Video: Khủng hoảng bùng phát ở Ba Lan. (Nguồn: AP)
Ngày 31/10, Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki hủy chuyến công du Senegal để trở về thủ đô Warsaw sau khi Tòa án Hiến pháp nước này thông báo đình chỉ chức vụ Chánh án Bogdan Swieczkowski. Quyết định được đưa ra bởi Thẩm phán Anna Korwin-Piotrowska. Bà sau đó tự tuyên bố mình là người đứng đầu tạm quyền của Tòa án Hiến pháp.
Quyết định đình chỉ ông Swieczkowski lập tức vấp phải sự phản đối từ các nghị sĩ thuộc đảng đối lập cánh hữu Pháp luật và Công lý (PiS). Nhiều người tập trung bên ngoài trụ sở Tòa án Hiến pháp ở Warsaw để phản đối động thái này, khiến lực lượng cảnh sát phải tăng cường hiện diện nhằm bảo đảm an ninh và duy trì trật tự.
Trong bối cảnh căng thẳng gia tăng, Tổng thống Nawrocki trở về Warsaw và trực tiếp có mặt tại trụ sở Tòa án Hiến pháp vào khoảng 3h sáng 31/10 (hơn 7h sáng giờ Việt Nam). Sau đó, ông có cuộc gặp với Chánh án thứ nhất Tòa án Tối cao Zbigniew Kapinski tại Phủ Tổng thống để trao đổi về tình hình.
“Trong thời điểm như thế này, Tổng thống phải có mặt tại Ba Lan. Tôi quyết định rút ngắn chuyến bay tới Senegal và đang trở về nước”, ông viết trên mạng xã hội X.
Cựu Bộ trưởng Tư pháp Zbigniew Ziobro gọi đây là “cuộc tấn công trắng trợn, mang tính tội phạm nhằm vào trật tự hiến pháp”.
“Đó là lý do tôi kêu gọi sự phản kháng mạnh mẽ, kiên quyết, đoàn kết và không sợ hãi”, ông viết trên X.
Ông Pawel Soloch, Đại sứ Ba Lan tại Romania, cũng tuyên bố từ chức sau quyết định đình chỉ. Trong bài đăng trên X, ông Soloch nêu rõ: “Liên quan đến hành động tiếp quản Tòa án Hiến pháp một cách bất hợp pháp, tôi nhận thấy mình không thể tiếp tục đảm nhiệm chức vụ Đại sứ Cộng hòa Ba Lan tại Romania”.
Tổng thống Ba Lan Karol Nawrocki. (Ảnh: AP)
Jakub Kumoch, đại sứ Ba Lan tại Trung Quốc, cho biết ông cũng đệ đơn từ chức và yêu cầu được triệu hồi về nước “trong bối cảnh các sự kiện đang diễn ra tại quốc gia này”.
Trong khi đó, Đại sứ Mỹ tại Ba Lan Tom Rose bày tỏ quan ngại về tình hình, đồng thời nhấn mạnh Washington không có ý định can thiệp vào công việc nội bộ của Warsaw.
“Nước Mỹ đứng về phía Ba Lan. Chúng tôi không có quyền phán xét hay can thiệp vào công việc nội bộ của nước này. Điều chúng tôi quan tâm là sự ổn định, an ninh và tương lai của một quốc gia mà chúng tôi tự hào gọi là bạn bè và đồng minh”, ông Tom Rose nói.
Thủ tướng Donald Tusk cho biết chính phủ đang thực hiện các biện pháp nhằm khôi phục việc tuân thủ pháp luật trong hệ thống tư pháp.
“Quá trình này rất khó khăn, đôi khi thậm chí gây đau đớn và đòi hỏi những hành động quyết đoán. Không còn cách nào khác”, ông Tusk viết trên mạng xã hội X.
Những bất đồng về Tòa án Hiến pháp Ba Lan bắt đầu từ năm 2015. PiS tìm cách bổ nhiệm các thẩm phán vào những vị trí đã được chính phủ tiền nhiệm bổ nhiệm nhân sự.
Các ứng viên do PiS đề cử sau đó chiếm đa số tại Tòa án Hiến pháp. Cơ quan này được đánh giá là không còn đáp ứng các tiêu chuẩn về tính độc lập và công bằng của một tòa án được thành lập theo quy định của pháp luật.
Sau khi lên nắm quyền vào tháng 12/2023, chính phủ của Thủ tướng Tusk cam kết cải cách hệ thống tư pháp. Tuy nhiên, quá trình triển khai gặp khó khăn do các bên chưa đạt được đồng thuận về thẩm quyền bổ nhiệm và công nhận thẩm phán.
Đầu năm nay, Tổng thống Nawrocki từ chối làm lễ tuyên thệ nhậm chức cho ba trong số sáu thẩm phán được Quốc hội đề cử. Trong khi đó, ông Swieczkowski, cựu Thứ trưởng Tư pháp dưới thời chính quyền PiS, cũng từ chối tiếp nhận các thẩm phán do đa số nghị sĩ đương nhiệm bầu chọn.
Tổng thống Ba Lan vượt qua vòng vây để vào Tòa án Hiến pháp. (Video: @@Sprinter_Press/X)