu yoga không hoàn toàn mới. Cuộc thi tư thế yoga chính thức đầu tiên được tổ chức tại Kolkata, Ấn Độ, từ năm 1973. Tuy nhiên, phải đến gần đây, các nhà tổ chức mới thúc đẩy việc biến nó thành môn thể thao có sức hấp dẫn toàn cầu.

Udit Sheth, Chủ tịch Yogasana Bharat, là một trong những người tiên phong. Ông nhấn mạnh yogasana không đồng nghĩa với toàn bộ yoga. Nếu yoga bao gồm nhiều yếu tố như thiền định, kiểm soát hơi thở và nguyên tắc đạo đức, yogasana chỉ tập trung vào các tư thế thể chất, gọi là asana.

Cách thi đấu có nét tương đồng với thể dục dụng cụ. VĐV được đánh giá dựa trên độ khó, sự chính xác, khả năng giữ thăng bằng, sức mạnh và kiểm soát cơ thể. Một bài biểu diễn kéo dài khoảng ba phút có thể bao gồm 7 hoặc 8 tư thế khó. Ở một số nội dung, VĐV phải duy trì tư thế trong 60 giây.

Theo Sheth, khác biệt lớn nằm ở khả năng giữ cơ thể bất động trong các tư thế đòi hỏi sức mạnh và độ dẻo dai phi thường. Ông tin rằng những màn trình diễn như vậy hoàn toàn có thể thu hút khán giả truyền hình, tương tự các chương trình tìm kiếm tài năng.

Nhưng không phải ai cũng đồng tình.

Divya Kohli, giáo viên yoga lâu năm tại Anh, cho rằng việc chấm điểm những tư thế khó đi ngược nền tảng triết lý của yoga. Theo bà, người thực hành cần học cách vượt qua cái tôi và không tìm kiếm sự công nhận từ bên ngoài. Vì thế, biến yoga thành cuộc thi xem ai dẻo dai hơn, giữ tư thế tốt hơn là điều khó chấp nhận.

"Điều này thật kinh khủng. Thật điên rồ", Kohli nói với Guardian.

Ngược lại, Sam Cruickshank, Chủ tịch Liên đoàn Yoga Thể thao Anh, nhìn thấy những lợi ích khác. Ông bắt đầu tập yoga khi gần 40 tuổi, rồi tham gia thi đấu từ năm 2018. Cruickshank cho rằng các cuộc thi tạo thêm động lực tập luyện, giúp người tham gia đánh giá tiến bộ và kết nối với cộng đồng.

Ông thậm chí còn so sánh yoga với võ thuật. Theo vị này, nhiều môn võ có nền tảng tinh thần và đạo đức sâu sắc, nhưng vẫn có thể tổ chức thi đấu mà không đánh mất hoàn toàn bản sắc.

Cựu vũ công ballet Almania Colombo, người ba lần vô địch châu Âu ở các cuộc thi yoga, cũng có trải nghiệm tương tự. Cô cho biết thi đấu yoga khác biểu diễn múa bởi người tham gia phải tìm kiếm sự tĩnh tại ngay giữa áp lực sân khấu. Thay vì liên tục chuyển động, họ phải kiểm soát từng cơ bắp và duy trì tư thế trước ánh nhìn của khán giả.

Trong khi tranh luận chưa ngã ngũ, Ấn Độ đã đặt tham vọng đưa yogasana vào chương trình thi đấu của Olympic. Chính phủ nước này xem giải vô địch thế giới đầu tiên là bước tiến quan trọng, hướng tới kỳ Olympic 2036 mà Ấn Độ đang muốn đăng cai.

Tuy nhiên, con đường còn nhiều trở ngại. World Yogasana hiện có khoảng 40 tổ chức thành viên, chưa đạt mức tối thiểu 50 tại ba châu lục theo tiêu chí của Ủy ban Olympic Quốc tế (IOC). Bản thân phong trào yoga thi đấu cũng đang phân tán giữa nhiều tổ chức có hệ thống giải và quy định khác nhau.

Tại Ấn Độ, tranh chấp pháp lý còn khiến Tòa án Cấp cao Delhi hủy quyết định công nhận Yogasana Bharat là liên đoàn quốc gia hồi tháng 7/2026, yêu cầu tổ chức lại quá trình lựa chọn.

Dù vậy, những người ủng hộ vẫn kỳ vọng yogasana có thể xuất hiện tại Đại hội Thể thao khối Thịnh vượng chung (Commonwealth Games) 2030 ở Ấn Độ, rồi tiến tới Olympic Brisbane 2032 dưới hình thức biểu diễn, trước khi được xem xét trở thành môn tranh huy chương chính thức.

Với Sheth, thi đấu không nhất thiết biến yoga thành cuộc chiến giữa người này với người khác. Ông cho rằng đối thủ quan trọng nhất của mỗi VĐV vẫn là chính họ, khi tìm cách thể hiện tốt hơn so với vài tuần trước.

Nhưng nghịch lý vẫn tồn tại: một phương pháp rèn luyện vốn khuyến khích con người buông bỏ tham vọng và cái tôi, nay lại hướng tới bục vinh quang Olympic, nơi thành công và thất bại đôi khi chỉ được phân định bằng vài phần trăm điểm.

"Hãy thử tượng tượng khi yogasana vào chương trình thi đấu Olympic, các cao thủ yoga từ khắp thế giới sẽ hội tụ, sau nhiều năm khổ luyện để buông bỏ tham vọng, hư danh và cái tôi. Nhưng sẽ ra sao nếu một VĐV chỉ về thứ tư vì kém đối thủ đúng 0,03 điểm, qua đó vuột mất huy chương? Có lẽ người ấy chỉ cần hít một hơi thật sâu, thực hiện tư thế 'chim bồ câu', rồi để tham vọng và cái tôi một lần nữa tung cánh bay lên", Frankfurter Allgemeine Zeitung bình luận với vẻ châm biếm.

Nhật Tảo tổng hợp