Lắng chiến tranh, còn xung khắc

Nguồn ảnh: Thanh Niên

Ba năm sau ngày 7.10.2023, xung đột Dải Gaza giữa Hamas và Israel đã qua giai đoạn khốc liệt nhất, nhưng vẫn chưa khép lại. Ba năm chiến sự đã làm thay đổi bàn cờ Trung Đông nhưng xung khắc vẫn y nguyên.

Gaza chịu hậu quả nặng nề nhất. Hạ tầng bị tàn phá trên diện rộng, hàng triệu người phải di dời, nền kinh tế suy sụp và nhu cầu tái thiết lên tới hàng chục tỉ USD. Gaza vẫn thiếu một mô hình quản trị và bảo đảm an ninh được các bên chấp nhận.

Israel cũng thay đổi sâu sắc. Cuộc chiến tranh phơi bày những điểm yếu chiến lược của Israel và làm cho Israel thêm cô độc trong khu vực và trên thế giới. Israel đã làm suy yếu đáng kể Hamas, nhưng chưa chuyển được ưu thế quân sự thành một giải pháp chính trị lâu dài.

Hamas chịu tổn thất nặng về lực lượng và cơ sở hạ tầng, nhưng chưa biến mất khỏi Gaza. Đây là nghịch lý quan trọng: sức mạnh quân sự có thể làm suy yếu một tổ chức, nhưng khó tự nó tạo ra lực lượng chính trị thay thế.

Xung đột Dải Gaza đã mở rộng thành một cuộc khủng hoảng an ninh Trung Đông và có liên quan đến cuộc chiến tranh giữa Mỹ và Israel với Iran. Xung đột kéo theo Li Băng, Iran… và các lực lượng liên quan, buộc các nước Ả Rập, đặc biệt các nước vùng Vịnh, phải cân bằng giữa an ninh, quan hệ với Mỹ - Israel và các chương trình phát triển kinh tế. Palestine một lần nữa trở thành biến số trung tâm trong cấu trúc khu vực. Chiến tranh làm sâu sắc thêm phân cực quốc tế, làm nổi bật tranh luận về luật pháp quốc tế và bảo vệ dân thường, đồng thời cho thấy bất ổn Trung Đông có thể tác động trực tiếp tới thương mại, hàng hải và kinh tế thế giới.

Triển vọng cho Gaza phụ thuộc vào việc khoảng lặng quân sự có được chuyển thành một tiến trình chính trị hay không. Những vấn đề phải được giải quyết đồng thời là vai trò của Hamas và an ninh của Israel, vấn đề Nhà nước Palestine và cơ chế quản trị mới cho Gaza. Nếu không giải quyết được chúng thì xung khắc sẽ trở lại.

Ba năm sau ngày 7.10.2023, xung đột tại Dải Gaza dù bước qua giai đoạn khốc liệt nhất nhưng vẫn để lại những hệ lụy sâu sắc trên toàn bộ bàn cờ Trung Đông. Vùng đất này hiện đối mặt với sự tàn phá hạ tầng trên quy mô lớn, khủng hoảng nhân đạo trầm trọng với nhu cầu tái thiết lên tới hàng chục tỉ USD. Tuy nhiên, một cơ chế quản trị hành chính và bảo đảm an ninh khả thi sau chiến sự vẫn chưa thể định hình. Về phương diện quân sự, Israel đã làm suy yếu đáng kể mạng lưới tác chiến của Hamas nhưng chưa thể chuyển hóa ưu thế chiến trường thành một giải pháp chính trị lâu dài. Cuộc chiến không chỉ bộc lộ những điểm yếu chiến lược mà còn khiến Tel Aviv ngày càng rơi vào thế cô độc trên trường quốc tế. Ở chiều ngược lại, việc phong trào Hamas chưa biến mất cho thấy sức mạnh hỏa lực thuần túy không thể tự động tạo ra một lực lượng chính trị thay thế tại dải đất này. Cuộc khủng hoảng cũng nhanh chóng vượt khỏi biên giới Gaza, kéo theo Li Băng, Iran và làm biến động cấu trúc an ninh của các quốc gia Ả Rập. Vấn đề Palestine một lần nữa trở lại vị trí trung tâm, trực tiếp chi phối thương mại, hàng hải và kinh tế toàn cầu giữa làn sóng phân cực quốc tế. Triển vọng hòa bình bền vững sẽ hoàn toàn phụ thuộc vào việc các bên có thể giải quyết đồng thời vai trò của Hamas, an ninh của Israel, mô hình Nhà nước Palestine và cơ chế kiểm soát mới hay không.