Đầu tháng 10, Tư Đồ, 34 tuổi, lập trình viên tại Thanh Đảo, nhận thông báo sa thải. Kỹ sư có 10 năm kinh nghiệm nhận ra sự thay đổi ập đến quá nhanh. Năm 2025, anh thấy trí tuệ nhân tạo (AI) mới chỉ thay thế chức năng tìm kiếm, nhưng đến tháng 5, công nghệ này đã có thể phân tích cấu trúc mã lệnh, tự động tìm và sửa lỗi. Một dự án từng cần 6 người giờ chỉ cần 1 kỹ sư kết hợp AI, hoàn thành khối lượng công việc 3 tháng chỉ trong 1 tuần.
"Công việc của chúng tôi hiện giờ biến thành người bấm 'yes', liên tục xác nhận các đề xuất sửa đổi do AI đưa ra", Tư Đồ nói.
Nhận thấy bản thân, giống như nhiều đồng nghiệp ngoài 30 tuổi, khó có thể chạy đua với tốc độ cập nhật của AI, anh tìm cách rút lui khỏi ngành. Từ tháng 7, anh và một đồng nghiệp đăng ký khóa đào tạo tự động hóa cuối tuần trị giá hơn 1.300 USD (33 triệu đồng). Sau khi chính thức mất việc, anh chuyển sang học toàn thời gian với mục tiêu tìm việc trong các khu công nghiệp.
Sinh viên thi lắp ráp và điều chỉnh hệ thống điều khiển PLC tại trường Cao đẳng Kỹ thuật Kim Hoa (Chiết Giang, Trung Quốc), tháng 5/2026. Ảnh: Visual China
Dữ liệu từ nền tảng tuyển dụng Liepin cho thấy thị trường lao động đang thay đổi. Nhu cầu tuyển dụng ở mảng Internet, bất động sản thu hẹp, trong khi các lĩnh vực sản xuất như xe năng lượng mới liên tục khát nhân sự.
Nắm bắt xu hướng này, các lớp đào tạo tự động hóa bùng nổ. Theo một giáo viên tại Thai Châu (tỉnh Chiết Giang), các cơ sở dạy nghề tại địa phương tăng gấp 4 đến 5 lần chỉ trong 2 năm. Lớp học luôn kín chỗ, trong đó học viên ngành xây dựng chuyển sang chiếm khoảng 60-70%, tiếp đó là nhóm lập trình viên với 20%.
Tốt nghiệp chuyên ngành máy tính tại một trường đại học ở Thành Đô, Vương Vũ Tường, 26 tuổi, bỏ nghề công nghệ từ năm 2024 vì khối lượng việc tăng nhưng lương giữ ở mức 17-20 triệu đồng (700-800 USD). Vương hướng đến vị trí kỹ sư PLC (lập trình bộ điều khiển cho nhà máy) vì dễ nhập cuộc.
Quá trình chuyển nghề đòi hỏi đánh đổi. Lúc mới xin làm thợ phụ tại xưởng linh kiện ôtô, hàng ngày anh phải bóc nối hàng trăm sợi dây điện, tay dính đầy dầu máy. Không được thợ chính hướng dẫn nhiều, Vương quyết định bỏ tiền học lớp tự động hóa chuyên sâu. Sau khóa học, anh trúng tuyển vào một công ty sản xuất xe năng lượng mới với mức lương hơn 42 triệu đồng (1.700 USD).
Cơ hội việc làm trong ngành sản xuất đang mở rộng đối với lao động chuyển nghề. Kỹ sư Trần Hạo Vũ cho biết từng rải 2.000 hồ sơ mới xin được việc IT, nhưng khi chuyển sang mảng tự động hóa, anh nhận 9 lời mời làm việc chỉ sau 1 tuần. Cuối cùng, anh chọn một nhà máy sản xuất pin ở Tô Châu với mức lương hơn 25 triệu đồng (1.000 USD).
Dù vậy, môi trường nhà máy là thử thách với giới văn phòng. Anh Trần thường xuyên đi công tác, có năm vắng nhà tới 300 ngày, sinh hoạt chủ yếu ở nhà nghỉ và ăn cơm hộp. Đồng nghiệp của anh, Trương Thạc, thậm chí chia tay bạn gái vì di chuyển liên tục.
"Làm việc tại nhà máy giống như tự cô lập, liên tục gặp đồng nghiệp mới, đến địa điểm xa lạ và không có sự gắn kết", anh Trương mô tả.
Tại các nhà máy đối tác, kỹ sư lắp ráp có vị thế không cao. Anh Trương từng bị gọi dậy lúc nửa đêm để sửa máy. Không gian làm việc bị giới hạn trong vài mét vuông và các quy định khắt khe của xưởng khiến anh hiếm khi được tự do sinh hoạt. Thỉnh thoảng, anh nhớ lại những ngày làm IT được ngồi văn phòng điều hòa và xử lý công việc từ xa.
Bù lại những vất vả đó là công việc ổn định. Ngành tự động hóa chủ yếu xử lý sản phẩm tùy chỉnh theo nhu cầu khách hàng, đòi hỏi kỹ sư trực tiếp quan sát và thao tác tại hiện trường. "Anh Trương tin rằng đây là kỹ năng AI chưa thể thay thế trong ngắn hạn", bài báo nhận định.
Với những người vừa mất việc như Tư Đồ, sự ổn định là ưu tiên cao nhất. Từ bỏ mức lương IT hơn 52 triệu đồng (2.100 USD), giờ anh hy vọng sớm có việc tại nhà máy ở Thanh Đảo để duy trì khoản trả góp mua nhà 20 triệu đồng (800 USD) mỗi tháng. Tư Đồ tin vào quyết định chuyển hướng khi Kỹ thuật Điện và Tự động hóa đã trở thành ngành học được lựa chọn nhiều nhất trong kỳ thi đại học ở Trung Quốc, thay thế vị trí của ngành Máy tính 10 năm trước.
Bảo Nhiên (Theo QQ)