Kỷ vật kể chuyện cụ Huỳnh: Khi cái tên hóa thành di sản - Thanh Niên

Từ một con người của lịch sử, tên tuổi Huỳnh Thúc Kháng đã trở thành di sản trong đời sống hôm nay, được các thế hệ tiếp nối và trao truyền qua những giá trị gắn với quê hương, giáo dục và nghề báo.

CÁI TÊN TRUYỀN CẢM HỨNG

Giữa trưa, trên những bậc đá dẫn lên núi Thiên Ấn (Quảng Ngãi), từng tốp học sinh tranh thủ giờ nghỉ đến dâng hương cụ Huỳnh Thúc Kháng. Trước những kỳ thi, nhiều học sinh tìm đến mộ cụ, thành kính dâng hương rồi trở xuống, gửi gắm một mong ước giản dị cho việc học. Việc học trò lên Thiên Ấn thắp hương cụ Huỳnh đã trở thành nét quen thuộc, như một cách người dân Quảng Ngãi tìm đến vị tiền nhân mà họ kính trọng trong những dịp quan trọng của đời mình. Tên cụ Huỳnh, vì thế, cũng trở nên gần gũi hơn với nhiều thế hệ học trò.

Cách núi Thiên Ấn không xa, ở Nghĩa Hành, tên cụ Huỳnh Thúc Kháng hiện diện trong đời sống học đường qua Trường THCS Huỳnh Thúc Kháng. Trong quá trình sắp xếp lại mạng lưới trường học, tên trường được giữ lại để tiếp nối truyền thống giáo dục gắn với địa phương. Ông Tăng Nhật Thiên, Hiệu trưởng nhà trường, khẳng định học sinh tại ngôi trường mang tên cụ trước hết phải biết cụ là ai, có những đóng góp gì và vì sao ngôi trường mình đang học lại mang tên cụ. Từ đó, việc tìm hiểu về cụ Huỳnh được nhà trường xem là một phần của giáo dục truyền thống.

Khoảng 1 năm qua, nhà trường tách riêng một không gian thờ cụ Huỳnh, vừa ấm cúng vừa trang trọng. Trước đó, hình ảnh và tư liệu về cụ được đặt chung trong không gian giáo dục truyền thống của trường cùng với nhiều nhân vật lịch sử khác. Từ đề nghị của lãnh đạo địa phương, nhà trường xây dựng không gian riêng để thờ cụ, phục vụ các dịp dâng hương và giáo dục truyền thống. Vào những ngày có ý nghĩa lịch sử, học sinh được tìm hiểu về cụ, dọn vệ sinh khu lưu niệm rồi dâng hương. Trước các kỳ thi học sinh giỏi cấp tỉnh, các em cũng thường đến dâng hương, dần trở thành một nét sinh hoạt riêng.

"Ngay cả những dấu mốc của trường, từ sáp nhập, nhận quyết định mới đến trước ngày khai giảng, thầy cô và học sinh cũng lên dâng hương, báo cáo với cụ. Qua những việc làm cụ thể như vậy, cái tên Huỳnh Thúc Kháng không chỉ nằm trên cổng trường mà trở thành một phần trong đời sống, trong ký ức và niềm tự hào của học sinh", ông Thiên nói. Ông Nguyễn Ngọc Tuấn, Chủ tịch UBND xã Nghĩa Hành, cũng cho rằng điều quan trọng là để tên tuổi và những giá trị của cụ Huỳnh tiếp tục hiện diện trong đời sống hôm nay, thay vì chỉ được nhắc đến vào những dịp kỷ niệm. Việc đặt tên cụ cho trường học, phát huy giá trị khu lưu niệm và những địa chỉ gắn với cuộc đời cụ là cách để thế hệ trẻ biết, hiểu và tiếp tục kể lại câu chuyện về cụ.

NIỀM TỰ HÀO CỦA NGƯỜI LÀM BÁO

Theo ông Lê Văn Nhi, Phó chủ tịch Thường trực Hội Nhà báo TP.Đà Nẵng, nguyên Tổng biên tập Báo Quảng Nam, cụ Huỳnh Thúc Kháng có một vị trí đặc biệt đối với những người làm báo xứ Quảng. Cụ vừa là nhà cách mạng, vừa là một nhà báo nổi tiếng. Trong sự nghiệp của mình, cụ luôn hướng về nhân dân, người nghèo, độc lập dân tộc và để lại một di sản báo chí lớn với tờ Tiếng Dân. "Đối với người làm báo Quảng Nam - Đà Nẵng, ngay cả trước khi có giải thưởng mang tên cụ Huỳnh, cụ đã là một niềm tự hào, một tấm gương để noi theo", ông Nhi nói.

Ông Nhi cho hay năm 2005, từ đề xuất của những người làm báo và mong muốn của lãnh đạo tỉnh Quảng Nam cũ, ý tưởng tổ chức giải thưởng báo chí mang tên Huỳnh Thúc Kháng được đặt ra. Ngay sau Đại hội Hội Nhà báo tỉnh Quảng Nam năm đó, UBND tỉnh tổ chức Giải thưởng Báo chí Huỳnh Thúc Kháng. Những năm đầu, quy mô giải còn khiêm tốn, với khoảng 100 tác phẩm tham dự. Sau nhiều lần điều chỉnh, quy mô giải từng bước mở rộng. Những năm sau, mỗi năm có trên 300 tác phẩm dự giải từ khoảng 40 - 45 cơ quan báo chí, có năm gần 50 đơn vị, gồm cả báo chí T.Ư và địa phương.

Khi Quảng Nam và Đà Nẵng hợp nhất, câu chuyện đặt ra là giải thưởng mang tên cụ Huỳnh sẽ được kế thừa như thế nào trong bối cảnh mới. Theo ông Nhi, Hội Nhà báo đã đề xuất tiếp tục lấy tên Giải thưởng Báo chí Huỳnh Thúc Kháng cho giải báo chí của TP.Đà Nẵng trên cơ sở kế thừa giải thưởng của Quảng Nam trước đây và nâng tầm phù hợp với không gian mới. Giải thưởng Báo chí Huỳnh Thúc Kháng lần thứ nhất của TP.Đà Nẵng vì vậy được xây dựng trên nền tảng của một giải thưởng đã có lịch sử hơn 20 năm. "Chúng tôi vừa phát huy nền tảng của giải thưởng cũ, vừa kết hợp với bối cảnh mới và đời sống báo chí hiện nay. Mong muốn là giải thưởng tiếp tục lan tỏa và nhận được sự hưởng ứng của anh em báo chí trong giai đoạn mới", ông Nhi nói.

Điều ông Nhi nhấn mạnh không nằm ở riêng giá trị một giải thưởng. Theo ông, cụ Huỳnh để lại di sản trên nhiều lĩnh vực, trong đó có văn hóa, giáo dục và báo chí. Việc duy trì những giải thưởng mang tên cụ là một cách để tôn vinh di sản ấy, đồng thời nhắc những người làm báo hôm nay về cách cụ từng làm báo. "Giải thưởng có 2 mục đích lớn. Một là tôn vinh di sản và tấm gương Huỳnh Thúc Kháng. Hai là nhắc nhở các thế hệ người làm báo xứ Quảng noi theo cụ Huỳnh trong hành trình làm báo, hướng về nhân dân và phụng sự xã hội", ông Nhi nhấn mạnh.

Tên cụ Huỳnh trong giải thưởng khuyến học

Tại quê hương Huỳnh Thúc Kháng ở Tiên Phước (Quảng Nam cũ), tên cụ được đặt cho giải thưởng dành cho những người trẻ có thành tích trong học tập, nghiên cứu khoa học và rèn luyện. Khởi xướng từ năm 2004, Giải thưởng Huỳnh Thúc Kháng trở thành hoạt động thường niên của H.Tiên Phước (cũ), vinh danh gần 1.500 lượt học sinh, sinh viên, trí thức trẻ trong hơn 20 năm. Năm 2026, nhân kỷ niệm 150 năm ngày sinh cụ Huỳnh, xã Tiên Phước (mới) tổ chức lại giải thưởng, vinh danh 78 cá nhân có thành tích học tập đặc biệt xuất sắc. Ông Dương Đức Lin, Chủ tịch UBND xã Thạnh Bình, cho biết địa phương cũng tổ chức giải thưởng mang tên cụ, qua đó đưa tên tuổi cụ vào đời sống hôm nay bằng việc khuyến học, khuyến tài và khích lệ người trẻ quê hương.