Bỏ qua điều hướng
•

Kinh tế di sản nhìn từ gốm Bàu Trúc

Kinh tế di sản nhìn từ gốm Bàu Trúc
Nguồn ảnh: Nhân Dân

Ngày 11/10, UBND tỉnh Khánh Hòa đã tổ chức hội thảo khoa học "Bảo tồn và phát huy giá trị nghệ thuật làm gốm của người Chăm được UNESCO ghi danh vào danh sách di sản phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp" với sự tham gia nhiều chuyên gia, nghệ nhân và nhà quản lý.

ThS Nguyễn Thị Hồng Tâm, hiện đang công tác tại Trung tâm Bảo tồn di sản văn hóa tỉnh Khánh Hòa phân tích: Nghệ thuật làm gốm của người Chăm, trong đó có gốm Bàu Trúc, là một trong những di sản văn hóa phi vật thể đặc sắc, lâu đời, phản ánh đậm nét đời sống tâm linh, tri thức dân gian. Trong đó nổi bật là cách thức chế tác không dùng bàn xoay, người phụ nữ làm gốm di chuyển quanh khối đất để tạo hình sản phẩm, sau đó nung lộ thiên bằng củi, rơm. Phương thức sản xuất này làm cho sản phẩm có tính độc bản rất cao.

Tuy nhiên, PGS, TS Trương Văn Món, nhà nghiên cứu văn hóa Chăm nổi tiếng, đã chỉ ra thực trạng mà nghệ thuật làm gốm của người Chăm đang phải đối mặt như: Đô thị hóa có xu hướng ảnh hưởng đến làng nghề; nghệ nhân không mặn mà với nghề và đa số tuổi cao lần lượt ra đi, ít có thế hệ tiếp nối; thu nhập làng nghề chưa cao.

Hệ quả hiện nay dù có bề dày lịch sử, chiều sâu và những câu chuyện liên quan, nhưng gốm Bàu Trúc lại chưa chuyển tải thành các tuyến nội dung trên mạng xã hội, hạn chế cơ hội tiếp cận với giới trẻ. Khi thiếu những video, clip... để nói về gốm Bàu Trúc theo các chủ đề như đánh giá sản phẩm, phong cách sống... sẽ khó có cơ hội tạo ra xu hướng (trend) để lan tỏa với công chúng cả trong và ngoài nước.

Từ thực trạng này, PGS, TS Phan Quốc Anh, nguyên Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh Ninh Thuận (cũ) đề xuất một mô hình đáng chú ý là bảo tàng sống để bảo vệ kỹ năng, chủ thể vùng lõi, tạo sinh kế và trải nghiệm ở vùng tương tác, sử dụng công nghệ số. "Một điều rất quan trọng là bán sản phẩm phải kèm với câu chuyện thú vị, sâu sắc để tạo ra chiều sâu và giá trị sản phẩm", PGS, TS Phan Quốc Anh nhấn mạnh.

THÁI CA

Nghệ thuật làm gốm của người Chăm tại Bàu Trúc sở hữu giá trị độc bản hiếm có nhờ phương thức nung lộ thiên và kỹ thuật chế tác thủ công không dùng bàn xoay, nơi người phụ nữ di chuyển quanh khối đất để tạo hình. Tuy nhiên, di sản phi vật thể cần bảo vệ khẩn cấp này đang đứng trước nguy cơ mai một bởi làn sóng đô thị hóa, thu nhập làng nghề bấp bênh và sự thiếu hụt thế hệ kế cận khi các nghệ nhân cao tuổi dần vắng bóng. Điểm nghẽn lớn của gốm Bàu Trúc hiện nay nằm ở khâu thích ứng với không gian truyền thông hiện đại. Dù chứa đựng bề dày lịch sử và chiều sâu văn hóa tâm linh phong phú, làng nghề vẫn vắng bóng các tuyến nội dung số, video trải nghiệm hay phong cách sống để tạo xu hướng lan tỏa tới giới trẻ trong và ngoài nước. Nhằm giải quyết bài toán kinh tế di sản, mô hình "bảo tàng sống" kết hợp công nghệ số được xem là giải pháp khả thi để vừa bảo vệ kỹ năng cốt lõi, vừa tạo sinh kế bền vững thông qua vùng tương tác trải nghiệm. Giá trị gia tăng của mỗi sản phẩm gốm chỉ có thể nâng tầm khi gắn liền với việc kể những câu chuyện văn hóa sâu sắc và hấp dẫn tới thị trường.
amung