Cuối tháng 9, nhận tin cơ quan chức năng tìm thấy hài cốt của chồng, bà Phạm Thị Minh Hải, xã Tân Kỳ (Nghệ An) cùng con trai Nguyễn Anh Tú lên xã biên giới Thanh Thủy. Vượt hơn 600 km từ Nghệ An, sáng 30/9, hai mẹ con có mặt tại bình độ 300, nơi người chồng, người cha nằm lại sau một trận đánh ác liệt. Sau hơn 40 năm, hành trình tìm kiếm đã có ngày đoàn tụ đặc biệt.
Liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm quê ở xã Thanh Chương, tỉnh Nghệ An, nhập ngũ năm 1974. Sau ngày thống nhất đất nước, đơn vị ông về đóng quân tại xã Tân Kỳ, tại đây ông gặp bà Hải và hai người nên duyên vợ chồng. Cuối năm 1983, niềm vui của người lính khi đó đang đóng quân trên biên giới phía bắc là nhận tin con trai Nguyễn Anh Tú chào đời, được đơn vị cho về phép. Bà Phạm Thị Minh Hải xúc động nhớ lại: “Ngày 9/3/1984, ông phải có mặt tại đơn vị sau 3 tháng nghỉ phép. Ông Lâm không muốn đi vào ngày 8/3 vì đó là ngày dành cho phụ nữ, ông không muốn thấy tôi khóc. Vì vậy, ông quyết định lên đường ngày 7/3, khi đó cháu Tú mới 6 tháng tuổi. Không ai trong gia đình nghĩ rằng cuộc chia tay ấy sẽ kéo dài... hơn 40 năm”.
Ngày 15/1/1985, Thượng úy Nguyễn Thanh Lâm, Đại đội phó Đại đội 6, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 149, Sư đoàn 356 anh dũng hy sinh và nằm lại tại bình độ 300, thôn Giang Nam, xã Thanh Thủy. Từ ngày chồng hy sinh, bà Hải một mình nuôi con khôn lớn, đồng thời không ngừng tìm kiếm thông tin về chồng qua các cựu chiến binh cùng quê, đồng đội cùng đơn vị. Những thông tin ít ỏi về chiến trường xưa và khó khăn, hiểm nguy nơi biên giới khiến hành trình tìm kiếm càng thêm gian nan. Dẫu vậy, mong muốn đưa chồng trở về chưa bao giờ nguôi trong gia đình.
Cuối tháng 9, nhận tin lực lượng tìm kiếm phát hiện hài cốt cùng những di vật được xác định là của liệt sĩ Nguyễn Thanh Lâm tại bình độ 300, bà Hải cùng con trai lên đường ngay trong đêm. Sau hơn 40 năm chờ đợi, bà mang theo niềm hy vọng xen lẫn hồi hộp, bởi vẫn chưa dám tin người chồng của mình đã được tìm thấy. Đến nơi, tận mắt nhìn những kỷ vật cùng hài cốt, bà lặng đi...
Trong số di vật, có thẻ quân nhân và một chiếc ví nâu cũ. Với bà Hải, chiếc ví là kỷ vật đặc biệt bởi bà nhớ rõ nó đã theo chồng suốt những năm quân ngũ. “Ngày ông về phép, thấy chiếc ví đã cũ, tôi mua chiếc mới nhưng ông không dùng, vẫn giữ chiếc ví cũ vì nó đã theo ông qua nhiều trận đánh. Thấy chiếc ví, tôi biết chắc chắn đó là ông”, bà Hải xúc động nói.
Với anh Nguyễn Anh Tú, hình ảnh về người cha Nguyễn Thanh Lâm được hình dung qua lời kể của mẹ. Khi trưởng thành, anh nhiều lần tìm kiếm thông tin về cha, đến các nghĩa trang liệt sĩ Vị Xuyên và tìm gặp những cựu chiến binh từng chiến đấu cùng cha mình. Nhưng chiến trường rộng lớn, địa hình hiểm trở, thời gian lại đã hơn 40 năm khiến mỗi lần tìm kiếm đều không có kết quả. Anh Tú cho biết: “Khi nhận được tin tìm thấy cha, tôi vẫn không dám tin đó là sự thật. Xúc động vì gia đình đã may mắn vì trong hàng trăm liệt sĩ được tìm thấy tại mặt trận Vị Xuyên, rất ít liệt sĩ xác định được danh tính. Gia đình mong muốn đưa cha tôi về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ quê nhà để thuận tiện hương khói, chăm sóc”.
Cũng tại bình độ 300, lực lượng tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ đã xác định được danh tính liệt sĩ Trần Hữu Việt, Đại đội 6, Tiểu đoàn 8, Trung đoàn 149, Sư đoàn 356. Liệt sĩ Trần Hữu Việt quê ở Duy Tiên (Hà Nam cũ), nay thuộc phường Duy Tiên (Ninh Bình). Ông nhập ngũ năm 1983 và hy sinh ngày 15/1/1985 tại mặt trận Vị Xuyên. Liệt sĩ Trần Hữu Việt là con trai duy nhất trong gia đình có 6 người con, dưới ông là 5 người em gái. Suốt hơn 40 năm qua, mong muốn tìm được liệt sĩ luôn là nỗi day dứt của gia đình. Các em gái và cháu của liệt sĩ đã nhiều lần lên biên giới tìm kiếm theo nguyện vọng của người cha nay đã 95 tuổi, nhưng nhiều lần đi, về mà không có kết quả.
Khi nghe đồng đội của liệt sĩ Trần Hữu Việt báo tin đã tìm thấy hài cốt, gia đình lập tức lên biên giới. Bà Trần Thị Loan, em gái liệt sĩ cho biết: “Bố tôi tuổi đã cao, sức khỏe yếu, nhưng trong lòng lúc nào cũng mong tìm thấy người con trai duy nhất. Hơn 40 năm qua, mỗi lần nhắc đến người con đã hy sinh, ông đau đáu một mong muốn được biết con mình đang nằm ở đâu. Nay khi hài cốt của anh Việt được tìm thấy, cụ thanh thản lắm và gia đình muốn đưa anh Việt về an táng tại nghĩa trang liệt sĩ quê nhà”.
Tại bình độ 300, thôn Giang Nam, cùng với hài cốt hai liệt sĩ đã xác định được danh tính, Đội Tìm kiếm và quy tập hài cốt liệt sĩ đã cất bốc nhiều liệt sĩ chưa xác định được danh tính.
Việc xác định được danh tính các liệt sĩ không chỉ giúp giải tỏa nỗi mong chờ của gia đình mà còn tiếp thêm động lực để cán bộ, chiến sĩ tiếp tục đẩy nhanh tiến độ tìm kiếm, quy tập trong thời gian tới. Đại tá Nguyễn Minh Khôi, Phó Chính ủy Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh Tuyên Quang cho biết: Thực hiện chiến dịch “500 ngày đêm”, Bộ Chỉ huy quân sự tỉnh quán triệt tinh thần “chạy đua với thời gian”, phối hợp chặt chẽ với các cựu chiến binh, nhân chứng để xác minh những khu vực nghi có liệt sĩ nằm lại chiến trường nhằm tìm kiếm, đưa các anh về với gia đình, đồng đội.
Bài và ảnh: KHÁNH TOÀN