Biên bản họp Hội đồng Chính phủ cho biết: Chương trình nghị sự ngày 22.9.1945 có bàn về lễ kỷ niệm ngày giỗ Đức Thánh Trần Hưng Đạo vào ngày 20.8 âm lịch (tức ngày thứ ba, ngày 25.9.1945).
Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền Trần Huy Liệu nói sẽ tổ chức lễ kỷ niệm tại Hà Nội. Ông Liệu đã cho đánh điện tín đi các nơi, để toàn quốc tổ chức lễ này. Chủ tịch Hồ Chí Minh căn dặn: "Toàn quốc nên làm lễ, nhưng tổ chức thế nào cho quốc dân đỡ mệt".
Lễ giỗ Đức Thánh Trần Hưng Đạo tại Nhà hát lớn Hà Nội (ngày 25.9.1945)
ẢNH: TƯ LIỆU KMS
Sau gần một thế kỷ dưới sự cai trị của thực dân, vào sáng thứ ba, ngày 25.9.1945 tại Nhà hát Lớn (Hà Nội), lần đầu tiên dân chúng nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa được tự do làm giỗ Đức Trần Hưng Đạo. Lễ giỗ có tính chất quốc gia.
Báo Dân quốc ra ngày 26.9.1945 tường thuật: "Cái quyền yêu nước, cái quyền sùng kính danh nhân Việt Nam, chúng ta đã lấy lại được rồi, chúng ta sẽ giữ vững lấy quyền ấy, không để cho người cướp được nữa. Cho nên vì muốn ghi thêm một ngày có ý nghĩa trên trang sử mới mẻ của nước Việt Nam Dân chủ cộng hòa, Bộ Tuyên truyền đã giao cho một Ủy ban toàn quyền tổ chức ngày giỗ Đức Trần Hưng Đạo tại Hà Nội và Kiếp Bạc".
Qua Báo Dân quốc người ta được biết, hôm ấy một ban thờ tuy đơn giản nhưng không kém vẻ uy nghi thiết lập trong Nhà hát Lớn (Hà Nội).
Hai bên ban thờ có đại biểu đoàn Phụ nữ cứu quốc và đoàn Tự vệ chiến đấu đứng túc trực. Trên thềm nhà hát, đoàn Hướng đạo Vạn Kiếp giương cao ngọn cờ xanh thắm. Chung quanh vườn hoa là đại biểu các đoàn thể, các giới học sinh trường quân chính đại diện tương lai của nước nhà.
Bộ trưởng Bộ Tuyên truyền Trần Huy Liệu tại lớp cán bộ tuyên truyền xung phong (ngày 27.9.1945)
ẢNH: TƯ LIỆU KMS
Khắp phố Tràng Tiền và những phố lân cận, dân chúng đứng rất đông từ sáng sớm. Đúng 8 giờ, khi Bộ trưởng Thông tin, Tuyên truyền và các Ủy viên Ủy ban nhân dân Bắc Bộ đến, Ban tổ chức cùng đại diện quốc dân đứng trước ban thờ làm lễ.
Bản nhạc Sông Bạch Đằng (tức bài hát Bạch Đằng Giang) vang lên khiến tất cả những người dự lễ đều như được khích lệ thêm tinh thần yêu nước. Sau đó một sinh viên cứu quốc lên đọc diễn văn kể lại thân thế sự nghiệp của Đức Trần Hưng Đạo và nêu rõ ý nghĩa của ngày giỗ Ngài.
Sinh viên này vừa kết thúc thì bản nhạc Người xưa đâu tá (còn có tên gọi khác là Tiếng gọi thanh niên) vang lên, gợi cho người nghe liên tưởng bao nhiêu nỗi nhớ tiếc về những anh hùng dân tộc Việt Nam trong quá khứ, qua bao triều đại Đinh - Lý - Trần - Lê - Nguyễn…
Sau đó, Bộ trưởng Tuyên truyền Trần Huy Liệu đứng trước máy truyền thanh nói về lịch sử đời Trần, tiếp đó, ông kể cho mọi người rõ tình hình hiện thời ở Nam bộ. Mới cách đó 2 ngày, thực dân Pháp núp bóng quân Anh đã tái chiếm Nam bộ phủ. Ông Trần Huy Liệu khuyên mọi người bình tĩnh nhưng phải sẵn sàng hàng ngũ, chuẩn bị tinh thần ứng phó.
Báo Dân quốc bình luận và mô tả: "Lúc này là lúc quốc dân hồi hộp về cuộc đổ máu ở Nam bộ, lúc này là lúc toàn thể đồng bào cùng nhau sát cánh chống với bọn xâm lăng nên ngày giỗ Đức Trần Hưng Đạo càng có một ý nghĩa rất sâu xa.
Đại biểu Chính phủ ra trước ban thờ làm lễ rồi ra về. Trước khi lên xe, các đại biểu đứng lại trên thềm Nhà hát Lớn để dự cuộc biểu diễn của các đoàn thể đến dự lễ".
Cả ngày 25.9.1945, "theo dấu người xưa", toàn thể dân chúng Hà Thành, toàn thể quốc dân Việt Nam đến lễ tưởng niệm Hưng Đạo Vương Trần Quốc Tuấn đều chung lời thề tranh đấu đến cùng để bảo vệ nền độc lập cho giang sơn Tổ quốc...
Các tầng lớp nhân dân Thủ đô đã mang lễ vật tới dâng hương tại Quảng trường Nhà hát lớn. Báo chí thời đó cho biết: số lễ vật gồm các loại lương thực, bánh trái đến 5 tấn đã được đem "chia lộc" cho người nghèo và các đơn vị bộ đội.
"Con đường xưa là con đường độc nhất. Hồn thiêng của nước nhà bao phủ khắp trời Nam, gan quyết chiến đương nung nấu dân đất Việt. Rồi tiếng 'Xin thề', một lần nữa, lại vang lên để biểu dương cho chí quyết chiến của mọi người" (Báo Dân quốc số 18 ngày 26.9.1945).
Đức Thánh Trần Hưng Đạo, tên thật Trần Quốc Tuấn (1228 - 1300), là Quốc công Tiết chế, nhà quân sự kiệt xuất của triều Trần.
Ông được giao thống lĩnh quân đội trong 2 cuộc kháng chiến chống Nguyên - Mông năm 1285 và 1288, góp phần làm nên những chiến thắng lớn, đặc biệt là Bạch Đằng năm 1288.
Không chỉ nổi bật về tài thao lược, Trần Quốc Tuấn còn để lại tư tưởng sâu sắc về giữ nước, đoàn kết toàn dân và trọng dụng tướng sĩ. Ông được nhân dân tôn kính, suy tôn là Hưng Đạo Đại Vương, Đức Thánh Trần.