Lãnh đạo thế giới hội tụ tại Liên hợp quốc, vấn đề nóng nào sẽ được bàn luận?

Theo Hãng tin Reuters, các nhà lãnh đạo thế giới sẽ tập trung tại thành phố New York trong tuần này để tham dự kỳ họp Đại hội đồng Liên hợp quốc (LHQ) khóa 81 từ ngày 22-9.

Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ trở lại diễn đàn này năm thứ hai liên tiếp. Trong khi đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ không tới New York mà sẽ gặp ông Trump tại thủ đô Washington vào ngày 24-9.

Kỳ họp diễn ra trong lúc LHQ đối mặt với nhiều thách thức trong giải quyết các cuộc khủng hoảng toàn cầu. Ngoài ra, Tổng thư ký LHQ Antonio Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào cuối năm 2026 và hiện chưa có ứng viên rõ ràng cho vị trí kế nhiệm.

Ai phát biểu trước?

LHQ được thành lập năm 1945 với 51 quốc gia thành viên. Đến nay, tổ chức này có 193 thành viên. Ngoài ra, Vatican, Palestine (2 quan sát viên) và Liên minh châu Âu cũng được phép phát biểu tại Đại hội đồng LHQ.

Theo truyền thống, Brazil luôn là quốc gia thành viên đầu tiên phát biểu tại Đại hội đồng. Điều này bắt nguồn từ những năm đầu hoạt động, khi Brazil chủ động phát biểu trước trong lúc các nước khác còn ngần ngại.

Mỹ, với tư cách nước chủ nhà của trụ sở LHQ tại New York, là quốc gia thứ hai phát biểu.

Sau đó, thứ tự phát biểu nhìn chung dựa trên cấp bậc và nguyên tắc đăng ký trước. Nguyên thủ quốc gia phát biểu trước, tiếp đến là phó nguyên thủ, người đứng đầu chính phủ, bộ trưởng và các trưởng đoàn cấp thấp hơn.

• Thông điệp của một Việt Nam đang chuyển mình mạnh mẽ, tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình

Các lãnh đạo được đề nghị tuân thủ giới hạn 15 phút, dù đây là quy định mang tính tự nguyện.

Theo hồ sơ của LHQ, một trong những bài phát biểu dài nhất tại phiên khai mạc Đại hội đồng là của lãnh tụ Cuba Fidel Castro năm 1960, kéo dài khoảng 4 giờ 30 phút. Năm 2009, lãnh đạo Libya Muammar Gaddafi phát biểu hơn 1 giờ 30 phút.

Chủ đề của kỳ họp Đại hội đồng LHQ khóa 81 năm nay là: "Khôi phục niềm tin, quản lý chuyển đổi: Một Liên hợp quốc mang lại kết quả cho tất cả".

AI: Điểm nóng mới nhất

Trí tuệ nhân tạo (AI) dự kiến là một trong những chủ đề đáng chú ý tại kỳ họp năm nay.

Đại hội đồng LHQ nhóm họp chỉ vài tuần sau khi một số lãnh đạo trong ngành AI kêu gọi phối hợp giảm bớt tốc độ phát triển của công nghệ này. Họ cảnh báo AI có thể sớm tự cải thiện và vượt khỏi khả năng kiểm soát của con người.

• 

  AI thành điểm nóng trong hội đàm Trump - TậpĐỌC NGAY

Ông Guterres cho rằng không thể bỏ qua những cảnh báo về AI. Tổng thư ký LHQ cho biết đây sẽ là một trong những vấn đề chính được ông thảo luận với lãnh đạo các nước.

Ông kêu gọi các quốc gia đang dẫn đầu về AI trao đổi với nhau và thiết lập "rào chắn chung" nhằm tránh một cuộc chạy đua có thể dẫn đến "thảm họa khổng lồ ở cấp độ toàn cầu".

Hội đồng Bảo an LHQ gồm 15 thành viên có thể tổ chức một cuộc họp về AI trong tuần này. Đây sẽ là lần thứ hai Hội đồng Bảo an thảo luận về vấn đề này sau cuộc họp đầu tiên vào năm 2023.

Trung Đông tiếp tục là tâm điểm

Chiến sự tại Trung Đông cũng sẽ chiếm phần lớn chương trình nghị sự.

Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian dự kiến phát biểu vào ngày 23-9, trong khi Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu dự kiến phát biểu ngày 24-9.

Ông Guterres cho rằng rất khó có thể giải quyết vấn đề bằng biện pháp quân sự và nhấn mạnh những khó khăn từ kinh nghiệm LHQ từng phải can thiệp tại Yemen.

Các cuộc đàm phán hòa bình vẫn đình trệ trong lúc các bên tiếp tục giao tranh.

Hội đồng Bảo an LHQ cũng có thể tổ chức một cuộc họp không chính thức với các lãnh đạo Ả Rập trong tuần này, trong đó xung đột tại Iran dự kiến là chủ đề chính.

Tổng thống Palestine Mahmoud Abbas tiếp tục không thể trực tiếp tham dự do Mỹ không cấp thị thực. Đại hội đồng đã bỏ phiếu cho phép ông Abbas phát biểu qua video.

Ukraine và vấn đề an ninh lương thực

Cuộc chiến Nga - Ukraine kéo dài hơn bốn năm cũng là một trong những vấn đề được quan tâm tại kỳ họp. Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky và Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov dự kiến lần lượt phát biểu trước Đại hội đồng.

Ông Zelensky được cho là sẽ tìm cách củng cố ủng hộ quốc tế dành cho Ukraine trước mùa đông được dự báo khó khăn, theo Reuters.

Hội đồng Bảo an LHQ cũng dự kiến tổ chức một cuộc họp cấp cao về tình hình Ukraine. Tổng thư ký LHQ Guterres nhấn mạnh chiến tranh không chỉ ảnh hưởng đến dân thường mà còn tác động đến an ninh lương thực và giá năng lượng.

Theo ông Guterres, tình trạng phong tỏa trên thực tế tại Biển Đen đang gây thêm nhiều vấn đề. Ông cho rằng cần tìm cách để Ukraine và Nga có thể vận chuyển an toàn lương thực, phân bón và năng lượng qua Biển Đen.

Tìm người kế nhiệm chiếc ghế Tổng thư ký Liên hợp quốc

Một vấn đề khác được quan tâm bên lề kỳ họp là việc lựa chọn tổng thư ký LHQ tiếp theo.

Ông Guterres sẽ kết thúc nhiệm kỳ thứ hai vào ngày 31-12-2026. LHQ đã bắt đầu quy trình lựa chọn người kế nhiệm nhưng hiện chưa có ứng viên dẫn đầu rõ ràng.

Hội đồng Bảo an phải thống nhất một ứng viên để đề cử lên Đại hội đồng gồm 193 thành viên. Điều này đồng nghĩa năm thành viên thường trực có quyền phủ quyết gồm Anh, Trung Quốc, Pháp, Nga và Mỹ phải đạt được đồng thuận.

Sáng 20-9, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam rời Hà Nội cho chuyến công tác đến Mỹ và Canada.