Biết tôi vừa lái gần 5.000 km ở châu Âu, lại từng chạy nhiều tuyến cao tốc Việt Nam, Toàn hỏi: "CSGT sẽ xử phạt các tài xế có hành vi không tuân thủ quy định về khoảng cách an toàn đối với xe chạy liền trước trên cao tốc. Hiểu nôm na là phạt lỗi không giữ khoảng cách, trong khi đường lúc nào cũng đông, ông thấy sao?".
Tôi hiểu câu hỏi ấy. Hai mươi năm trước tôi đã từng nghĩ như vậy. Thậm chí, tôi từng tin rằng bám càng sát xe phía trước thì càng an toàn.
Hai mươi năm trước, khi học lái ở TPHCM, giáo viên dạy tôi phải bám sát xe phía trước để không bị chen ngang. Tôi làm đúng như lời hướng dẫn, coi đó là kỹ năng gần như bắt buộc trên đường Việt Nam. Trên phố lẫn cao tốc, tôi sẵn sàng nhích ga thêm một chút để giữ khoảng cách thật gần, ngăn mọi sự xen vào. Cảm giác kiểm soát lúc ấy rất rõ: càng sát, càng ít bị chen, càng chủ động. Cho đến một lần, chỉ một lần thôi, ở tốc độ vỏn vẹn 50 km/h, mọi thứ suýt nữa đã kết thúc khác đi.
Một tài xế xe khách không giữ khoảng cách an toàn với ô tô con đi phía trước (Ảnh chụp màn hình)
Xe phía trước bất ngờ phanh gấp đúng lúc tôi đang tăng tốc, trong khi chiếc xe bên cạnh đang chực chờ chen vào và một chiếc xe tải khác ngay phía sau. Tôi đạp phanh hết lực, kéo còi liên tục và may là chiếc xe tải kịp đánh lái tránh sang hướng khác. Chỉ vài mét nữa thôi, câu chuyện có thể đã khác. Tôi thoát. Nhưng từ hôm đó, tôi bắt đầu nhìn khác về khoảng cách giữa hai chiếc xe.
Ở tốc độ 100 km/h, mỗi giây chiếc xe đi gần 28 mét. Nghĩa là trong khoảng thời gian người lái vừa nhận ra nguy hiểm và bắt đầu phản ứng, xe đã có thể lao thêm vài chục mét. Đó là lúc tôi hiểu một điều rất đơn giản: khoảng cách phía trước thực chất là thời gian được chuyển thành mét đường. Đường ướt, lốp mòn, tầm nhìn hạn chế hay một khoảnh khắc mất tập trung đều có thể khiến vài mét ấy trở nên quý giá. Định luật vật lý không thay đổi vì đường đông hay vắng. Nó cũng không quan tâm ta đang vội hay đang bực.
Câu chuyện được các tài xế quan tâm hiện nay là việc tuân thủ quy định về khoảng cách an toàn đối với xe chạy liền trước trên cao tốc. Làm sao để biết mình đang giữ đủ khoảng cách? Ở đây tôi xin chia sẻ một kinh nghiệm cá nhân, áp dụng chung cho mọi tuyến đường, không riêng cao tốc.
Cách đơn giản nhất tôi vẫn dùng là quy tắc ba giây. Chọn một điểm cố định bên đường – cột điện, biển báo hay một gốc cây – rồi khi xe phía trước đi ngang điểm đó, bắt đầu đếm "một nghìn một, một nghìn hai, một nghìn ba". Nếu đến số ba mà xe mình mới tới, khoảng cách tương đối an toàn. Nếu chưa đếm xong đã vượt qua, nghĩa là đang quá gần. Quy tắc này không hoàn hảo, nhưng nó cho ta một thước đo thực tế mà không cần nhìn đồng hồ hay đoán mò bằng mắt.
Theo quy định hiện hành tại Thông tư 38/2024/TT-BGTVT (có hiệu lực từ 01/01/2025), trong điều kiện mặt đường khô ráo, không sương mù, không trơn trượt, địa hình bằng phẳng và tầm nhìn bảo đảm, khoảng cách an toàn tối thiểu được quy định theo từng dải tốc độ như sau: 35m khi chạy đúng 60 km/h; 55m khi tốc độ trên 60 đến 80 km/h; 70m khi trên 80 đến 100 km/h; và 100m khi trên 100 đến 120 km/h.
Quy đổi ra thời gian, những khoảng cách này tương đương khoảng 2,1 giây ở 60 km/h; khoảng 2,5 giây ở 80 km/h và 100 km/h; và đúng 3 giây ở 120 km/h. Nói cách khác, quy định của Việt Nam về cơ bản nằm trong khoảng 2–3 giây, khá sát với quy tắc ba giây mà nhiều nước khuyến cáo, chỉ hơi thấp hơn một chút ở các dải tốc độ trung bình.
Một điểm cần lưu ý là cách quy định xử lý các mốc tốc độ biên. Thông tư dùng các khoảng nửa mở: “60 < V ≤ 80”, “80 < V ≤ 100”, “100 < V ≤ 120”. Nghĩa là khi xe chạy đúng 80 km/h thì áp dụng khoảng cách 55 m của dải dưới, còn vừa vượt quá 80 km/h là phải nhảy lên 70 m. Tương tự với mốc 100 km/h.
Thực tế, khi tốc độ dao động quanh các ngưỡng này (do lên dốc, xuống dốc hoặc điều chỉnh ga nhẹ), tài xế có thể phải điều chỉnh khoảng cách khá đột ngột. Tuy nhiên, đại diện của Cục CSGT mới đây cho biết các camera giám sát sẽ giúp phân tích và xử phạt các tình huống cố tình không giữ khoảng cách (tức trong thời gian kéo dài). Thế nên, trong vòng 2 giây sau khi có xe phía trước chèn vào (đủ để phản xạ và lùi lại từ từ), tài xế vẫn có thể tái thiết lập khoảng cách an toàn 3 giây và không cần quá chú tâm vào số mét khoảng cách.
Về quy định và thông tin từ phía CSGT là như vậy. Nhưng tôi hiểu thực tế "muôn màu muôn vẻ". Tham gia giao thông ở Việt Nam, cứ mỗi khi đường đông thì khoảng trống phía trước xe tôi gần như lập tức có xe khác chen vào. Trước đây, điều đó khiến tôi khó chịu. Tôi có cảm giác mình vừa nhường cho người khác một phần đường của mình. Sau này tôi mới nhận ra: tôi không mất gì cả. Tôi chỉ cần giảm nhẹ ga, để khoảng cách mở ra thêm một chút, rồi tiếp tục đi.
Trên đường, khoảng trống không phải lúc nào cũng là phần mình bị mất. Đôi khi, nó chính là thứ cho mình thêm thời gian để xử lý khi có chuyện xảy ra.
Việc này không giúp tôi đến nơi sớm hơn, nhưng giúp tôi giữ được quyền chủ động. Mỗi lần phải nhường khoảng trống cho người khác chen vào, tôi lại được nhắc rằng mình đang chọn sự an toàn thay vì chọn việc "không để ai vượt mặt". Nhiều người sẽ bảo cách làm này chỉ phù hợp với đường vắng hoặc với người không vội. Ở Việt Nam, đường lúc nào cũng đông, giữ khoảng cách đôi khi đồng nghĩa với việc bị chèn liên tục và mất thêm thời gian. Câu hỏi đặt ra là: ta chấp nhận mất vài phút, hay chấp nhận mất khoảng thời gian phản ứng khi chuyện bất ngờ xảy ra?
Dù vậy, luôn có những người chỉ muốn đi nhanh: bám sát, nháy đèn, bóp còi hoặc liên tục chuyển làn. Nếu mình cũng chạy sát cho bằng họ thì vòng xoáy ấy sẽ không bao giờ dừng lại. Tôi chọn cách không ăn thua. Không tăng tốc để "trốn", cũng không phanh đột ngột để "dạy đời". Tôi giữ tốc độ ổn định hoặc giảm nhẹ, rồi để họ vượt qua. Khi họ chen vào khoảng trống vừa tạo ra, tôi lại bình tĩnh tạo khoảng cách mới. Tôi không thể kiểm soát hành vi của người khác, nhưng hoàn toàn kiểm soát được tốc độ và khoảng cách của chính mình. Đó là phần duy nhất thuộc về tôi trên đoạn đường ấy.
Tôi không cho rằng ai cũng phải lái xe giống tôi. Mỗi người có thể lựa chọn cách của mình. Nhưng đã là lựa chọn thì cũng là lựa chọn cả những hệ quả đi kèm. Nếu chọn bám sát, tăng tốc để không bị chen hay chấp nhận một khoảng cách quá ngắn, ta không chỉ chọn cách di chuyển ấy, mà còn chấp nhận rủi ro về an toàn và những trách nhiệm pháp lý nếu điều không mong muốn xảy ra.
Có người cho rằng cách này là nhu nhược, thậm chí tiếp tay cho những tài xế bất chấp. Tôi hiểu cảm giác ấy. Bởi tôi từng đứng ở phía bên kia, và biết cái giá của việc biến mỗi lần bị chen thành một cuộc cạnh tranh. Cảm giác dễ chịu nhất không phải là mình "thắng", mà là mình không để người khác quyết định mức độ rủi ro của mình.
Giữ khoảng cách có thể khiến hành trình dài thêm vài phút. Có thể mình sẽ bị chen, thậm chí có lúc cảm thấy "thiệt". Nhưng nếu mục tiêu cuối cùng là về nhà an toàn, vài phút ấy không phải cái giá quá đắt. Sau tay lái, cuối cùng vẫn là một con người muốn đưa mình và những người xung quanh về đến nơi. Khoảng cách ấy không phải sự nhường nhịn, càng không phải sự sợ hãi. Nó chỉ là vài giây dự phòng cho những điều bất ngờ mà không ai muốn gặp.
Trước khi hỏi quy định giữ khoảng cách có cần thiết hay không, có lẽ nên tự hỏi một điều khác: Khi chuyện bất ngờ xảy ra – và nó luôn có thể xảy ra – ta muốn mình còn bao nhiêu thời gian để phản ứng? Tôi từng nghĩ khoảng cách là thứ khiến mình dễ bị người khác chen vào. Bây giờ tôi nghĩ khác. Khoảng cách ấy không bảo vệ chiếc xe. Nó bảo vệ cơ hội được về nhà.
Tác giả: TS Võ Nhật Vinh hiện là giảng viên tại Nice (Pháp). Ông nhận bằng Tiến sĩ Toán – Tin tại Pháp và từng giảng dạy, nghiên cứu tại nhiều trường đại học ở Việt Nam, Áo, Đức và Pháp.
Chuyên mục TÂM ĐIỂM mong nhận được ý kiến của bạn đọc về nội dung bài viết. Hãy vào phần Bình luận và chia sẻ suy nghĩ của mình. Xin cảm ơn!