Lăng kính bạn đọc: Cần tăng cường tự động hóa thủ tục thuế

Theo thông tin Thanh Niên đăng tải, Thuế cơ sở 11 thuộc Thuế TP.HCM vừa công bố danh sách 278 doanh nghiệp có khoản tiền thuế nộp thừa quá hạn 10 năm, cần liên hệ cơ quan thuế để xử lý. Dữ liệu được rà soát trên hệ thống thông tin quản lý thuế, tính đến tháng 8.2026, cho thấy những khoản tiền này đã nằm lại ngân sách nhà nước trong thời gian dài mà chưa được bù trừ nghĩa vụ hoặc hoàn trả. Giá trị các khoản nộp thừa rất khác nhau, doanh nghiệp có khoản hơn 44 triệu đồng, nơi chỉ còn vài trăm đồng, nhưng tất cả đều cùng xuất hiện trong danh sách cần giải quyết. Theo thông báo, doanh nghiệp có tiền thuế nộp thừa phải liên hệ cơ quan thuế để thực hiện các thủ tục liên quan, thay vì khoản tiền tiếp tục tồn trên hệ thống. Trong vòng 15 ngày làm việc kể từ ngày ban hành thông báo gửi người nộp thuế, nếu không nhận được phản hồi, cơ quan thuế sẽ thông báo việc tất toán khoản nộp thừa theo quy định. Quy trình được cho là đúng căn cứ pháp lý, tuy nhiên việc hàng trăm khoản tiền bị “treo” suốt hơn một thập niên vẫn khiến nhiều bạn đọc Thanh Niên đặt câu hỏi. Bạn đọc Trường Lưu nhận xét rằng hệ thống thuế thường phát hiện rất nhanh trường hợp doanh nghiệp chậm nộp, sau đó gửi cảnh báo, tính tiền phạt hoặc áp dụng biện pháp cưỡng chế hóa đơn. Vì vậy, việc tiền nộp thừa không được tự động cấn trừ, hoàn trả hoặc cảnh báo sớm trong hơn 10 năm tạo cảm giác thiếu cân bằng giữa quản lý khoản phải thu và khoản phải trả. Câu hỏi được đặt ra là công nghệ có thể giám sát chặt nghĩa vụ của người nộp thuế, nhưng vì sao chưa hỗ trợ tương xứng khi người nộp thuế đã chuyển tiền vượt mức cần thiết. Bạn đọc Trung đề nghị ngành thuế xây dựng “chức năng hai chiều” cho các công cụ giám sát, bởi chậm hoặc thiếu tiền thuế thì người nộp bị xử phạt, còn nộp thừa cũng cần cơ chế xử lý chủ động. Theo quan điểm này, cơ quan thuế nên tự động khấu trừ khoản dư vào nghĩa vụ phát sinh hoặc chủ động hoàn trả, thay vì chờ doanh nghiệp biết thông tin rồi tự liên hệ làm hồ sơ. Cách vận hành như vậy vừa thể hiện trách nhiệm phục vụ, vừa giảm số lượng khoản tiền nhỏ phải theo dõi qua nhiều năm. Thời hạn 15 ngày làm việc cũng được bạn đọc Minh Nghĩa cho là khá ngắn, đặc biệt với những khoản tiền đã tồn tại từ hơn 10 năm trước. Nhiều doanh nghiệp có thể đã thay đổi địa chỉ, người đại diện pháp luật, bộ phận kế toán hoặc mô hình hoạt động, khiến thông báo khó đến đúng người có khả năng xử lý. Nếu thông tin không được tiếp cận kịp thời, doanh nghiệp có nguy cơ bỏ lỡ thời hạn dù khoản tiền vẫn thuộc quyền lợi hợp pháp của mình. Ở chiều ngược lại, bạn đọc Minh Tuan, người cho biết đang làm việc trong ngành thuế, giải thích rằng việc xử lý tất toán khoản tiền thừa quá 10 năm phù hợp Luật Quản lý thuế và thông tư hướng dẫn mới nhất. Tuy nhiên, bạn đọc Ha Thuy cho rằng đúng quy trình pháp lý không đồng nghĩa mọi cách thực hiện đều đã thuận tiện trong đời sống, nhất là khi hoàn trả tiền vẫn dễ tạo cảm giác “xin, cho”. Theo bạn đọc này, dữ liệu điện tử hiện có cần được khai thác mạnh hơn để tự động bù trừ nghĩa vụ thuế cho cá nhân, doanh nghiệp, thay vì chờ đến mốc 10 năm mới tập hợp giải quyết. Nhiều bạn đọc lý giải các khoản chỉ vài trăm đồng vẫn tồn tại lâu năm có thể xuất phát từ tâm lý ngại thủ tục, chi phí xử lý cao hoặc doanh nghiệp đã giải thể, chuyển đổi chủ sở hữu. Bạn đọc Trinh Cuong cho rằng thủ tục hoàn thuế thường đòi hỏi nhiều thời gian rà soát, thậm chí thanh tra, kiểm tra sổ sách, nên chi phí thu hồi vài triệu đồng đôi khi lớn hơn chính giá trị khoản tiền. Từ thực tế đó, bạn đọc Ha Nam nhấn mạnh thủ tục càng phức tạp thì càng cần tận dụng công cụ tự động hóa để người dân, doanh nghiệp không phải theo đuổi quy trình tốn kém. Trong bối cảnh chuyển đổi số, nhiều bạn đọc mong ngành thuế sớm bổ sung chức năng chuyển trả tự động cho người nộp thừa, đồng thời thiết kế cảnh báo rõ ràng, dễ tiếp cận và phù hợp với tình trạng thay đổi của doanh nghiệp. Bạn đọc Tony Tanu đặt vấn đề rằng nếu doanh nghiệp nộp chậm phải chịu tiền chậm nộp, trường hợp nộp thừa cũng nên có cơ chế hoàn trả tự động hoặc tính lãi hợp lý, thay vì hoàn toàn phụ thuộc vào việc doanh nghiệp chủ động làm đơn. Trước mắt, cá nhân và doanh nghiệp vẫn cần thường xuyên kiểm tra dữ liệu thuế, cập nhật thông tin liên hệ, đối chiếu nghĩa vụ, đồng thời phản hồi cơ quan thuế đúng thời hạn khi nhận được thông báo.