Kiểm tra chung đề: Làm sao để không thành cuộc chạy đua điểm số?

Việc Sở Giáo dục và Đào tạo tổ chức xây dựng đề kiểm tra định kỳ chung đối với học sinh một số khối lớp 5, 9, 12 được kỳ vọng góp phần tăng tính khách quan, hạn chế sự chênh lệch trong đánh giá giữa các nhà trường, qua đó giúp kết quả học tập phản ánh sát hơn năng lực thực tế của học sinh.

Tôi ủng hộ việc tăng cường tính thống nhất trong kiểm tra, đánh giá nhưng quá trình triển khai cần lưu ý để không biến thành một cuộc chạy đua điểm số mới, khiến giáo viên và học sinh chịu áp lực thành tích.

Thi chung - thêm căn cứ đánh giá khách quan

Thực tế, ở Bắc Ninh, nơi tôi công tác, việc tổ chức kiểm tra chung vào cuối kỳ được thực hiện hằng năm. Từ trải nghiệm thực tế, tôi nhận thấy hình thức này có những ưu điểm nhất định.

Điều này có ý nghĩa trong bối cảnh điểm số học bạ ngày càng được sử dụng trong nhiều hoạt động tuyển sinh, xét tuyển và đánh giá quá trình học tập. Cùng một mức điểm 8 hoặc 9 ở những trường khác nhau chưa chắc phản ánh hoàn toàn tương đồng về năng lực, nếu yêu cầu kiểm tra và cách đánh giá không có sự thống nhất.

Tôi cho rằng kiểm tra chung có thể góp phần khắc phục hạn chế này. Khi có một mặt bằng tham chiếu, ngành giáo dục sẽ thuận lợi hơn trong việc nhận diện những nơi có chất lượng dạy học tốt, những nơi còn hạn chế để có phương án điều chỉnh, hỗ trợ.

Tuy nhiên, không nên kỳ vọng chỉ bằng một kỳ kiểm tra chung là có thể giải quyết triệt để tình trạng “lạm phát” điểm số. Giá trị thực của học bạ không được quyết định bởi một bài kiểm tra tại một thời điểm, mà phải phản ánh cả quá trình học tập, rèn luyện và sự tiến bộ của học sinh.

Nếu trong suốt năm học, việc đánh giá thường xuyên vẫn còn dễ dãi, nhà trường vẫn nặng tâm lý thành tích, giáo viên chưa thực sự mạnh dạn chỉ ra những hạn chế của học sinh thì một đề kiểm tra chung cũng khó giải quyết được vấn đề từ gốc.

Muốn học bạ có giá trị thực, trước hết phải xây dựng văn hóa đánh giá trung thực trong từng lớp học, từng nhà trường. Kiểm tra chung là công cụ hỗ trợ, không phải giải pháp duy nhất.

Đề kiểm tra chung cần bám sát Chương trình giáo dục phổ thông, đánh giá đúng yêu cầu cần đạt, có ma trận, mức độ nhận thức và tiêu chí chấm rõ ràng. Nội dung đề phải phù hợp với chương trình học, có khả năng phân hóa hợp lý, tránh quá dễ khiến kết quả thiếu ý nghĩa nhưng cũng không quá khó để tạo áp lực không cần thiết cho học sinh.

Đặc biệt, công bằng không có nghĩa là áp dụng một thước đo giống nhau rồi bỏ qua những khác biệt về điều kiện và cơ hội học tập giữa các trường. Muốn đánh giá công bằng, trước hết phải nỗ lực tạo ra cơ hội học tập công bằng hơn. Đây mới là vấn đề có tính nền tảng.

Đừng để kiểm tra chung thành cuộc chạy đua điểm số mới

Điều tôi băn khoăn là nguy cơ một chủ trương đúng có thể bị triển khai lệch mục tiêu nếu các nhà trường quá coi trọng kết quả kiểm tra.

Muốn học bạ có giá trị thực, trước hết phải xây dựng văn hóa đánh giá trung thực trong từng lớp học, từng nhà trường. Kiểm tra chung là công cụ hỗ trợ, không phải giải pháp duy nhất.

Thầy Nguyễn Đức Sinh

Khi điểm số của kỳ kiểm tra chung trở thành căn cứ để đánh giá thành tích, các trường rất dễ tập trung ôn luyện theo cấu trúc đề, giáo viên phải điều chỉnh việc dạy học theo hướng phục vụ bài kiểm tra, còn học sinh học để đạt điểm cao thay vì thực sự hiểu và biết vận dụng kiến thức.

Khi ấy, chúng ta có thể khắc phục được một phần tình trạng chênh lệch điểm số nhưng lại tạo ra một áp lực thành tích khác.

Tôi cho rằng kiểm tra chung chỉ nên là kênh đánh giá, không thể thay thế hoàn toàn vai trò của giáo viên trong việc theo dõi năng lực, phẩm chất và sự tiến bộ của từng học sinh.

Giáo viên là người trực tiếp đồng hành với các em trong suốt quá trình học tập, hiểu rõ điểm mạnh, hạn chế, hoàn cảnh và khả năng riêng của từng em. Những điều đó không phải lúc nào cũng thể hiện đầy đủ qua một bài kiểm tra.

Tôi cũng cho rằng không nên biến kết quả kiểm tra chung thành căn cứ duy nhất để xếp hạng trường, đánh giá giáo viên hay quy kết chất lượng giáo dục. Nếu chỉ tập trung vào điểm số, chúng ta sẽ vô tình tạo áp lực lên chính những người trực tiếp thực hiện nhiệm vụ dạy học.

Đánh giá thế nào để học sinh tiến bộ?

Điều quan trọng nhất của đổi mới kiểm tra, đánh giá không phải là làm sao để có những bảng điểm đồng đều hơn, mà là biết học sinh thực sự đang ở đâu, còn thiếu kiến thức, kỹ năng gì và cần được hỗ trợ như thế nào.

Giáo dục từ gốc phải bắt đầu từ dạy thật, học thật và đánh giá thật. Một đề kiểm tra chung có thể giúp chúng ta nhìn rõ hơn mặt bằng kiến thức, nhưng không thể thay thế trách nhiệm của mỗi nhà trường, mỗi giáo viên trong việc nuôi dưỡng năng lực và khơi dậy tiềm năng của người học.

Tôi tin rằng, kiểm tra chung chỉ thực sự có ý nghĩa khi giúp học sinh học tốt hơn, giáo viên dạy tốt hơn và nhà trường nhận diện đúng những vấn đề cần cải thiện. Tránh để một công cụ nhằm nâng cao tính khách quan trong đánh giá lại trở thành áp lực thành tích mới. Mục tiêu cuối cùng của giáo dục không phải là tạo ra những con số đẹp, mà là giúp mỗi học sinh tiến bộ và phát triển đúng năng lực của mình.