Lạm dụng chụp CT toàn thân tầm soát ung thư có thể gây nguy cơ ung thư

Thời gian gần đây, mạng xã hội rộ lên các quảng cáo chụp CT toàn thân, với những lời giới thiệu tầm soát bệnh tật vượt trội, như “không bỏ qua bất kỳ tổn thương nào”.

Một cơ sở y tế tư nhân liên tục chia sẻ trên fanpage: “Chụp CT toàn thân, nội soi tiêu hóa có gây mê cùng gần 30 danh mục giúp phát hiện sớm hơn 80 bệnh lý và truy vết hơn 12 loại ung thư nguy hiểm chỉ trong 1 lần khám”.

Thậm chí, có người còn cho rằng chụp CT toàn thân “một lần từ đầu đến chân, biết trong người có ung thư hay không”. Thông tin này gây nên những ý kiến trái chiều trong cộng đồng. Câu hỏi được đặt ra là việc chụp CT toàn thân có thực sự mang lại lợi ích tầm soát ung thư?

Tầm soát ung thư, lại gây nguy cơ ung thư

Trao đổi với phóng viên Dân trí, TS.BSCKII Vương Đình Thy Hảo, Phó trưởng khoa Hóa xạ trị, Trung tâm Ung bướu của Bệnh viện Chợ Rẫy (TPHCM) cho biết, hiện nay nhiều cơ sở tư nhân đã triển khai chụp CT toàn thân, nhưng việc chỉ định còn “lung tung”, bất hợp lý.

Bác sĩ Hảo phân tích, bản chất của tia X trong kỹ thuật chụp CT là dạng tia xuyên qua cơ thể. Khác với chụp X-quang thông thường (tia X có mức năng lượng trung bình) hoặc MRI (dùng từ trường), tia X từ máy CT có mức năng lượng cao và mang tính chất phá hủy cấu trúc tế bào.

Nếu quá trình này diễn ra lâu dài và lặp đi lặp lại, nó sẽ làm tổn thương, hư hại tế bào và dần dần biến đổi các tế bào đó thành tế bào ung thư.

Ngay chính trong các loại CT cũng có nhiều mức độ khác nhau, từ liều thấp dùng để tầm soát chuyên biệt (như CT phổi liều thấp), cho đến liều cao dùng trong xạ trị để tiêu diệt tế bào ung thư.

Do đó, khi cơ thể hoàn toàn khỏe mạnh, không có triệu chứng bất thường, việc tự ý chụp CT toàn thân định kỳ lại vô tình tự gây nhiễm bức xạ ion hóa cho cơ thể từ tia X tích tụ theo thời gian.

Bên cạnh đó, gói chụp CT toàn thân không rẻ. Người dân phải trả mức chi phí lớn để đi tầm soát, đồng thời đối mặt với sự lo lắng không cần thiết hoặc các kết quả dương tính giả.

Không khuyến khích chụp CT toàn thân cho mọi bệnh nhân

Phó trưởng khoa Hóa xạ trị, Trung tâm Ung bướu của Bệnh viện Chợ Rẫy khẳng định, không có khuyến cáo chụp CT toàn thân cho mọi người. Việc tầm soát ung thư phải dựa theo yếu tố nguy cơ và độ tuổi, đồng thời cần phối hợp nhiều phương pháp khác nhau (như siêu âm, MRI), với mức độ phù hợp để đạt hiệu quả tốt nhất.

Đơn cử, người trên 45 tuổi nên đi nội soi đại tràng, phụ nữ lớn tuổi có thể khám tử cung, tầm soát ung thư vú định kỳ, nam giới hút thuốc 2-3 gói/ngày, trong thời gian dài là đối tượng cần tầm soát ung thư phổi bằng kỹ thuật CT liều thấp.

Ngoài ra, chụp MRI toàn thân dù là phương pháp không gây hại nhưng có chi phí khá cao, chỉ nên cân nhắc thực hiện ở những người có điều kiện kinh tế.

“Ở những nước phát triển như Hoa Kỳ, việc tầm soát ung thư có những quy định rất nghiêm ngặt, độ tuổi thực hiện cũng cần tuân thủ, nếu không làm đúng thì bảo hiểm sẽ không chi trả.

Người dân không nên chụp CT toàn thân định kỳ, dễ dẫn đến lo lắng hoặc vô tình gây nguy cơ ung thư do nhiễm tia X kéo dài”, TS.BSCKII Vương Đình Thy Hảo nhấn mạnh.

Theo Cơ quan Quản lý Thực phẩm và Dược phẩm Hoa Kỳ (FDA), hiện chưa có bằng chứng khoa học cho thấy CT toàn thân ở người không có triệu chứng mang lại lợi ích lớn hơn nguy cơ. FDA lưu ý, CT sử dụng tia X và có thể tạo ra những phát hiện bất thường giả, kéo theo việc tiến hành các can thiệp khác không cần thiết.

Hiệp hội X-quang Hoa Kỳ (ACR) cũng không khuyến cáo chụp CT toàn thân cho người không có triệu chứng, không có tiền sử hoặc yếu tố nguy cơ đáng kể.