Tại Công ty TNHH MTV Dệt 8-3 (Emtexco), chi phí điện cho hơn 40.000 cọc sợi hoạt động liên tục lên tới khoảng 3,7 tỷ đồng mỗi tháng. Thay vì đầu tư thay mới toàn bộ dây chuyền với mức kinh phí lớn, doanh nghiệp lựa chọn cải tạo hệ thống điều hòa không khí và thông gió bằng khoản ngân sách 100 triệu đồng.
Hạng mục này tập trung vào việc tăng cường béc phun nước và lắp biến tần cho các bơm nước làm mát. Sau cải tiến, chi phí tiền điện phục vụ làm mát giảm từ mức 16 triệu đồng xuống còn khoảng 13,5 triệu đồng mỗi ngày vào giai đoạn nắng nóng. Mức giảm tương đương khoảng 2,5 triệu đồng một ngày, hay khoảng 75 triệu đồng mỗi tháng nếu duy trì liên tục trong 30 ngày.
Theo tính toán đơn giản từ số liệu doanh nghiệp cung cấp, thời gian hoàn vốn của khoản đầu tư này vào khoảng 40 ngày, chưa tính các chi phí bảo dưỡng phát sinh hoặc biến động theo mùa. Con số thực tế này cho thấy quá trình chuyển đổi xanh có thể bắt đầu từ những hạng mục nhỏ, có khả năng đo lường hiệu quả rõ ràng trước khi tính đến các dự án đòi hỏi nguồn vốn lớn hơn.
Các nữ công nhân tại Công ty TNHH MTV Dệt 8-3 (Ảnh: Vinatex).
Tiết kiệm chi phí từ việc rà soát vận hành
Ở chiều ngược lại, áp lực chi phí ban đầu vẫn khiến nhiều đơn vị có phần e ngại. Ông Nguyễn Thanh Bằng, đại diện Công ty cổ phần Đầu tư và Thương mại Bình Din cho biết doanh nghiệp chưa triển khai chuyển đổi xanh toàn diện mà mới đưa vào định hướng phát triển thời gian tới. Đơn vị chuyên cung ứng vật liệu xây dựng, vận hành kho trung chuyển và có khâu gia công nên việc điều chỉnh mô hình cần được tính toán rất thận trọng.
Theo ông Bằng, khó khăn lớn nhất là cân bằng giữa hiệu quả kinh doanh và chi phí đầu tư. Chuyển đổi xanh đòi hỏi điều chỉnh nhiều khâu trong hệ thống vận hành, do đó doanh nghiệp cần một lộ trình phù hợp, triển khai từng bước để tránh tác động đến nhân sự, hoạt động gia công và tốc độ tăng trưởng.
Ông Bằng cũng cho rằng doanh nghiệp rất cần sự đồng hành từ chính sách, chính quyền địa phương và các đơn vị tư vấn để xây dựng chiến lược phù hợp, vừa đáp ứng tiêu chuẩn xanh vừa bảo đảm hiệu quả kinh tế.
Hiệu quả của việc đi từng bước nhỏ được thấy rõ tại nhà máy Dệt 8-3. Trong dây chuyền sản xuất sợi, khoảng 80% máy móc phụ thuộc vào hệ thống khí nén. Sau thời gian dài vận hành, đường ống xuất hiện các điểm rò rỉ âm thầm khiến hệ thống phải tăng công suất tạo khí bù đắp, dẫn đến tiêu hao điện năng lãng phí.
Chia sẻ về cách xử lý, ông Đỗ Thanh Tùng, Phó tổng giám đốc công ty cho biết công ty này đã kiểm tra, khoanh vùng các điểm rò rỉ, bảo trì và thay thế những đoạn đường ống cũ có dấu hiệu xuống cấp. Trong 3 tháng gần đây, giải pháp này giúp doanh nghiệp tiết kiệm khoảng 65 triệu đồng tiền điện mỗi tháng so với trước khi rà soát.
Bên cạnh giải pháp phần cứng, công ty kết hợp ứng dụng dữ liệu vào quản trị sản xuất. Các hệ thống giám sát được lắp đặt tại khu vực máy sợi con, máy ống và hệ thống điều hòa, kết nối trực tiếp với phần mềm quản trị để phát hiện sớm các điểm bất thường. Từ quý IV/2025 đến hết nửa đầu năm nay, việc ứng dụng dữ liệu giúp doanh nghiệp giảm bình quân khoảng 1% mức tiêu hao nguyên liệu mỗi tháng, tương đương tiết kiệm 450 triệu đồng chi phí sản xuất.
Cân nhắc thời điểm và hiệu quả của các dự án lớn
Sau khi đã tạo ra dòng tiền tiết kiệm từ việc tối ưu vận hành nội bộ, việc chuyển sang các dự án quy mô lớn hơn đòi hỏi sự tính toán cẩn trọng về mặt tài chính và thời điểm thực hiện.
Nói về việc phát triển nguồn năng lượng sạch, ông Đỗ Thanh Tùng chia sẻ: "Bên cạnh việc tiết kiệm năng lượng, Dệt 8-3 cũng đầu tư điện mặt trời mái nhà. Hệ thống tại nhà máy số 1 vận hành từ năm 2024 trên diện tích khoảng 11.000m² mái xưởng; hệ thống tại nhà máy số 2, với diện tích khoảng 8.000m2, đang trong giai đoạn chạy thử".
Vào những tháng cao điểm nắng nóng, nguồn điện này đáp ứng khoảng 18-19% nhu cầu sử dụng mỗi ngày, giúp giảm 4-5% chi phí điện, tương đương mức tiết kiệm có thể lên tới 180 triệu đồng mỗi tháng.
Tuy nhiên, ông Tùng cũng lưu ý bài toán tài chính chịu ảnh hưởng lớn từ thị trường thiết bị. Khi Dệt 8-3 ký hợp đồng đầu tư vào tháng 10/2025, giá pin ở mức thấp. Đến tháng 6/2026, giá pin tăng khiến tổng chi phí đầu tư đội lên khoảng 15-20%, có thời điểm tăng 30-35%, trực tiếp kéo dài thời gian hoàn vốn so với dự toán ban đầu.
Điện mặt trời mái nhà tại các xưởng sản xuất (Ảnh: DT).
Đánh giá về xu hướng đầu tư năng lượng tái tạo tại nhà xưởng, ông Chu Hoàng Tùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị Công ty cổ phần Đầu tư Xây dựng và Thương mại Ngãi Cầu, cho biết công ty đã đầu tư điện mặt trời tại Yên Bái từ năm 2020, vừa phục vụ nhu cầu sử dụng điện, vừa bán điện cho ngành điện theo cơ chế áp dụng ở thời điểm đó.
"Khi ấy, chi phí đầu tư khoảng hơn 10 tỷ đồng/MW, thời gian thu hồi vốn dự kiến khoảng 5 năm. Hiện nay, chi phí đầu tư đã giảm xuống dưới 7 tỷ đồng/MW, thời gian hoàn vốn có thể rút ngắn còn khoảng 3,5 đến 4 năm", ông nói.
Theo ông Tùng, điện mặt trời mái nhà mang lại lợi ích kép khi vừa làm mát xưởng, cải thiện môi trường làm việc cho công nhân, vừa giúp doanh nghiệp chủ động nguồn điện. Đáng chú ý, đây còn là điều kiện quan trọng để đáp ứng các tiêu chuẩn công trình xanh như LEED hoặc các yêu cầu phát triển bền vững từ đối tác. Đặc biệt, các doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ muốn tham gia vào chuỗi cung ứng của các tập đoàn quốc tế như Samsung hay hướng tới xuất khẩu sang các thị trường khó tính đều phải quan tâm đến việc quản lý năng lượng và giảm phát thải.
Dù thừa nhận mô hình tự sản xuất, tự tiêu thụ và xử lý điện dư vẫn còn vướng mắc nhất định, ông Chu Hoàng Tùng khẳng định: "Từ thực tế triển khai, chúng tôi cho rằng đây vẫn là hướng đầu tư có thể mang lại hiệu quả kinh tế và môi trường nếu doanh nghiệp tính toán phù hợp với nhu cầu sử dụng điện và phương án vận hành".
Nhìn nhận về vị thế của doanh nghiệp trong giai đoạn chuyển đổi, PGS.TS Mai Quang Vinh, Phó Chủ tịch thường trực kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Chuyển đổi xanh Việt Nam, cho biết các yêu cầu về môi trường, dữ liệu và chuỗi cung ứng đang dần trở thành một phần của tiêu chuẩn thị trường và điều kiện cấp tín dụng xanh.
Doanh nghiệp chủ động đi trước sẽ có thời gian đánh giá hiện trạng, thu thập dữ liệu và chuẩn bị bộ máy sẵn sàng. Chuyên gia này nhấn mạnh: "Có những khoản đầu tư mà thời gian mới mang lại lợi ích, nhưng cũng có rất nhiều những giải pháp chuyển đổi xanh có thể giúp cho doanh nghiệp giảm chi phí và nâng cao hiệu quả ngay từ những năm đầu. Vì vậy, nếu là CEO thì lựa chọn của tôi là không hy sinh sự sống còn của doanh nghiệp cho ESG nhưng cũng không hy sinh tương lai của doanh nghiệp vì lợi nhuận ngắn hạn".
ESG Company Tour 2026 với chủ đề “Tự động hoá - Hiệu quả - Tài chính xanh” diễn ra ngày 29/10 tại nhà máy Nhựa Bình Minh, Tây Ninh. Chương trình tạo cơ hội để doanh nghiệp tìm hiểu thực tế mô hình vận hành, ứng dụng tự động hóa, nâng cao hiệu quả sản xuất và tiếp cận các góc nhìn về tài chính xanh.
Thông qua hoạt động tham quan nhà máy và trao đổi với chuyên gia, đại diện doanh nghiệp, ngân hàng, chương trình hướng tới những giải pháp thiết thực giúp doanh nghiệp xác định lộ trình đầu tư công nghệ phù hợp, đánh giá hiệu quả và từng bước tích hợp ESG vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
ESG Company Tour là hoạt động vệ tinh của Diễn đàn ESG Việt Nam 2026 với chủ đề “Nắm bắt cơ hội - Dẫn dắt tăng trưởng”, do báo Dân trí khởi xướng và tổ chức. Tour đầu tiên đã diễn ra ngày 12/8 tại nhà máy Prime Tiền Phong (Phú Thọ) với chủ đề “Chuyển đổi xanh và quản trị hiệu quả cho doanh nghiệp SME”.