Giữa lòng khu phố sầm uất của phường Rạch Giá, tỉnh An Giang, một lăng mộ cổ gần 100 năm tuổi, rộng khoảng 1.000m2, vẫn uy nghi tồn tại. Đây là nơi an nghỉ của ông Hội đồng Suông (tên thật Hà Mỹ Suông, người Việt gốc Hoa) cùng các thành viên trong gia đình.
Do không có con cái, Hội đồng Suông đã nhận con của chị ruột mình, ông Thiềm Sơn, làm con nuôi. Mục đích ban đầu của việc xây dựng lăng mộ là để thờ cúng song thân và dòng dõi gia tộc.
Công trình được khởi công vào khoảng năm 1936. Tuy nhiên, Hội đồng Suông qua đời trước khi lăng mộ hoàn thành. Ông Thiềm Sơn đã tiếp nối di nguyện, tiếp tục cho xây dựng và mộ phần của Hội đồng Suông cũng được đặt tại đây.
Điểm đặc biệt của lăng mộ là kiến trúc mang đậm phong cách Trung Hoa, bao gồm khu mộ chính, hai hòn non bộ tượng trưng cho thiên cung và thủy cung, long đình, cung Ngọc Hoàng và địa cung.
Tây Sơn Mộ (thiên cung, ảnh trái) và Đông Sơn Mộ (thủy cung, ảnh phải) được đắp từ đá tổ ong. Theo lời kể của con cháu ông Thiềm Sơn, số đá này được vận chuyển từ Ngũ Hành Sơn về để tạo nên hai hòn non bộ kỳ vĩ. Thiên cung khắc họa các vị thần tiên, bát tiên, thất tinh động; trong khi thủy cung tái hiện hình ảnh long vương và các linh thú biển như rùa, cá.
Các bậc thang trên mỗi hòn non bộ được chế tác từ đá tổ ong và đá nguyên khối. Bà Nguyễn Kim Thu, cháu ngoại ông Thiềm Sơn và là người trông giữ lăng mộ, cho biết công trình này cần đến khoảng 100 nhân công, trong đó có nhiều nghệ nhân tài hoa đã biến những khối đá thô sơ thành những tác phẩm điêu khắc tinh xảo, lưu truyền cho hậu thế.
Khoảng năm 1945, trong thời kỳ chiến tranh, nhiều người dân bỏ xứ đi, trong đó có gia đình ông Thiềm Sơn. Lăng mộ bị bỏ hoang và bị kẻ xấu phá hoại. Các bức tượng đá trên hai hòn non bộ bị hư hỏng, sau này được phục dựng bằng chất liệu composite, tuy nhiên đã mất đi vẻ thần thoại ban đầu.
Một số tượng vẫn giữ được nguyên vẹn đến ngày nay, như tượng long vương và hổ, với màu sắc còn khá bắt mắt dù đã trải qua gần một thế kỷ.
Giữa hai hòn non bộ thiên cung và thủy cung là mộ phần của ông Hà Mỹ Đức và bà Trần Thị Nghĩa Hương, cha mẹ của Hội đồng Suông. Tường bao quanh hai ngôi mộ và bia đá đều được làm từ đá cẩm thạch nguyên khối với các màu trắng, xám, hồng nhạt và hồng đậm.
Anh Thịnh, con trai bà Thu, cho biết một đoàn khảo cổ từng đến nghiên cứu và xác định đây là đá cẩm thạch Italy quý hiếm và đắt giá. Nhóm nghiên cứu đánh giá việc vận chuyển số đá này về Rạch Giá để xây dựng lăng mộ là một kỳ công.
Tường bao quanh khu mộ được trang trí bằng các họa tiết chạm khắc tinh xảo như đào tiên, búp sen, rồng. Khi có ánh nắng chiếu vào, loại đá này phát sáng lấp lánh như có ánh kim, và màu sắc trên các khối đá cũng thay đổi theo thời gian.
Phía sau mộ phần của cha mẹ Hội đồng Suông là long đình, nơi lưu giữ tro cốt của những người có quan hệ với ông. Anh Thịnh cho biết, dưới long đình có khoảng 32 tro cốt. Ngôi long đình này từng xuống cấp và đã được con cháu trùng tu.
Gian kế tiếp là chánh điện, nơi thờ các vị Phật và thần tiên theo đạo giáo. Chánh điện mang ý nghĩa là nơi người đã khuất sau khi rời xa trần thế sẽ về thiên đình, tiên giới để tu tập và an nghỉ. Mỗi câu liễn, tranh chữ treo trong chánh điện đều chứa đựng hàm ý răn dạy con cháu sống thiện lương, tránh làm điều ác.
Mái ngói của chánh điện uốn cong, được trang trí hoa văn tinh xảo. Vách tường ốp nhiều bức họa khảm sành sứ, miêu tả phong cảnh thiên nhiên.
Về lời đồn lăng mộ trị giá 3.000 lượng vàng, bà Thu cho biết một đoàn nghiên cứu từng đến khảo sát đã phỏng đoán giá trị này dựa trên quy mô, kiến trúc độc đáo và các nguyên liệu quý hiếm được sử dụng.
Năm 1998, lăng mộ Hội đồng Suông đã được xếp hạng di tích kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh. Trong những năm gần đây, gia đình bà Thu hạn chế đón khách tham quan, chỉ tiếp các đoàn chuyên gia, khảo cổ. Lý do là vì trước đó, nhiều Youtuber đã đến quay phim và thêu dệt những câu chuyện ma quái. Gia đình bà cũng đã chi hàng tỷ đồng để trùng tu, sửa sang những phần xuống cấp của lăng mộ.