Lãi vay mua xe gần 20%/năm, chuyên gia kinh tế khuyên tài xế dịch vụ

Lãi suất thả nổi vay mua ô tô vọt lên mức 17-18% mỗi năm, thậm chí tiệm cận 20% tạo nên áp lực tài chính đè nặng lên người mua xe trả góp, đặc biệt là nhóm mua ô tô để kinh doanh dịch vụ vận tải.

TS Nguyễn Trí Hiếu, chuyên gia tài chính, cho rằng, người mua ô tô trả góp để gia nhập ngành kinh doanh dịch vụ vận tải thời điểm này có thể chịu lỗ sau khi trừ tất cả chi phí và khấu hao của tài sản.

"Lãi suất giai đoạn này chưa thể coi là cao nhất lịch sử"

Sau kỳ điều chỉnh lãi suất 1/10, nhiều người vay mua ô tô phản ánh lãi suất thả nổi đã tăng lên 17-18%, cá biệt một số trường hợp không mua bảo hiểm thân vỏ của ngân hàng, lãi suất tăng lên gần 20%? Ông đánh giá thế nào về mức lãi suất này và nó phản ánh điều gì?

- Đây là mức lãi suất tương đối cao đối với phân khúc cho vay tiêu dùng, đặc biệt là các gói vay mua ô tô gắn liền với tài sản thế chấp chính là chiếc xe. Việc ghi nhận một số khoản vay chịu mức lãi suất tiệm cận 20%/năm cho thấy áp lực tài chính đang ở ngưỡng đáng chú ý.

Dù vậy, con số này cũng phản ánh bức tranh chung của thị trường cho vay tiêu dùng giai đoạn hiện tại. Ở các sản phẩm có độ rủi ro cao hơn như thẻ tín dụng, lãi suất thậm chí đã bị đẩy lên mức 30-40%/năm, tạo ra áp lực lớn và bất lợi rõ ràng cho người đi vay.

Về bản chất, rủi ro là một cấu phần của lãi suất. Khi các định chế tài chính nhận diện rủi ro từ môi trường vĩ mô hay khả năng trả nợ của khách hàng có xu hướng gia tăng, họ buộc phải điều chỉnh lãi suất lên cao để phòng thủ.

Trong bối cảnh các ngân hàng và tổ chức tài chính đẩy mạnh tín dụng, họ buộc phải huy động nguồn vốn lớn, hoặc các công ty tài chính phải tăng cường phát hành trái phiếu. Khi toàn hệ thống duy trì tốc độ cho vay mạnh mẽ trong khi nguồn vốn trở nên hạn chế, chi phí đầu vào tăng cao sẽ trực tiếp đẩy lãi suất cho vay tiêu dùng leo thang.

So với những đợt lãi suất từng tăng cao như giai đoạn 2008-2010, mức hiện nay đứng ở đâu, có thể gọi là cao "lịch sử" được không?

- Mức lãi suất cho vay hiện tại không thể so sánh với giai đoạn 2008-2010. Thời điểm đó, cả lãi suất và lạm phát đều ở ngưỡng rất cao, hoàn toàn khác biệt với bối cảnh hiện nay.

Tại thời điểm này, CPI bình quân đâu đó ở mức đang tiến đến 4,5%, còn lạm phát lõi ở mức 4,2%, trong khi lạm phát mục tiêu của Việt Nam đang ở mức 4,5-5%. Việt Nam vẫn chưa vượt qua lạm phát mục tiêu. Có thể đến cuối năm, lạm phát sẽ tiếp tục tăng, nhưng không thể so sánh với giai đoạn lạm phát phi mã giai đoạn 2008-2010.

Rủi ro nếu vay mua ô tô để kinh doanh thời điểm hiện tại

Với người kinh doanh dịch vụ vận tải, bao gồm chủ xe cho thuê hay chạy dịch vụ, những người trả nợ bằng chính thu nhập từ chiếc xe, mức lãi suất như hiện nay rủi ro như thế nào, thưa ông?

- Nhóm kinh doanh dịch vụ vận tải vay vốn từ ngân hàng hoặc các công ty tài chính để mua ô tô kinh doanh đang phải đối mặt với áp lực chồng chất. Gánh nặng đầu tiên là chi phí tài chính đội lên do lãi suất tăng cao, song hành áp lực từ đà leo thang của giá nhiên liệu.

Bối cảnh khủng hoảng năng lượng tiếp tục kéo dài khi eo biển Hormuz bị phong tỏa đã đẩy giá dầu khí thế giới và trong nước liên tục tăng.

Trong khi chi phí gồm lãi suất và xăng dầu cùng tăng, thì giá cước dịch vụ vận tải lại không tăng, và giá trị chiếc ô tô chịu tốc độ khấu hao nhanh. Sự "kẹp giữa" này khiến bài toán mưu sinh của các tài xế dịch vụ trở nên nan giải.

Nếu tính toán đầy đủ các cấu phần chi phí gồm: khấu hao tài sản, lãi vay ngân hàng, chi phí nhiên liệu, bảo dưỡng định kỳ và các khoản phí bến bãi, phí nền tảng, trong nhiều trường hợp, các tài xế đang kinh doanh dưới mức hòa vốn.

Nếu các nền tảng không có điều chỉnh tăng giá cước mạnh mẽ để chia sẻ áp lực, nguy cơ chịu lỗ đối với người lao động là hiện hữu.

Nếu nhiều người cùng bán xe để thoát nợ ngân hàng, rủi ro dây chuyền này đáng lo đến mức nào với cả người vay, ngân hàng và vĩ mô?

- Nếu các tài xế dịch vụ không đủ nguồn thu để trả nợ ngân hàng, không đủ đảm bảo chi phí sinh hoạt tối thiểu, họ buộc phải bán xe. Khi hiện tượng này diễn ra trên diện rộng và mang tính dây chuyền, số lượng xe dịch vụ sẽ sụt giảm mạnh, gây ảnh hưởng trực tiếp đến nhu cầu di chuyển của người dân.

Ở thời điểm hiện tại, tình trạng này chưa bùng phát thành một làn sóng đại trà. Tuy nhiên, nếu áp lực kéo dài mà các nền tảng không có các chính sách hỗ trợ kịp thời, chẳng hạn như điều chỉnh tăng giá cước, nguy cơ đó hoàn toàn có thể xảy ra.

Hệ lụy xa hơn là rủi ro khủng hoảng tài sản thế chấp. Khi một lượng lớn ô tô dịch vụ bán tháo ra thị trường để thanh lý trả nợ, nguồn cung tăng vọt sẽ lập tức đẩy giá trị tài sản đảm bảo tụt dốc. Đây là một mối nguy hiểm hiện hữu và là rủi ro rất lớn đối với thị trường ô tô nói chung.

Tiền trả góp mua xe hàng tháng không nên quá 50% doanh thu

Với người mua ô tô trả góp để kinh doanh dịch vụ vận tải thời điểm này, ông có tư vấn nào không?

- Điều quan trọng nhất là người tài xế phải xây dựng được một kế hoạch kinh doanh bài bản. Khi quyết định mua ô tô trả góp phải tính toán đầy đủ các khoản chi phí bao gồm: tiền trả gốc và lãi ngân hàng, mức độ khấu hao tài sản và chi phí bảo dưỡng, phí bến bãi, phí nền tảng...

Trong đó, yếu tố cốt lõi cần kiểm soát chặt chẽ là tỷ lệ trả nợ trên tổng doanh thu, không nên để số tiền trả góp vượt quá 50% doanh thu bình quân mỗi tháng.

Chẳng hạn, với mức doanh thu khoảng 20 triệu đồng/tháng, số tiền trả nợ ngân hàng không nên vượt quá 10 triệu đồng. Tỷ lệ này càng cao, rủi ro tài chính gánh chịu càng lớn. Do đó, những ai có ý định gia nhập thị trường này cần phải chuẩn bị một kế hoạch tài chính chặt chẽ để chủ động kiểm soát rủi ro.

Cảm ơn ông về những chia sẻ vừa rồi!