Nằm bên dòng sông Lam hiền hòa, đền Chợ Củi (xã Nghi Xuân, tỉnh Hà Tĩnh) là điểm đến tâm linh gắn liền với tín ngưỡng thờ Mẫu và đời sống văn hóa của người dân địa phương.
Lễ hội đền Chợ Củi năm 2026 diễn ra từ ngày 8-22/11, với nhiều hoạt động văn hóa, thể thao và nghi lễ truyền thống đặc sắc, hứa hẹn thu hút du khách.
Không gian tín ngưỡng giàu giá trị văn hóa
Từ lâu, đền Chợ Củi đã trở thành địa chỉ tâm linh quen thuộc của người dân Hà Tĩnh và du khách thập phương. Tọa lạc bên dòng sông Lam, di tích không chỉ nổi bật bởi không gian linh thiêng mà còn lưu giữ những giá trị lịch sử, văn hóa và tín ngưỡng đặc trưng của vùng đất xứ Nghệ. Năm 1993, đền được công nhận là Di tích lịch sử-văn hóa cấp quốc gia.
Đền là nơi thờ Đức Quan Hoàng Mười, nhân vật được tôn kính trong tín ngưỡng thờ Mẫu của người Việt. Trong tâm thức dân gian, hình tượng Quan Hoàng Mười gắn với tinh thần trung nghĩa, lòng yêu nước và ước vọng về cuộc sống bình an, hạnh phúc. Qua nhiều thế hệ, hoạt động thờ phụng tại đền đã trở thành một phần trong đời sống tinh thần của cộng đồng, thể hiện lòng thành kính đối với các bậc tiền nhân.
Lễ hội đền Chợ Củi có mối liên hệ với tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt - Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại được UNESCO ghi danh năm 2016. Những nghi thức và hoạt động tín ngưỡng tại đây góp phần duy trì phong tục truyền thống, đồng thời tạo không gian để cộng đồng thực hành, trao truyền các giá trị văn hóa qua nhiều thế hệ.
Không chỉ mang ý nghĩa tâm linh, đền Chợ Củi còn là nơi gắn kết cộng đồng, lưu giữ những tập tục, nghi lễ và sinh hoạt văn hóa dân gian. Sự hòa quyện giữa di tích, cảnh quan sông Lam và đời sống người dân đã tạo nên nét riêng của địa danh này trong bức tranh văn hóa Hà Tĩnh.
Nhiều hoạt động đặc sắc tại lễ hội năm 2026
Lễ hội đền Chợ Củi được tổ chức hằng năm nhằm tưởng nhớ, tri ân Đức Quan Hoàng Mười và các vị phúc thần, đồng thời cầu mong bình an, may mắn cho gia đình và quê hương. Lễ hội gồm hai phần chính là phần lễ và phần hội, kết hợp hài hòa giữa các nghi thức truyền thống với hoạt động văn hóa, thể thao và giao lưu cộng đồng.
Theo Kế hoạch số 4278/KH-UBND ngày 30/9/2026 của Ủy ban Nhân dân xã Nghi Xuân, lễ hội năm nay được tổ chức với quy mô cấp xã mở rộng, diễn ra từ ngày 8/11 đến ngày 22/11/2026 (từ ngày 30/9 đến ngày 14/10 âm lịch). Các hoạt động được tổ chức tại Di tích Quốc gia đền Chợ Củi và sân nhà văn hóa, thể thao thôn Lam Sơn.
Phần hội kéo dài trong suốt thời gian diễn ra lễ hội, với các hoạt động như giải bóng chuyền da nam mở rộng, trưng bày sản phẩm OCOP, đặc sản vùng miền và giao lưu thực hành tín ngưỡng thờ Mẫu tại khuôn viên đền. Chuỗi hoạt động không chỉ tạo không khí vui tươi, sôi nổi mà còn góp phần quảng bá sản phẩm đặc trưng, giới thiệu nét đẹp văn hóa địa phương đến du khách.
Điểm nhấn của chương trình là các nghi lễ truyền thống diễn ra trong hai ngày 17 và 18/11. Ngày 17/11, lễ rước cấp thủy được tổ chức lúc 8 giờ 30 phút; lễ cúng tiên thường diễn ra từ 15 giờ đến 17 giờ. Buổi tối cùng ngày có chương trình nghệ thuật từ 19 giờ 30 phút đến 22 giờ, tiếp đó là lễ cúng yết cáo, sang canh lúc 23 giờ 30 phút.
Ngày chính hội 18/11 bắt đầu với lễ rước kiệu Hoàng vi hành lúc 7 giờ, lễ khai mạc chính thức lúc 8 giờ và lễ cúng, tế lúc 10 giờ. Đến 21 giờ cùng ngày, lễ Mông Sơn thí thực-chẩn tế cô hồn được tổ chức, góp phần hoàn thiện chuỗi nghi thức tín ngưỡng truyền thống của lễ hội.
Phần lễ được thực hiện trang nghiêm, thể hiện lòng thành kính và đạo lý “Uống nước nhớ nguồn”. Trong khi đó, phần hội mang đến không gian giao lưu gần gũi, tạo điều kiện để người dân gặp gỡ, tăng cường tình đoàn kết và cùng tham gia gìn giữ những nét đẹp văn hóa quê hương.
Gìn giữ di sản, quảng bá du lịch tâm linh Hà Tĩnh
Sức sống của Lễ hội đền Chợ Củi không chỉ thể hiện qua các nghi thức tín ngưỡng mà còn ở sự tham gia của cộng đồng. Từ những người cao tuổi am hiểu phong tục đến thế hệ trẻ tiếp nối truyền thống, mỗi người đều góp phần gìn giữ và lan tỏa các giá trị văn hóa được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Việc tổ chức lễ hội thường niên cũng tạo cơ hội để các phong tục, tập quán và sinh hoạt tín ngưỡng dân gian tiếp tục hiện diện trong đời sống đương đại. Qua đó, người dân có thêm điều kiện tìm hiểu về lịch sử, văn hóa địa phương, bồi đắp tình yêu quê hương và nâng cao ý thức bảo tồn di sản.
Với chuỗi hoạt động đa dạng trong năm 2026, Lễ hội đền Chợ Củi hướng đến đáp ứng nhu cầu sinh hoạt tín ngưỡng của nhân dân, đồng thời mở rộng không gian trải nghiệm văn hóa cho du khách. Việc kết hợp nghi lễ truyền thống với các hoạt động thể thao, trưng bày sản phẩm địa phương góp phần tạo sức hút cho điểm đến, gắn bảo tồn di sản với quảng bá du lịch văn hóa tâm linh.
Từ không gian linh thiêng bên dòng sông Lam, những giá trị văn hóa của vùng đất Nghi Xuân tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.
Lễ hội đền Chợ Củi không chỉ là dịp để người dân bày tỏ lòng thành kính với Đức Quan Hoàng Mười và các vị phúc thần mà còn là nơi kết nối cộng đồng, nuôi dưỡng niềm tự hào quê hương và trao truyền những giá trị truyền thống cho các thế hệ mai sau./.
(Vietnam+)