Thấy con trai gần 24 tháng tuổi chỉ mới nói được vài từ đơn như “ba”, “mẹ” và thường xuyên ngó lơ khi người lớn gọi tên, chị Nguyễn Thanh Hà (32 tuổi, Tam Nông, Phú Thọ) lo lắng lên hội nhóm nuôi con, nhóm bỉm sữa trên mạng xã hội để tìm đọc và hỏi xem có trường hợp nào tương tự như con mình không.
Chỉ sau vài giờ, bài viết nhận về nhiều bình luận, trong đó không ít tài khoản khẳng định chắc nịch: “Chắc chắn bị tự kỷ rồi mom ơi”, “Dấu hiệu điển hình của rối loạn phổ tự kỷ, không can thiệp ngay sau này hỏng con”, hay “Con nhà mình trước cũng y thế này, đi test bác sĩ bảo tự kỷ nặng”.
“Đọc xong vô số bình luận, tôi hoảng loạn thực sự. Đưa con đi khám tại Bệnh viện Nhi Trung ương, tôi được bác sĩ giải thích cặn kẽ và thở phào nhẹ nhõm vì con hoàn toàn không mắc bệnh nguy hiểm như vậy” - chị Thanh Hà nói.
Hoặc trên một hội nhóm phụ huynh có hơn 40.000 thành viên, dòng trạng thái đầy bối rối của một người mẹ trẻ thu hút nhiều tương tác: “Thời gian gần đây mình phát hiện con gái 4 tuổi hay bị hoảng loạn, lâu lâu bé hét lên sợ ồn quá, bịt tai lại và khóc chạy đi tìm chỗ vắng? Mình lo quá, không biết có nghiêm trọng không?”
Dù chưa từng gặp hay nhìn thấy đứa trẻ, không ít thành viên vội vàng “phán bệnh”: “Dấu hiệu tự kỷ điển hình đấy mom ơi, rối loạn xử lý cảm giác chỉ có ở trẻ tự kỷ thôi”, “Nhạy cảm tiếng ồn thế này là rối loạn giác quan nặng, không can thiệp ngay là hỏng con”.
Phụ huynh lên mạng hỏi bệnh của con. (Ảnh chụp màn hình)
Cùng với đó chị nhận được tin nhắn riêng dồn dập gửi đến từ các tài khoản tự xưng là “chuyên viên tâm lý”, “giáo viên can thiệp sớm” chào mời các khóa học cá nhân với mức phí hàng chục triệu đồng mỗi tháng cùng lời hứa “cam kết khỏi bệnh sau 3 tháng”.
Những dòng bình luận phán xét của các thành viên trong nhóm khiến người mẹ rơi vào khủng hoảng. Vì quá lo lắng, chị vội vã đăng ký ngay một khóa “can thiệp tâm lý 1-1” trực tuyến cho con với học phí 15 triệu đồng/tháng. Tuy nhiên, sau hơn hai tháng theo học, tình trạng của con gái chị vẫn không cải thiện.
Chị tiếp tục theo dõi các bài đăng có biểu hiện tương tự con mình, dò hỏi bất cứ nơi nào được giới thiệu là có thể chữa trị. Gần đây, chị lại đăng ký cho con một khóa trị liệu được quảng cáo trên Facebook tại Hoài Đức (Hà Nội), với chi phí 10 triệu đồng. Thế nhưng, sau khi bỏ thêm tiền và hy vọng, chị vẫn chưa thấy con có chuyển biến.
“Dán nhãn” tự kỷ sai cách, trẻ có thể bị can thiệp không phù hợp
Theo bác sĩ chuyên khoa sức khỏe tâm thần Nguyễn Trọng Quân (Bệnh viện E), chậm nói, ít giao tiếp hay nhạy cảm với âm thanh có thể là những dấu hiệu cần lưu ý trong quá trình phát triển của trẻ, nhưng không thể chỉ dựa vào một vài biểu hiện riêng lẻ để kết luận trẻ mắc rối loạn phổ tự kỷ.
Rối loạn phổ tự kỷ được đặc trưng bởi những khó khăn trong tương tác, giao tiếp xã hội, đi kèm các kiểu hành vi, sở thích hoặc hoạt động hạn chế, lặp đi lặp lại. Mức độ và cách biểu hiện ở mỗi trẻ có thể khác nhau.
Vì vậy, việc đánh giá cần xem xét tổng thể quá trình phát triển, khả năng giao tiếp, tương tác, hành vi của trẻ, thay vì chỉ căn cứ vào việc trẻ chưa biết nói nhiều, không quay đầu khi được gọi tên hay sợ tiếng động lớn.
Trên thực tế, chậm nói có thể liên quan đến nhiều nguyên nhân như suy giảm thính lực, khó khăn trong phát triển ngôn ngữ hoặc những vấn đề phát triển khác. Một trẻ ít phản ứng khi được gọi tên chưa chắc mắc tự kỷ; trẻ có thể không nghe rõ âm thanh hoặc gặp khó khăn trong việc tiếp nhận, xử lý thông tin.
Tương tự, phản ứng mạnh với tiếng ồn cũng không phải dấu hiệu chỉ xuất hiện ở trẻ tự kỷ. Nếu chỉ nhìn vào một biểu hiện rồi vội vàng gắn nhãn, phụ huynh có thể hiểu sai tình trạng của con, thậm chí bỏ qua nguyên nhân thực sự cần được tìm hiểu.
“Dán nhãn” tự kỷ sai cách, trẻ có thể bị can thiệp không phù hợp. (Ảnh minh họa: AI)
Theo bác sĩ Quân, hội nhóm phụ huynh có thể giúp cha mẹ chia sẻ kinh nghiệm, hỗ trợ nhau trong quá trình nuôi dạy con, nhưng không thể thay thế việc thăm khám và đánh giá chuyên môn. Những nhận định mang tính chẩn đoán từ người không có chuyên môn, chỉ dựa trên vài biểu hiện được mô tả qua bài đăng, có thể khiến phụ huynh hiểu sai tình trạng của trẻ, lo lắng thái quá và vội vàng tìm cách can thiệp.
Khi chưa xác định rõ nhu cầu của con, cha mẹ có thể tốn kém cho những khóa trị liệu, chương trình can thiệp hoặc phương pháp được quảng bá trên mạng nhưng chưa được đánh giá là phù hợp với trẻ. Trẻ cần được bác sĩ và chuyên gia có chuyên môn đánh giá trực tiếp, khai thác quá trình phát triển, quan sát khả năng giao tiếp, tương tác và hành vi; đồng thời xem xét các yếu tố liên quan như thính lực khi cần thiết.
Các chuyên gia khuyến cáo, khi nhận thấy con chậm nói, ít tương tác, ít phản ứng khi được gọi tên hoặc có những thay đổi bất thường trong hành vi, cha mẹ nên đưa trẻ đến cơ sở chuyên khoa để được đánh giá. Không nên tự kết luận con mắc tự kỷ chỉ từ lời nhận xét của cộng đồng mạng, nhưng cũng không nên vì sợ bị gắn nhãn mà trì hoãn việc thăm khám.