w xe Sự phối hợp giữa các nhóm H’Mông, Dao, Giáy… trong thiết kế hoạt động trải nghiệm làm phong phú sản phẩm du lịch, gắn phát triển sinh kế với bảo tồn di sản văn hóa địa phương.
Đang vào mùa du lịch, tuyến đường từ trung tâm Sa Pa xuống các bản làng ở thung lũng Mường Hoa nhộn nhịp du khách. Nhiều người lựa chọn đi bộ qua những thửa ruộng bậc thang, ghé thăm nhà dân, tìm hiểu nghề thủ công và thưởng thức ẩm thực bản địa. Trong hành trình khám phá cảnh quan núi rừng, những người phụ nữ dân tộc thiểu số giữ vai trò kết nối du khách với văn hóa cộng đồng. Am hiểu phong tục, thành thạo nghề truyền thống và gần gũi với đời sống bản làng, phụ nữ bản địa có nhiều lợi thế khi tham gia hoạt động du lịch. Qua giao tiếp với du khách và rèn luyện kỹ năng thuyết minh bằng ngoại ngữ, chị em ngày càng tự tin kể chuyện quê hương, giới thiệu phong tục, tập quán địa phương, giúp du khách hiểu thêm về đời sống văn hóa của đồng bào ở Sa Pa.
Tại thôn Lao Chải, chị Lò Lờ Mẩy, hướng dẫn viên Công ty trách nhiệm hữu hạn du lịch Sa Pa Local cùng nhóm khách đi bộ khám phá bản làng và tìm hiểu nhà ở truyền thống của người H’Mông Đen. Bằng tiếng Anh và tiếng Việt, chị kể về nếp sinh hoạt gia đình, nhịp lao động và những tập quán được lưu giữ qua nhiều thế hệ. Các vật dụng quen thuộc như sợi lanh dùng để dệt vải, cối xay ngô, bếp lửa… mở ra những câu chuyện về phong tục, thói quen sinh hoạt và lao động của người H’Mông. Qua lời thuyết minh gần gũi, ngôi nhà trở thành điểm khởi đầu để du khách khám phá đời sống bản địa qua những trải nghiệm chân thực.
Rời thôn Lao Chải, du khách đến Hợp tác xã Mường Hoa (thôn Tả Van Dáy 2, xã Tả Van) tìm hiểu kỹ thuật vẽ sáp ong và nhuộm chàm của cộng đồng người Dao. Tại đây, chị Tẩn Sử Mẩy, thành viên hợp tác xã đón tiếp và giới thiệu với du khách về nghề thủ công truyền thống. Với khả năng giao tiếp tiếng Anh lưu loát, chị giải thích ý nghĩa các họa tiết và hoa văn truyền thống trong quan niệm cộng đồng, công dụng của củ nâu, củ chàm và các kỹ thuật cơ bản. Chia sẻ về nghề thủ công, chị Tẩn Sử Mẩy cho biết: Trước đây, phụ nữ dân tộc chủ yếu làm nương, ít có cơ hội giao tiếp với xã hội nên thường gửi gắm tâm tư, tình cảm vào từng tấm vải. Mỗi sản phẩm lưu giữ quan niệm thẩm mỹ và đời sống tinh thần của cộng đồng. Sắc chàm cùng đường nét họa tiết thể hiện đôi bàn tay khéo léo, thẩm mỹ sáng tạo và kinh nghiệm được trao truyền qua nhiều thế hệ.
Giữa sắc màu thổ cẩm và những sản phẩm thủ công giàu bản sắc, các vật dụng giản dị như bút vẽ sáp ong, than đá, vải bông, thước kẻ, bút chì… tạo nên không gian thực hành gần gũi, ấm áp. Cảm nhận hơi nóng từ chảo sáp ong trên bếp than và sự tỉ mỉ trong từng nét vẽ bằng bút tre mộc mạc, du khách có thêm trải nghiệm chân thực về nghề thủ công và văn hóa bản địa cùng người dân địa phương. Ở phòng bên cạnh, chị Lò Lờ Mẩy hướng dẫn một nhóm khách quốc tế, cùng phụ nữ địa phương hỗ trợ du khách hoàn thiện sản phẩm khăn lưu niệm và thử mặc trang phục truyền thống dân tộc.
Cùng với trải nghiệm nghề thủ công, du khách còn tìm hiểu văn hóa bản địa qua ẩm thực do những người phụ nữ địa phương chế biến. Từ lựa chọn nguyên liệu theo mùa đến cách sử dụng gia vị đặc trưng, mỗi công đoạn đều đúc kết kinh nghiệm sống và phản ánh tập quán ăn uống, phong tục và nếp sinh hoạt của đồng bào Tây Bắc. Chị Sùng Thị Lan, Giám đốc Hợp tác xã Mường Hoa cho biết: Bên cạnh các hoạt động trải nghiệm kỹ thuật vẽ sáp ong và nhuộm chàm, hợp tác xã còn tổ chức các hoạt động giã bánh dày, làm hương thảo mộc của người Giáy, tìm hiểu kỹ thuật khâu, buộc, nhuộm khăn tạo họa tiết… Các buổi thực hành tìm hiểu nghề thủ công và phong tục của đồng bào đều dựa trên tri thức, kỹ năng và sự phối hợp của người dân địa phương.
Có thể thấy, các sản phẩm du lịch phát huy vốn văn hóa truyền thống đang góp phần cải thiện sinh kế, nâng cao vai trò của phụ nữ và khuyến khích người dân gìn giữ di sản. Hình ảnh những phụ nữ tự tin chia sẻ câu chuyện dân tộc mình cho thấy vai trò chủ động của người dân trong phát triển du lịch cộng đồng. Am hiểu nghề thủ công, ẩm thực, trang phục và phong tục, phụ nữ các dân tộc phối hợp khai thác tài nguyên văn hóa, gia tăng sức hấp dẫn cho sản phẩm du lịch. Cách phân chia công việc phù hợp giúp chị em phát huy sở trường, nâng cao kỹ năng giao tiếp, tổ chức dịch vụ và quảng bá sản phẩm.
Ngoài ra, hoạt động du lịch cũng tạo cơ hội để người trẻ học hỏi kinh nghiệm, thực hành nghề truyền thống, rèn luyện kỹ năng giao tiếp và ngoại ngữ. Những phản hồi tích cực của du khách cũng khích lệ người dân gìn giữ phong tục và nuôi dưỡng niềm tự hào về bản sắc dân tộc. Phát huy vai trò chủ thể của người dân trong khai thác tri thức bản địa phục vụ du lịch là cơ sở để Sa Pa phát triển bền vững, duy trì sức sống văn hóa truyền thống và gìn giữ bản sắc các dân tộc.
NGỌC LIÊN