Trong quá trình huấn luyện tại bang California sáng 3/12/2025, tiêm kích F-16CM thuộc đội bay biểu diễn Thunderbirds của không quân Mỹ đột ngột mất lực đẩy ở độ cao nhỏ. Phi công nỗ lực khắc phục sự cố, nhưng không thành công và quyết định phóng ghế thoát hiểm.
Máy bay lao xuống đất và phát nổ, bị phá hủy hoàn toàn và khiến không quân Mỹ thiệt hại 33,46 triệu USD. Phi công bị thương nhẹ, không gặp nguy hiểm tính mạng.
Tiêm kích F-16 Mỹ rơi, tạo quả cầu lửa
Quả cầu lửa bùng lên sau khi tiêm kích F-16 Mỹ rơi hồi tháng 12/2025. Video: X/OC_Scanner
Báo cáo được Hội đồng Điều tra Tai nạn Máy bay (AAIB) của không quân Mỹ công bố tuần qua cho thấy nguyên nhân bắt nguồn từ "những lá cánh nằm lệch" ở tầng nén thứ 4 và 5 của động cơ F100-PW-220. Đây là động cơ tua-bin phản lực do Pratt & Whitney chế tạo, được trang bị cho tiêm kích F-15 và F-16, với 13 tầng nén và làm nóng không khí trong quá trình tạo ra lực đẩy.
Vào thời điểm xảy ra sự việc, tiêm kích F-16CM số đuôi 92-3881 đã tích lũy tổng cộng 7.732 giờ bay, còn tổng số chu kỳ hoạt động tích lũy của động cơ máy bay là 4.128. AAIB cho biết kỹ thuật viên bảo dưỡng, phi công và sĩ quan chỉ huy đã tuân thủ đầy đủ quy trình trước và trong chuyến bay.
Chuyến bay diễn ra thế nào
Chiếc F-16CM gặp nạn hôm đó làm nhiệm vụ huấn luyện thường lệ với 6 phi cơ cùng loại. Theo kế hoạch, biên đội sẽ thực hiện các động tác nhào lộn khi bay theo đội hình tam giác.
Chuỗi sự kiện dẫn đến tai nạn bắt đầu khi tiêm kích F-16 tách khỏi biên đội bằng cách thực hiện vòng lượn 360 độ theo chiều kim đồng hồ. Trong lúc nhập lại đội hình, máy bay gặp tình huống trục trặc động cơ và được phi công mô tả là giống như "dừng giữa không trung".
Phi công phóng ghế thoát hiểm khỏi chiếc F-16 trong sự việc ngày 3/12/2025. Ảnh: USAF
Phi công định cho máy bay ngóc mũi theo góc 10-15 độ để tăng độ cao, nhằm mục đích lượn về căn cứ China Lake cách đó khoảng 30 km để hạ cánh khẩn cấp. "Nỗ lực này thất bại do động cơ không tạo đủ lực đẩy để duy trì tốc độ trong trạng thái bay bằng", AAIB cho hay.
Người này chuyển sang chế độ điều khiển động cơ từ kỹ thuật số (DEEC) sang thứ cấp (SEC), nhưng điều đó làm lượng nhiên liệu vào động cơ tăng đột ngột và gây tình trạng chết máy. Phi công cho biết đã nghe thấy "âm thanh như thứ gì đó cọ xát vào nhau bên trong động cơ".
Phi công chuyển về chế độ điều khiển DEEC và động cơ khởi động lại thành công, có thể hoạt động ở chế độ không tải. Tuy nhiên, động cơ không phản hồi khi phi công tăng ga và không tạo đủ lực đẩy để duy trì bay. 4 phút 21 giây sau khi sự cố xuất hiện, phi công phóng ghế thoát hiểm.
Loạt vấn đề xảy ra trước đó với động cơ
AAIB cho biết trong những tuần trước khi xảy ra sự cố, chiếc F-16CM đã gặp tình trạng lỗi lặp lại với hệ thống báo hiệu dầu động cơ, trong đó đèn cảnh báo áp suất dầu và thủy lực động cơ liên tục bật sáng.
Hiện trường tiêm kích F-16 rơi ở California, Mỹ tháng 12/2025. Ảnh: USAF
Động cơ được kiểm tra định kỳ lần cuối ngày 1/10/2025 và không ghi nhận hỏng hóc nào.
Trước đó, khi động cơ được lắp vào một máy bay khác ngày 4/10/2021, các kỹ thuật viên đã phát hiện "hư hại không thể sửa chữa" ở một cánh quạt thuộc tầng nén đầu tiên. Động cơ được tháo ra do nghi bị dị vật gây hư hỏng và gửi đến đơn vị bảo dưỡng ở căn cứ không quân Nellis để sửa chữa, sau đó đưa trở lại vận hành.
Một số "hư hỏng có thể khắc phục" trên lá cánh ở nhiều tầng nén khác nhau đã được phát hiện và sửa chữa trong giai đoạn ngày 7/3/2025 đến 21/11/2025. Những lần này được xếp vào danh sách hoạt động bảo dưỡng ngoài kế hoạch, không phải kiểm tra định kỳ.
Vị trí cánh nén bị lệch. Ảnh: USAF
Vấn đề với lá cánh nén
AAIB đã xem xét hai báo cáo phân tích động cơ, trong đó ghi nhận các dấu hiệu của hiện tượng bung khớp trên cơ cấu kết nối lá cánh ở máy nén cao áp, cũng như tình trạng xoay lệch lá cánh ở tầng 4 và 5. Điều này tạo ra luồng khí nhiễu loạn ở xung quanh lá cánh.
"Các điều tra viên kết luận rằng hàng loạt lá cánh đã bị xoay lệch ở tầng 4-5, cùng hai lá cánh gãy rời ở tầng 5-6, dẫn đến hư hại ở tầng 7", báo cáo có đoạn.
AAIB không thể xác định chắc chắn lý do khiến các lá cánh bị xoay lệch, nhưng lưu ý rằng vị trí khó tiếp cận của tầng nén thứ 5 và 6 của động cơ đã góp phần quan trọng dẫn đến vụ rơi tiêm kích F-16CM.
"Quy trình xử lý sau sự cố lọt dị vật có hạn chế cố hữu là không thể kiểm tra những bộ phận trong lõi động cơ. Khu vực này chỉ được kiểm tra trong các đợt bảo dưỡng định kỳ, khi một bộ phận đạt đến ngưỡng cần đại tu, khiến các hư hỏng tiềm ẩn có thời gian tiếp tục lan rộng mà không bị phát hiện", các nhà điều tra cho hay.
Vị trí lá cánh bị gãy. Ảnh: USAF
Vấn đề ở tầng nén thứ 5 của động cơ cũng là nguyên nhân chính dẫn đến vụ rơi tiêm kích F-16 tại bang New Mexico ngày 30/4/2024.
"Các kỹ thuật viên thường kiểm tra 4 tầng nén đầu tiên từ cửa hút gió động cơ, trong khi tầng nén 6-13 có thể tiếp cận từ đuôi máy bay. Tất cả 12 tầng này đều được kiểm tra bằng máy quay đặc biệt sau mỗi 100 giờ bay", AAIB cho biết trong báo cáo điều tra công bố đầu năm 2025.
Trong khi đó, tầng nén thứ 5 nằm ở vị trí đặc biệt, được ví là "điểm mù bên trong động cơ" và là bộ phận duy nhất không bao giờ được kiểm tra trong các đợt bảo dưỡng định kỳ tại đơn vị vận hành, khiến kỹ thuật viên không thể phát hiện dấu hiệu bất thường.
"Bộ phận này chỉ có thể tiếp cận khi máy bay được đưa về căn cứ Tinker để đại tu toàn diện. Kỹ thuật viên khi đó phải tháo động cơ khỏi máy bay và rã nó thành từng mảnh để kiểm tra", các nhà điều tra không quân Mỹ cho hay.
Phạm Giang (Theo Aviationist, Fox News)