Tôi từng chứng kiến không ít cuộc tranh luận xung quanh câu chuyện quỹ phụ huynh mỗi đầu năm học. Một lớp học cần thêm thiết bị, một phòng học cần được cải thiện, một hoạt động trải nghiệm cần kinh phí, một chiếc điều hòa cần bảo dưỡng, một khu vực sinh hoạt của học sinh cần được sửa chữa.... Những nhu cầu ấy hoàn toàn có thật. Phụ huynh cũng có thể hoàn toàn thiện chí.
Xã hội hóa giáo dục vì thế không phải là điều xấu. Ngược lại, huy động nguồn lực xã hội để cùng chăm lo cho giáo dục là một chủ trương có ý nghĩa. Nhiều ngôi trường, nhiều học sinh đã được hưởng lợi từ sự chung tay của cộng đồng. Vấn đề không nằm ở chỗ có huy động hay không? Vấn đề nằm ở cách huy động.
Nếu một phụ huynh có điều kiện muốn tặng nhà trường một chiếc máy chiếu, một bộ sách, hỗ trợ một hạng mục cụ thể hoặc đóng góp cho một hoạt động vì học sinh, đó là sự chia sẻ đáng trân trọng.
Nhưng nếu biến sự chia sẻ ấy thành một mức tiền "bình quân" rồi chia đều cho tất cả phụ huynh, câu chuyện đã khác. Bởi xã hội hóa không đồng nghĩa với cào bằng. Khoản thu tự nguyện càng không thể đánh đồng với "mỗi người phải đóng một mức như nhau".
Một phụ huynh đóng một triệu đồng vì họ thực sự muốn đóng là một chuyện. Một phụ huynh đóng một triệu đồng vì sợ con mình bị đánh giá là chuyện hoàn toàn khác. Hai hành vi giống nhau về số tiền nhưng khác nhau về bản chất. Phụ huynh phải có quyền từ chối nếu thấy khoản đóng góp không phù hợp.
>> Đường đi của quỹ phụ huynh 40 triệu đồng một năm lớp con tôi
Nếu ranh giới không rõ, rất dễ hình thành tâm lý: cái gì trường thiếu thì phụ huynh bù. Nếu tư duy này kéo dài, Ban đại diện cha mẹ học sinh vô tình trở thành một "ngân sách thứ hai" của nhà trường. Đó là điều cần tránh. Ban đại diện cha mẹ học sinh trước hết là tổ chức đại diện cho tiếng nói và sự phối hợp của cha mẹ học sinh, không thể trở thành một "cánh tay thu tiền" cho nhà trường.
Nếu một lớp học không có thiết bị tối thiểu để dạy học thì trách nhiệm đầu tiên thuộc về ai? Nếu hệ thống điều hòa đã được nhà trường đầu tư nhưng cần bảo dưỡng định kỳ thì kinh phí từ đâu? Nếu một hạng mục thực sự vượt quá khả năng ngân sách nhưng phụ huynh mong muốn nâng cấp để con em mình có điều kiện học tập tốt hơn thì cơ chế xã hội hóa thế nào? Không thể trả lời tất cả bằng một câu: "Phụ huynh tự nguyện đóng góp".
Nói về trách nhiệm của nhà trường nhưng không thể bỏ qua vai trò của phụ huynh. Có một nghịch lý rất Việt Nam: nhiều người không hài lòng với một khoản thu nhưng vẫn đóng vì ngại, vì sợ mình là người duy nhất không đóng. Vì sợ con bị chú ý, vì sợ giáo viên nghĩ mình khó hợp tác, vì sợ phụ huynh khác đánh giá. Và rồi mọi người cùng đóng. Khi tất cả cùng im lặng, một khoản thu vốn chỉ nên là đề xuất có thể trở thành "mặc định". Tôi không cổ súy cho việc phụ huynh đối đầu với nhà trường. Ngược lại, giáo dục muốn tốt phải có sự hợp tác. Nhưng hợp tác không có nghĩa là im lặng.
Chúng ta cần một số nguyên tắc rất đơn giản:
Thứ nhất, mọi khoản thu phải xác định rõ căn cứ pháp lý và chủ thể chịu trách nhiệm.
Thứ hai, khoản tự nguyện thì phụ huynh phải có quyền từ chối.
Thứ ba, tuyệt đối không cào bằng mức đóng góp.
Thứ tư, không gắn việc đóng góp với đánh giá, xếp loại hay quyền lợi của học sinh.
Thứ năm, không để Ban đại diện cha mẹ học sinh làm thay trách nhiệm của nhà trường.
Thứ sáu, mọi khoản vận động phải được công khai mục đích, dự toán, kết quả thu - chi và tài sản hình thành sau hỗ trợ.
Thứ bảy, phải có cơ chế để phụ huynh phản ánh mà không lo con mình bị ảnh hưởng.
Những nguyên tắc này không làm khó nhà trường. Ngược lại, nó bảo vệ nhà trường. Một hiệu trưởng quản lý minh bạch sẽ không phải lo giáo viên tự ý thu. Một giáo viên có quy trình rõ ràng sẽ không phải đi "xin tiền". Một Ban đại diện cha mẹ học sinh đúng vai sẽ không bị biến thành "người thu tiền". Một phụ huynh được bảo đảm quyền lựa chọn sẽ không phải bức xúc. Và cuối cùng, người được hưởng lợi nhiều nhất vẫn là học sinh.
Vũ Thị Minh Huyền
- Tôi khủng hoảng vì đóng quỹ phụ huynh 5 triệu đồng đầu năm học
- 'Ban phụ huynh lạm thu vì cha mẹ học sinh thỏa hiệp'
- Vận động phụ huynh 'tự nguyện' đóng 200.000 đồng để kỷ niệm thành lập trường
- Nỗi oan Trưởng hội phụ huynh 'săn sale' mua quà giáo viên
- Ban đại diện cha mẹ học sinh tất bật mua quà tặng giáo viên
- 'Quỹ lớp 500.000 đồng, ai khó thì thôi'
- Tôi khủng hoảng vì đóng quỹ phụ huynh 5 triệu đồng đầu năm học
- 'Ban phụ huynh lạm thu vì cha mẹ học sinh thỏa hiệp'
- Vận động phụ huynh 'tự nguyện' đóng 200.000 đồng để kỷ niệm thành lập trường
- Nỗi oan Trưởng hội phụ huynh 'săn sale' mua quà giáo viên
- Ban đại diện cha mẹ học sinh tất bật mua quà tặng giáo viên
- 'Quỹ lớp 500.000 đồng, ai khó thì thôi'