Khoan hồng với người nhận tội nhưng không gây sức ép để họ chấp nhận hình phạt

Thảo luận dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) sáng 27-10, nhiều đại biểu Quốc hội tán thành chính sách khoan hồng đối với người tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Tuy nhiên, vấn đề không chỉ là rút ngắn thời gian tố tụng, mà còn phải tạo động lực để người phạm tội khắc phục hậu quả, bồi thường cho bị hại, đồng thời bảo đảm quyền bào chữa, nguyên tắc suy đoán vô tội và quyền quyết định độc lập của tòa án.

Khoan hồng phải đổi lại bằng sự hợp tác thực chất, không chỉ một lời nhận tội

Điểm đáng chú ý trong các ý kiến là sự đồng thuận về yêu cầu xây dựng cơ chế khuyến khích người phạm tội chủ động hợp tác với cơ quan tiến hành tố tụng, nhưng đi kèm với đó phải là những điều kiện chặt chẽ để tránh biến chính sách nhân văn thành một cơ chế giảm nhẹ hình phạt mang tính hình thức.

Đại biểu Lê Văn Đông, Viện trưởng Viện Kiểm sát nhân dân TP.HCM, cho rằng việc bổ sung chính sách khoan hồng này không đơn thuần là một quy định kỹ thuật lập pháp, mà là bước tiến có ý nghĩa thực tiễn sâu sắc. 

Theo đại biểu, tự nguyện nhận tội, chấp nhận hình phạt được đề nghị có bản chất pháp lý và mục tiêu riêng, không thể đồng nhất với các tình tiết giảm nhẹ trách nhiệm hình sự như tự thú, đầu thú hay thành khẩn khai báo.

Nếu các tình tiết giảm nhẹ chủ yếu phản ánh tính chất, mức độ hành vi phạm tội và thái độ của người phạm tội để tòa án xem xét quyết định hình phạt, thì cơ chế mới hướng đến sự hợp tác có trách nhiệm trong quá trình giải quyết vụ án.

Người phạm tội không chỉ thừa nhận hành vi mà còn tự nguyện chấp nhận trách nhiệm pháp lý, góp phần giúp cơ quan tiến hành tố tụng giải quyết vụ án hiệu quả hơn. Vì vậy, theo đại biểu, cần xác lập đây là một cơ chế riêng, có điều kiện và mức độ khoan hồng tương ứng.

Đặc biệt, đại biểu đề nghị phân hóa rõ các trường hợp được hưởng chính sách. Người phạm tội chủ động nhận tội, khai báo đầy đủ và tích cực bồi thường, khắc phục hậu quả cần được xem xét mức khoan hồng tương xứng với những đóng góp thực chất của họ trong quá trình giải quyết vụ án.

Cách tiếp cận này vừa tạo động lực để người phạm tội sửa chữa sai lầm, vừa bảo vệ quyền lợi của bị hại. Khoan hồng vì thế không có nghĩa là giảm nhẹ trách nhiệm một cách dễ dãi, mà phải gắn với những hành động cụ thể nhằm khắc phục hậu quả do hành vi phạm tội gây ra.

"Không thể thiết kế một thủ tục đặc biệt yêu cầu người buộc tội nhận tội, chấp nhận hình phạt để mang lại lợi ích cho tư pháp, nhưng lại không thiết kế một chính sách khoan hồng riêng đủ sức thuyết phục để họ lựa chọn thủ tục đó", ông Đông nhấn mạnh.

Đại biểu Dương Đức Hải (Hà Nội) cũng tán thành chính sách này, cho rằng cần tạo động lực để người phạm tội hợp tác thực chất và khắc phục hậu quả sớm.

Trong các vụ án có nhiều người tham gia, thủ đoạn che giấu tinh vi, tài sản dịch chuyển qua nhiều khâu, sự hợp tác của người phạm tội có thể giúp xác định đồng phạm, truy tìm tài sản và ngăn chặn những hành vi sai phạm tiếp theo.

Đại biểu dẫn tình huống một vụ lừa đảo nhiều người, trong đó người phạm tội chủ động khai rõ nơi cất giấu tài sản, cung cấp thông tin giúp ngăn chặn việc tẩu tán tài sản và tích cực bồi thường. Theo đại biểu, sự hợp tác như vậy cần được ghi nhận tương xứng.

Điều đó cho thấy giá trị của chính sách không chỉ nằm ở việc giảm thời gian giải quyết vụ án, mà còn ở khả năng thu hồi tài sản, bù đắp thiệt hại và hạn chế những hậu quả tiếp diễn.

Không gây sức ép để người bị buộc tội chấp nhận hình phạt

Trong khi đó, đại biểu Nguyễn Thanh Sang (TP.HCM) nhấn mạnh chính sách khoan hồng cần được quy định đồng bộ giữa Bộ luật Hình sự và Bộ luật Tố tụng hình sự, từ điều kiện, phạm vi áp dụng, trình tự ghi nhận sự tự nguyện đến trách nhiệm của cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án.

Đại biểu cho rằng lời nhận tội không thể là chứng cứ duy nhất để buộc tội, kết tội và không thay thế trách nhiệm chứng minh của cơ quan có thẩm quyền. Viện kiểm sát đề nghị mức hình phạt theo quy định, còn tòa án phải kiểm tra, đánh giá chứng cứ, xác minh tính tự nguyện và độc lập quyết định hình phạt.

Đáng chú ý, ông Sang cho rằng hiệu quả của chính sách cần được nhìn nhận rộng hơn việc rút ngắn thời gian giải quyết vụ án. Khi người phạm tội có động lực chủ động bồi thường, khắc phục hậu quả, tài sản của bị hại có thêm cơ hội được thu hồi, thiệt hại được bù đắp và quá trình tái hòa nhập cộng đồng có thể thuận lợi hơn.

Cùng quan điểm ủng hộ chính sách khoan hồng, đại biểu Phạm Văn Hòa (Đồng Tháp) đề nghị cân nhắc lại điều kiện người phạm tội phải chấp nhận hình phạt được đề nghị.

Theo đại biểu, người bị buộc tội tự nguyện nhận tội đã là cơ sở để xem xét áp dụng chính sách khoan hồng, không nhất thiết phải buộc họ chấp nhận mức hình phạt được đề nghị mới được hưởng chính sách này.

Đại biểu phân tích có trường hợp người phạm tội tự nguyện nhận tội, thừa nhận trách nhiệm về hành vi của mình nhưng chưa đồng ý với mức hình phạt mà cơ quan công tố đề nghị. Nếu chỉ vì chưa chấp nhận mức hình phạt đó mà họ không được xem xét khoan hồng thì chưa thật sự phù hợp.

Đó là một trong những nội dung mới được quy định tại dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) được Đại tướng, Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang trình bày trước Quốc hội.