Đóng lò vì khói khét
Tận dụng nguồn phế liệu gỗ quế dồi dào tại địa phương, một số hộ dân tại xã Việt Hồng đã mạnh dạn đầu tư, xây dựng lò đốt than sinh học, than củi để xuất khẩu và tiêu thụ nội địa, mở ra hướng đi phát triển kinh tế đầy triển vọng. Tuy nhiên, mặt trái của sự phát triển tự phát này bắt đầu lộ diện khi vấn đề môi trường chưa được giải quyết triệt để.
Ghi nhận thực tế của PV tại cơ sở sản xuất than sinh học Ngô Thị Ngọc Ánh (ở thôn Việt Cường 2, xã Việt Hồng), toàn bộ máy móc đóng bao, băng chuyền đều đã tắt máy, nằm im lìm hơn một tháng qua. Khu vực tập kết nguyên liệu gỗ được che bạt kín mít, không có bóng dáng công nhân làm việc. Hệ thống ống khói và các bể thu gom xử lý nước mưa chảy tràn dù đã được xây dựng kiên cố.
Được biết, cơ sở này được cấp giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh từ tháng 12/2024 với công suất thiết kế 1.000 tấn/năm và chính thức vận hành từ cuối năm 2025. Trước khi hoạt động, chủ cơ sở đã thực hiện đăng ký môi trường, lắp đặt hệ thống xử lý khí thải và có kết quả quan trắc đạt quy chuẩn.
Thế nhưng, trong quá trình vận hành, khói thải kèm mùi khét từ lò đốt đã bay thẳng vào nhà dân, khiến hai hộ gia đình tại thôn Việt Cường 2 bức xúc. Ngay sau khi chính quyền lập đoàn kiểm tra, chủ cơ sở đã chủ động cho dừng toàn bộ hệ thống đốt từ tháng 7 để tìm phương án khắc phục.
Cách đó không xa, tại thôn Việt Cường 5, cơ sở sản xuất than củi của gia đình chị Nguyễn Thị Thường cũng rơi vào cảnh tương tự. Xưởng đốt đóng cửa từ lâu, cỏ dại mọc um tùm trên những đống gỗ quế tồn dư. Bên trong xưởng, vài ba công nhân đang lầm lũi thu dọn những bao than thành phẩm cuối cùng và tháo dỡ các tấm tôn mái che.
Chị Thường bộc bạch: "Gia đình mở lò đốt để tận thu lâm sản, phát triển kinh tế. Khi được chính quyền giải thích, kiểm tra và chỉ ra các lỗi vi phạm, chúng tôi hoàn toàn chấp hành, tự nguyện dừng hoạt động và di dời máy móc".
Việc siết chặt quản lý, tạm dừng hoạt động các lò than là quyết định đúng đắn để bảo vệ môi trường, nhưng lại đang đẩy nhiều hộ gia đình và lao động địa phương vào thế khó. Anh Nguyễn Quốc Lập, đại diện cơ sở than sinh học Ngô Thị Ngọc Ánh chia sẻ, xưởng dừng hoạt động đồng nghĩa với việc các đơn hàng xuất khẩu bị đình trệ, nguy cơ đứt gãy chuỗi cung ứng là rất lớn.
"Do hạn chế về nhận thức pháp luật nên chúng tôi mới thiếu sót một số thủ tục về đất đai và quy hoạch. Số vốn đầu tư vào đây lên tới hàng tỷ đồng, nếu cứ kéo dài thời gian đóng cửa thế này, kinh tế gia đình sẽ khánh kiệt. Chúng tôi rất mong các cấp ngành hướng dẫn cụ thể để hoàn thiện hồ sơ, sớm hoạt động trở lại theo đúng pháp luật", anh Lập lo lắng.
Không chỉ chủ doanh nghiệp đứng ngồi không yên, hàng chục lao động vùng cao cũng rơi vào cảnh mất việc làm. Chị Nguyễn Thị Ngọc (thôn Việt Cường 2) cho biết, công việc tại xưởng than mang lại thu nhập từ 7 - 8 triệu đồng/tháng, mức thu nhập ổn định giúp chị vừa chăm con nhỏ vừa lo được kinh tế gia đình.
"Từ ngày xưởng nghỉ, chị em mất nguồn thu, cuộc sống đảo lộn hoàn toàn. Mong sao chính quyền tạo điều kiện cho xưởng sửa sai, hoàn thiện thủ tục để chúng tôi có việc làm trở lại", chị Ngọc chia sẻ.
Không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế
Trao đổi với phóng viên Báo Tiền Phong, ông Nguyễn Tiến Chiển - Chủ tịch UBND xã Việt Hồng khẳng định quan điểm nhất quán của địa phương: "Xã kiên quyết xử lý nghiêm, đình chỉ các cơ sở không đảm bảo quy định và tuyệt đối không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế".
Theo ông Chiển, hiện xã đã giao lực lượng công an và các thôn bản giám sát chặt chẽ 24/7 việc chấp hành dừng lò của các cơ sở. Tuy nhiên, do Việt Hồng là xã thuần nông, các xưởng chế biến lâm sản chính là đầu ra quan trọng cho đồi quế của bà con. Do đó, UBND xã kiến nghị các sở, ban, ngành cấp tỉnh cần sớm có hướng dẫn, quy trình đồng bộ về đất đai, quy hoạch để hỗ trợ các hộ dân chuyển đổi mô hình thành doanh nghiệp hoặc hợp tác xã ngay từ bước đầu.
Trước thực trạng này, ngành Nông nghiệp và Môi trường tỉnh Lào Cai đã chỉ đạo các địa phương rà soát lại toàn bộ quy hoạch chung. Những khu vực sản xuất than nếu đủ điều kiện sẽ được xem xét cập nhật, bổ sung vào quy hoạch tổng thể để bố trí mặt bằng tập trung, cách xa khu dân cư. Đồng thời, tỉnh cũng đưa ra định hướng khuyến khích, hỗ trợ các chủ lò chủ động chuyển đổi sang công nghệ sạch, tuần hoàn và thân thiện với môi trường, hướng tới mục tiêu phát triển bền vững và hài hòa lợi ích tại các vùng nông thôn miền núi.