Nhà đầu tư nước ngoài đang xả hàng 18 phiên liên tiếp trên sàn TP HCM với tổng giá trị bán ròng hơn 24.000 tỷ đồng, đánh dấu chuỗi rút vốn dài nhất hai năm qua. Lần gần nhất khối ngoại có chuỗi xả hàng dài hơn mức này là cuối tháng 10/2024 với 21 phiên liên tiếp.
Thực tế này trái ngược kỳ vọng của nhà đầu tư trong nước về sự khởi sắc của dòng vốn ngoại sau ngày nâng hạng. Từ khi thị trường chính thức được FTSE Russell chuyển từ cận biên sang mới nổi, khối ngoại mới mua ròng đúng một phiên. Lũy kế đầu năm đến nay, nhóm này đã rút khỏi chứng khoán Việt Nam đến 118.000 tỷ đồng, tương đương 4,6 tỷ USD.
Áp lực rút vốn của khối ngoại, theo ông Nguyễn Triệu Vinh - Phó giám đốc Khối đầu tư Công ty Quản lý quỹ Vietcombank (VCBF), là một trong những nguyên nhân chính khiến thị trường diễn biến kém khả quan. Chỉ số đại diện cho sàn TP HCM tuần này có lúc thủng ngưỡng tâm lý 1.700 điểm, xuống mức thấp nhất ba tháng.
Giới phân tích chỉ ra 3 lý do dẫn đến tình trạng khối ngoại miệt mài bán ròng. Đầu tiên, dòng vốn toàn cầu đang rời thị trường mới nổi để chảy về những nơi có câu chuyện tăng trưởng lợi nhuận vượt trội như cổ phiếu công nghệ tại Mỹ, Nhật Bản hay Trung Quốc. Thứ hai, lãi suất toàn cầu duy trì ở mức cao, còn mức sinh lời từ cổ phiếu Việt Nam kém cạnh tranh.
Lý do còn lại là hành vi giao dịch của các quỹ đầu tư có sự lệch pha trong giai đoạn đầu nâng hạng. Trong khi các quỹ thụ động đã giải ngân khoảng 220 triệu USD trước ngày nâng hạng có hiệu lực thì nhóm quỹ chủ động lại tranh thủ chốt lời sau khi mua đón đầu từ nhiều tháng trước.
Chia sẻ với VnExpress, nhiều chuyên gia và nhóm phân tích đều cho rằng xu hướng này chưa thể kết thúc ngay. Các dự báo có phần bi quan hơn so với khảo sát cách đây ba tháng. Trước đó, hầu hết kỳ vọng bức tranh sẽ khởi sắc hơn khi chứng khoán Việt Nam được nâng hạng từ ngày 21/9.
Trong báo cáo chiến lược tháng này, Công ty Chứng khoán Tiên Phong (TPS) nhận định làn sóng rút vốn mạnh nhất có thể đã qua, nhưng áp lực bán ròng khó chấm dứt sớm khi lợi suất trái phiếu chính phủ Mỹ vượt 5%, Cục Dự trữ liên bang Mỹ (Fed) tiếp tục thắt chặt và đồng USD duy trì sức mạnh. Bối cảnh hiện tại khiến sức hấp dẫn của các thị trường mới nổi, trong đó có Việt Nam, suy yếu đáng kể.
Đồng quan điểm, ông Lương Duy Phước - Giám đốc phân tích Công ty Chứng khoán Kafi - không kỳ vọng khối ngoại đảo chiều mua ròng ngay trong quý IV, song cho rằng áp lực bán có thể phân hóa theo từng nhóm cổ phiếu, tùy thuộc triển vọng lợi nhuận và định giá.
Ông Phước nghiêng về kịch bản kỷ lục bán ròng mới trên sàn TP HCM sẽ được thiết lập, bởi khoảng cách còn lại so với mức 125.000 tỷ đồng hồi năm ngoái không lớn, trong khi nhu cầu tái phân bổ vốn vẫn hiện hữu. Nếu xảy ra, điều này phản ánh sự dịch chuyển của dòng vốn đầu tư, chứ không hẳn do triển vọng kinh tế kém đi.
Theo chuyên gia Kafi, khối ngoại bán ròng chứng khoán cũng không đồng nghĩa dòng vốn quốc tế rút khỏi nền kinh tế. Ông ví dụ nhiều cổ phiếu ngân hàng bị bán ròng, nhưng thực tế nhà băng vẫn huy động nguồn vốn hàng trăm triệu USD từ các định chế tài chính quốc tế khi đáp ứng đủ tiêu chuẩn và chứng minh được tiềm năng tăng trưởng.
Giới quan sát đồng quan điểm xu hướng giao dịch của khối ngoại trên sàn chứng khoán có thể thay đổi từ giữa 2027, nhờ hai yếu tố diễn ra đồng thời.
Về phía cung, ông Nguyễn Triệu Vinh cho rằng dư địa khối ngoại tiếp tục xả hàng không còn nhiều sau nhiều năm bán ròng liên tục. Cuối 2024, khối ngoại nắm khoảng 20,6% cổ phiếu niêm yết trên sàn TP HCM và 16% trên cả thị trường chứng khoán Việt Nam. Đến đầu tháng này, tỷ lệ lần lượt còn 12,5% và 11,1%, mức thấp nhất nhiều năm qua. Nói cách khác, lượng cổ phiếu khối ngoại có thể bán ra đã vơi đáng kể.
Ở phía cầu, dòng vốn theo sự kiện nâng hạng mới rót vào một phần nhỏ. Theo ông Vinh, việc được nâng hạng theo tiêu chuẩn FTSE Russell có thể thu hút 2,5-3 tỷ USD vốn thụ động. Hiện mới có 10% trong khoảng 2,5 tỷ USD được giải ngân, còn lại 90% sẽ vào trong năm sau.
Một số tổ chức khác cho rằng nếu tính cả dòng vốn chủ động, con số có thể lên tới 6-8 tỷ USD, thậm chí 10 tỷ USD như dự báo lạc quan của HSBC.
"Với lượng tiền như vậy, cung cầu của khối ngoại sẽ cân bằng hơn, thậm chí quay lại mua ròng chứng khoán Việt Nam", ông nói.
Cụ thể hơn về thời điểm, ông Phước dự đoán, từ quý II/2027 trở đi, thị trường có thể xuất hiện điều kiện thuận lợi hơn để khối ngoại quay lại mua ròng bền vững. Khi đó, lộ trình đưa cổ phiếu Việt Nam vào bộ chỉ số FTSE GEIS và các chỉ số liên quan bước sang chặng thứ hai. Tỷ trọng tích lũy của cổ phiếu Việt Nam trong các bộ chỉ số lên 30% vào tháng 3, tiếp tục lên 65% vào giữa năm và đạt 100% sau chặng cuối vào tháng 9.
Dòng vốn thụ động được xem là chất xúc tác, còn các quỹ đầu tư chủ động mới quyết định tính bền vững của xu hướng mua ròng. Để thu hút vốn này, cổ phiếu Việt Nam cần có mức sinh lời đủ cạnh tranh với các thị trường khác. Khối ngoại khi đó mới tăng tỷ trọng dài hạn, thay vì chỉ mua trong các đợt cơ cấu chỉ số.
"Nâng hạng giúp mở rộng khả năng tiếp cận vốn, nhưng lợi nhuận doanh nghiệp và mức định giá hấp dẫn mới là yếu tố giữ chân dòng vốn tổ chức dài hạn", ông Phước nói.
Nhà đầu tư theo dõi bảng giá tại Công ty Chứng khoán Kafi. Ảnh: Quỳnh Trần
Tại hội nghị nhà đầu tư tuần này, ông Don Lam, CEO Tập đoàn VinaCapital, cho rằng Việt Nam không nằm ngoài những thách thức từ bối cảnh kinh tế toàn cầu. Tuy nhiên, sức chống chịu của nền kinh tế vẫn là điểm sáng, với tăng trưởng được hỗ trợ bởi xuất khẩu công nghệ cao và đầu tư mạnh vào hạ tầng.
Ông cho rằng điều nhà đầu tư quốc tế cân nhắc hiện nay không còn là Việt Nam có đủ hấp dẫn hay không, mà liệu có xứng đáng chiếm một vị trí dài hạn trong danh mục. Nhà đầu tư ngoại không muốn xem chứng khoán Việt Nam là một khoản phân bổ bên lề, mà sẽ trở thành cấu phần cốt lõi trong chiến lược đầu tư.
Về trung và dài hạn, ông Tyler Nguyễn Mạnh Dũng - Giám đốc cấp cao Nghiên cứu chiến lược thị trường, Công ty Chứng khoán TP HCM - kỳ vọng thị trường sẽ có thêm nhiều động lực mới để hút vốn ngoại trở lại ổn định.
Đầu tiên, làn sóng chào bán lần đầu ra công chúng (IPO) quy mô lớn trong năm sau sẽ cung cấp thêm "hàng hóa" chất lượng để đáp ứng đa dạng khẩu vị đầu tư của các quỹ ngoại.
Kỳ vọng MSCI đưa Việt Nam vào danh sách theo dõi nâng hạng từ tháng 6/2027 khi hoàn thiện cơ chế bù trừ trung tâm (CCP) và chính thức nâng hạng 2-3 năm sau đó có thể thu hút sự quan tâm của dòng vốn ngoại. Việc đơn giản hóa quá trình tiếp cận thị trường cho nhà đầu tư nước ngoài, trong đó có rút ngắn thời gian mở tài khoản, cũng tăng thêm sự hấp dẫn cho chứng khoán Việt Nam.
Động lực còn lại, theo ông Dũng, là tiến trình cải thiện xếp hạng tín nhiệm quốc gia lên mức đầu tư (investment grade) để giúp nền kinh tế tiếp cận nguồn vốn rẻ hơn và tạo xung lực tăng trưởng mạnh cho thị trường chứng khoán.
Phương Đông