"Bố mợ (mẹ) ạ! Ở trong này, con nghe đài thấy nói giặc Mỹ mang máy bay ra bắn phá nhiều nơi trên miền Bắc và thành phố Hải Phòng. Con lo quá, nhưng không biết làm thế nào cả.
Con ở trong này nhớ nhà, nhớ 2 bà, bố, mợ và các em lắm, lúc nào cũng mơ về gia đình… Chỉ trong một thời gian ngắn nữa thôi, tình hình sẽ thay đổi lớn, tương lai con sẽ được về sum họp với gia đình", liệt sĩ Nguyễn Mạnh Hùng viết trong lá thư gửi về nhà.
Thế nhưng, lời hẹn trở về ấy mãi mãi không thành. Bởi tháng 10/1973, liệt sĩ Hùng cùng hơn 200 chiến sĩ Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 207, anh dũng hy sinh trong cuộc chiến tại Đá Biên (nay thuộc xã Thạnh Phước, tỉnh Tây Ninh).
Hơn nửa thế kỷ trôi qua, cứ ngày 8/9 âm lịch hằng năm, gia đình liệt sĩ Hùng lại vượt hàng nghìn cây số từ Hà Nội vào Tây Ninh, dự lễ giỗ chung của anh và hàng trăm người lính sinh viên trẻ tuổi mãi mãi nằm lại giữa rừng tràm.
Lời hẹn sum họp gia đình gửi từ chiến trường
Lễ giỗ chung của hơn 200 chiến sĩ hy sinh tại Đá Biên đã bước sang năm thứ 53. Hòa theo dòng người đến dâng hương, gia đình liệt sĩ Nguyễn Mạnh Hùng cũng có mặt từ rất sớm.
Trước ngôi mộ "gió" tại Khu tưởng niệm liệt sĩ Trung đoàn 207, bà Nguyễn Thu Hường (SN 1956), em gái liệt sĩ Hùng, nghẹn ngào thắp nén hương tưởng nhớ anh trai.
Liệt sĩ Nguyễn Mạnh Hùng là con cả trong gia đình có 7 anh em. Theo lời bà Hường, ông là người sống mẫu mực, có trách nhiệm và luôn yêu thương, chăm lo cho các em. Khi chỉ mới là sinh viên năm nhất của Trường Đại học Xây dựng, ông vừa học vừa đi làm ở nhà máy, kiếm tiền phụ bố mẹ nuôi các em.
Năm 19 tuổi, hưởng ứng lời kêu gọi, ông quyết định rời giảng đường, bước vào hàng ngũ chiến đấu bảo vệ Tổ quốc.
Ngày chia tay, cả gia đình tiễn ông ở ga Dụ Nghĩa, TP Hải Phòng. Ông dặn em gái may cho mình một bộ quần áo màu đen, ngụ ý nhất định sẽ trở về để mặc.
Lời dặn của người anh trai khi ấy đã trở thành ký ức không thể phai mờ trong lòng bà Hường. Bà vẫn nhớ lời ông nói, vẫn nhớ niềm tin ông sẽ trở về. Thực tế, không ai trong gia đình có thể ngờ đó lại là những lời nhắn cuối cùng của liệt sĩ trước khi bước vào cuộc chiến khốc liệt.
Sau ngày ông lên đường, gia đình chỉ biết ngóng tin từ xa, qua những bức thư khó khăn lắm ông mới có thể gửi về. Trong bức thư cuối cùng, ông đề cập đến việc đơn vị dự định tập kết ở Tây Ninh.
Thực tế, vào tháng 10/1973, Trung đoàn 207 nhận nhiệm vụ hành quân sâu xuống Đồng Tháp Mười. Theo kế hoạch, đoàn đi qua ấp Đá Biên, sau đó tập kết tại huyện Cai Lậy, tỉnh Định Tường (cũ), chuẩn bị lực lượng cho mùa khô năm 1974, thành lập Sư đoàn 8 để tiến công các căn cứ Ngã 6, Ngã 4 Thanh Mỹ.
Tuy nhiên, khi mới đến khu vực ấp Đá Biên (trước đây thuộc tỉnh Kiến Tường), địa hình mùa nước nổi khiến việc hành quân và triển khai chiến đấu gặp nhiều khó khăn. Địch tập kích bất ngờ, hơn 200 chiến sĩ của Tiểu đoàn 1, Trung đoàn 207 đã hy sinh trước khi đến điểm tập kết theo kế hoạch.
Máu của các anh hòa vào đất mẹ, để lại nỗi đau và mất mát lớn lao.
"Bộ quần áo màu đen ấy sẽ không bao giờ được may, lời hứa trong bức thư cuối cùng cũng không bao giờ thành hiện thực, vì anh đã đi mãi mãi", bà Hường day dứt, nghẹn ngào rơi nước mắt.
Nửa thế kỷ đi tìm anh
Hay tin người con cả đã hy sinh, gia đình bà Hường đau đớn tột cùng. Mẹ bà ngày nào cũng khóc thương con, không chấp nhận sự thật tàn khốc. Nỗi đau càng day dứt khi trên bàn thờ đã có di ảnh nhưng gia đình không tìm được hài cốt, cũng chẳng biết người lính trẻ đã ngã xuống nơi nào.
Sau ngày đất nước thống nhất, do cuộc sống còn khó khăn, các thành viên trong gia đình cũng phải bươn bả mưu sinh. Cha mẹ liệt sĩ vì quá đau lòng nên cũng không muốn đề cập đến chuyện cũ. Việc tìm kiếm nơi liệt sĩ Hùng hy sinh, nơi hài cốt nằm lại vì thế cũng gián đoạn suốt nhiều năm.
Thế nhưng trong lòng bà Hường, nỗi day dứt, thương xót anh vẫn âm ỉ, thôi thúc bà theo đuổi hành trình tìm kiếm.
Năm 1996, khi vào TPHCM lập nghiệp, bà quyết định lần theo những thông tin ít ỏi trong bức thư cuối cùng của anh. Nhớ anh từng nhắc đến Tây Ninh, bà tìm đến nhiều nghĩa trang trong khu vực, kiên nhẫn dò từng danh sách liệt sĩ với hy vọng tìm thấy tên Nguyễn Mạnh Hùng.
Nhưng hết lần này đến lần khác, việc tìm kiếm vẫn không có kết quả.
"Nhiều lần, tôi đứng giữa nghĩa trang bật khóc vì bất lực, chẳng biết phải tìm anh từ đâu. Một người đồng đội cũ của anh may mắn sống sót sau trận chiến, từng động viên tôi tiếp tục hành trình, đồng thời cung cấp một số tư liệu liên quan. Nhưng mọi manh mối khi ấy còn quá ít ỏi", bà nhớ lại.
Bước ngoặt đến vào năm 2012, nhờ có mạng Internet, bà tình cờ biết được ở Đá Biên có một ngôi miếu do người dân lập để tưởng nhớ các liệt sĩ Trung đoàn 207. Một số thông tin về trận chiến khá giống với lời kể của anh trai, đặc biệt trong danh sách liệt sĩ hy sinh tại đây có tên anh bà.
Không muốn bỏ lỡ manh mối quý giá, bà lập tức liên hệ Ban liên lạc Trung đoàn 207 để xác minh, rồi thu xếp đưa gia đình từ Hà Nội vào Tây Ninh.
Để vào khu miếu, cả gia đình phải đi xuồng qua cánh đồng ngập nước. Khi ngôi miếu đơn sơ hiện ra giữa bốn bề sông nước, khói hương nghi ngút, bà Hường có cảm giác như luồng điện chạy dọc sống lưng. Xác định được nơi liệt sĩ Hùng ngã xuống, gia đình bà không ai cầm được nước mắt.
Sau chuyến đi ấy, bà tiếp tục tìm hiểu về trận chiến và số phận những người lính Trung đoàn 207. Những câu chuyện từ các cựu binh sống sót, kể lại những gì đồng đội đã trải qua trong trận đánh năm xưa, khiến bà ám ảnh suốt nhiều tháng.
"Có những đêm, tôi không ngủ được khi nghĩ đến cảnh anh tôi và đồng đội hy sinh giữa bom đạn, thi thể nhiều người không còn nguyên vẹn. Càng hiểu thêm về những gì đã xảy ra, tôi càng thương anh và day dứt khi gia đình phải mất quá nhiều năm mới tìm được nơi anh nằm lại", bà Hường bộc bạch.
Qua nhiều mùa nước lũ cùng quá trình khai hoang, đốt đồng kéo dài nhiều năm, hài cốt các liệt sĩ chỉ được tìm thấy từng phần nhỏ, không thể phân biệt từng người. Những phần hài cốt phát lộ được an táng chung tại nghĩa trang Mộc Hóa.
Không thể tìm được hài cốt anh trai, nhưng với bà Hường, việc biết nơi anh hy sinh đã là niềm an ủi lớn sau hơn nửa thế kỷ mỏi mòn tìm kiếm. Bà cũng xúc động khi biết người dân địa phương suốt nhiều năm vẫn âm thầm hương khói cho các liệt sĩ, dù không biết rõ danh tính từng người.
Sau chuyến đi năm 2012, cha bà Hường qua đời không lâu sau đó. Trước khi nhắm mắt, ông đã kịp đến nơi con trai cả hy sinh, hoàn thành tâm nguyện đau đáu suốt nhiều năm.
Ảnh: Nguyễn Vy