Đến với chương trình, các em được cầm bản đồ, la bàn, kính lúp, ống nhòm…, được quan sát, khám phá thế giới động thực vật nơi rừng già Tây Nguyên, tự mình nhận biết đa dạng sinh học, hiểu từng nhành cây, mỗi luồng gió và cảm nhận trực tiếp công việc dựng xây, bảo vệ một kho báu xanh.
Hành trình từ lớp học nhỏ đến “phòng học xanh” đại ngàn
Nhiều em học sinh Trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở Krong và Trường phổ thông dân tộc bán trú tiểu học và trung học cơ sở Krong mới chỉ thấy rừng già qua sách giáo khoa hay lời kể của cha mẹ. Nhưng đến với chương trình, 30 học sinh cùng thầy cô giáo sẽ có một “phòng học đặc biệt” dưới tán cây cổ thụ, bên dòng suối trong vắt và thầy giáo, cô giáo là những kiểm lâm viên, chuyên gia bảo tồn rừng, những người ngày ngày gánh vác sứ mệnh âm thầm giữa rừng xanh.
Phó Giám đốc Vườn quốc gia Kon Ka Kinh Lê Văn Vinh cho biết: “Lâu nay nhiệm vụ tuần tra, bảo vệ rừng tưởng như là việc riêng của ngành lâm nghiệp, nhưng nay các em học sinh chính là nguồn lực quý báu giúp lan tỏa ý thức bảo vệ môi trường. Khi các em tự tay vẽ bản đồ, ghi nhận dấu vết động vật, lắng nghe tiếng chim kêu, chạm vào các thân cây hương cổ thụ, tôi tin thứ được đánh thức trong các em không chỉ là sự hiểu biết, mà còn là mối kết nối máu thịt với rừng”.
Tại Kon Ka Kinh, đoàn trải nghiệm sẽ di chuyển tới Khu Tỉnh ủy K10, Tiểu khu 88 để hóa thân thành “kiểm lâm nhí”. Ở mỗi trạm dừng, từ giải mã bản đồ rừng, nhận biết cây gỗ quý, đến quan sát dấu vết động vật hoang dã, các em đều phải làm việc nhóm, thảo luận, đặt giả thiết và thực hành kỹ năng sinh tồn thông qua sự hướng dẫn sát sao của cán bộ bảo vệ rừng và các thầy cô giáo.
Chương trình không đơn thuần là chuyến đi dã ngoại, mà có cấu trúc bài bản, mang tính giáo dục sâu sắc. Từ kỹ năng sử dụng la bàn, đọc bản đồ, quan sát sinh vật bằng ống nhòm và kính lúp, cho tới việc phân tích dấu vết động vật, ghi chép sổ tay, thảo luận nhóm, tổ chức phản biện qua giấy A0, bút viết, báo cáo... Tất cả được thực hiện dưới sự giám sát chặt chẽ về an toàn bởi đội ngũ cán bộ dày dặn kinh nghiệm, đồng thời bảo đảm một môi trường thân thiện, khuyến khích sáng tạo, vui vẻ và bổ ích.
Thực tiễn sáng tạo, lan tỏa giá trị nhân văn
Có thể nói, giáo dục môi trường từ trải nghiệm ở Vườn quốc gia Kon Ka Kinh chính là việc chắp cho sách giáo khoa đôi cánh bay vào thực tiễn. Qua thử thách tuần tra rừng, giải mã bản đồ, nhận diện cây gỗ, động vật đặc trưng... các em học sinh được dẫn dắt một cách tự nhiên để rèn luyện kỹ năng quan sát, phản xạ trước tình huống bất ngờ, làm việc nhóm, thậm chí là thử sức với kỹ năng sinh tồn cơ bản.
Dưới tán rừng Kon Ka Kinh, không khí học tập luôn sôi nổi với tiếng cười, câu hỏi, tranh luận, ánh mắt lấp lánh hào hứng của các em học sinh khi phát hiện ra dấu chân động vật, vết xước mới trên thân cây do thú rừng gặm, hay giơ ống nhòm nhìn thấy sắc màu kỳ ảo của các loài chim chưa từng xuất hiện trên giảng đường. Cũng qua quá trình nhập vai kiểm lâm, các em học sinh lần đầu tiên được chủ động lập nhóm, tự quản lý nhóm mình, phân công nhiệm vụ, hỗ trợ bạn yếu, giám sát lẫn nhau. Tất cả tạo ra một động lực, sự gắn bó vô hình, giúp các giá trị cộng đồng, đoàn kết và trách nhiệm cùng nhau “chảy” tự nhiên vào tư duy non trẻ.
Cô Nguyễn Thị Hạnh, giáo viên Trường phổ thông dân tộc bán trú trung học cơ sở Krong bày tỏ: “Các em học sinh nơi đây đa phần là người dân tộc thiểu số, cuộc sống còn nhiều gian khó, nhưng khi các cháu được trải nghiệm như này, tôi nhìn thấy sự nhận biết về thiên nhiên, lòng trân trọng giá trị rừng, niềm vui học hỏi, thứ mà dù ở lớp học bình thường tôi cũng không dễ truyền đạt được. Đó là một sự thay đổi tích cực rất đáng quý”.
Bức tranh tổng thể của chương trình cũng được hoàn thiện bởi hệ thống đánh giá bài bản với phiếu nhận xét của học sinh và phản hồi từ giáo viên, phụ huynh nhằm không ngừng tối ưu hóa chất lượng, cập nhật hoạt động theo từng năm.
Vun đắp trách nhiệm bảo vệ rừng
Không chỉ dừng lại ở các em học sinh, trải nghiệm “Một ngày làm kiểm lâm nhí” do Ban quản lý Vườn quốc gia Kon Ka Kinh phối hợp Trung tâm Giáo dục môi trường và Du lịch sinh thái, sự hỗ trợ của tổ chức Frankfurt Zoological Society (FZS) còn mang trọng trách kết nối cộng đồng, nâng cao nhận thức xã hội. Qua sự phối hợp chặt chẽ giữa Ban quản lý vườn quốc gia, trường học, chính quyền, tổ chức bảo tồn quốc tế FZS, chương trình đã trở thành chất keo gắn kết nhiều lực lượng cùng thúc đẩy mục tiêu gìn giữ giá trị bền vững.
Phần lớn học sinh, giáo viên, phụ huynh đều bày tỏ mong muốn chương trình được mở rộng, lồng ghép thành hoạt động thường xuyên trong năm học, phủ rộng ra nhiều đối tượng. Điều này vừa tạo nguồn nhân lực trẻ, am hiểu, có tri thức bảo tồn, vừa góp phần giúp địa phương phát triển du lịch xanh bền vững, xây dựng cộng đồng cùng chung tay bảo vệ lá phổi xanh của Tây Nguyên và cả nước.
Chia sẻ về xu hướng này, ông Lê Văn Vinh khẳng định: “Xu thế phát triển giáo dục thiên nhiên theo định hướng nhân văn bền vững vừa gắn trách nhiệm bảo tồn với quyền trải nghiệm, vừa truyền ngọn lửa bảo vệ rừng cho thế hệ sau. Mỗi người đều là kiểm lâm nhí, mỗi mái nhà là thành lũy của rừng già”.
Không ai có thể yêu quý, bảo vệ và hành động vì rừng xanh nếu chưa từng hòa mình vào thiên nhiên, trải nghiệm những điều kỳ diệu nhỏ bé trong mỗi tán cây, ngọn cỏ. Hành trình “Một ngày làm kiểm lâm nhí” tại Kon Ka Kinh chính là cầu nối gia tăng tri thức, vun trồng tình yêu, trách nhiệm và hành động cụ thể vì môi trường.
SONG NGÂN