Đây là định hướng quan trọng, bởi âm nhạc dân tộc đang cần một không gian nghệ thuật mang tầm quốc gia để các giá trị truyền thống tiếp tục phát huy trong đời sống đương đại.
Việt Nam có kho tàng âm nhạc dân tộc phong phú, nhưng nhiều giá trị vẫn chưa được khai thác tương xứng. Việc quy tụ các nhạc cụ trong một dàn nhạc có quy mô lớn và tổ chức bài bản sẽ tạo điều kiện nghiên cứu sâu hơn về âm sắc, kỹ thuật và khả năng biểu đạt. Qua đó, những giá trị riêng của từng nhạc cụ có thể được nhận diện và khai thác hiệu quả hơn.
Những giá trị vốn có là nền tảng, nhưng để dàn nhạc quốc gia có sức sống lâu dài, cần tiếp tục tạo ra những tác phẩm mới. Đây là cơ hội để nhạc cụ dân tộc được đặt trong những cách phối khí mới, đối thoại với ngôn ngữ âm nhạc đương đại. Các loại nhạc cụ: đàn tranh, đàn bầu, sáo, đàn nguyệt... qua những cách kết hợp khác nhau, hoàn toàn có thể tạo nên những sắc thái phong phú hơn cho âm nhạc dân tộc. Tác phẩm mới xuất hiện thường xuyên sẽ tạo thêm không gian để nghệ sĩ phát triển kỹ thuật, đồng thời làm giàu thêm kho tàng tác phẩm trong lĩnh vực này.
Mở rộng đối tượng công chúng cũng là một nhiệm vụ quan trọng của Dàn nhạc Dân tộc quốc gia Việt Nam. Vì thế, dàn nhạc cần xây dựng phương thức hoạt động linh hoạt, từ sân khấu lớn, chương trình nghệ thuật lưu động đến các nền tảng số... Trong đó, mạng xã hội là một kênh cần được chú trọng bởi khả năng đưa tác phẩm, trích đoạn biểu diễn và câu chuyện về nhạc cụ dân tộc đến những nhóm khán giả chưa có thói quen tìm đến các chương trình chuyên biệt. Những cách tiếp cận đa dạng sẽ giúp Dàn nhạc Dân tộc quốc gia Việt Nam từng bước tạo dựng một lượng công chúng riêng.
Định hướng xây dựng dàn nhạc quốc gia với sự tham gia của nhạc cụ dân tộc, vận hành theo tư duy hàn lâm có thể tạo thêm điều kiện để chuẩn hóa hoạt động biểu diễn, sáng tác và hình thành những tác phẩm khí nhạc quy mô. Theo một số chuyên gia, đây cũng là cơ sở để nhạc cụ dân tộc có khả năng đối thoại với âm nhạc thế giới, đồng thời giữ được những đặc trưng riêng. Bên cạnh đó, việc chuyển soạn và trình diễn các tác phẩm quốc tế cho nhạc cụ dân tộc sẽ mở ra thêm không gian để giới thiệu khả năng biểu đạt của nhạc cụ Việt Nam, qua đó phục vụ giao lưu, quảng bá và ngoại giao văn hóa.
Một dàn nhạc quốc gia không nên chỉ được nhớ đến qua những sự kiện chính trị, văn hóa, đối ngoại của Nhà nước. Muốn có đời sống riêng, dàn nhạc cần tổ chức những buổi hòa nhạc định kỳ, các chương trình phục vụ công chúng và hoạt động giao lưu. Dù có những thay đổi để phù hợp với đời sống đương đại, dàn nhạc cần giữ bản sắc của âm nhạc truyền thống. Mỗi nhạc cụ, mỗi loại hình đều có đặc trưng âm thanh và bối cảnh văn hóa riêng.
Đề án là một bước đi cần thiết trong bối cảnh hiện nay. Nếu được triển khai hiệu quả, dàn nhạc sẽ trở thành một thiết chế nghệ thuật quan trọng, góp phần làm phong phú diện mạo văn hóa Việt Nam và nâng vị thế của âm nhạc dân tộc.
VƯƠNG DIỆM