Livestream “lạy Phật” online: Đừng để tín ngưỡng thành trò chơi tương tác

Tặng quà để được dâng hương, lễ Phật

Thời gian gần đây, trên TikTok xuất hiện nhiều phiên livestream (phát trực tiếp) mô phỏng hoạt động lễ Phật, dâng hương tại chùa.

Đáng chú ý, thay vì theo dõi người thật thực hiện nghi lễ, người xem có thể trực tiếp tham gia thông qua những nhân vật hoạt hình trên màn hình.

Ghi nhận của phóng viên Dân trí, một số phiên livestream thu hút hàng trăm người xem cùng lúc, có phòng ghi nhận hơn 800 người tại thời điểm quan sát.

Bên trong không gian ảo, tượng Phật được đặt ở vị trí trung tâm, xung quanh là bàn thờ, hoa sen, đèn và hương khói. Phía dưới, hàng trăm nhân vật hoạt hình ngồi ngay ngắn thành từng hàng, hướng về phía tượng Phật như đang tham gia một buổi hành lễ.

Điểm đặc biệt là người dùng không cần thực hiện thao tác phức tạp. Chỉ cần truy cập livestream, tên tài khoản có thể xuất hiện phía trên một nhân vật đại diện trong đám đông.

Nếu muốn dâng hương, dâng hoa hoặc thực hiện những hoạt động khác, người xem có thể gửi các vật phẩm quà tặng bằng xu theo hướng dẫn trên màn hình.

Khi nhận được quà tặng tương ứng, hệ thống sẽ kích hoạt hoạt ảnh, cho phép nhân vật đại diện tiến lên phía trước thực hiện động tác hành lễ.

Trong một số phiên livestream, người dùng còn có thể gửi những lời cầu nguyện như mong thi cử đỗ đạt, gia đình bình an hoặc công việc thuận lợi.

Các hiệu ứng ánh sáng, hoa rơi, hương khói cùng nhạc Phật giáo nhẹ nhàng được lồng ghép xuyên suốt, tạo nên không gian mô phỏng sinh động.

Đáng chú ý, chi phí cho một số hoạt động tương đối thấp. Chẳng hạn, người dùng chỉ cần tặng vật phẩm hoa hồng trị giá một xu để kích hoạt hiệu ứng dâng hoa tại một số phòng.

Anh Dương (23 tuổi, Hà Nội) cho biết biết đến trào lưu này khi được một người bạn chia sẻ đường dẫn và rủ cùng tham gia.

Ban đầu, anh chỉ định vào xem thử vì tò mò trước hình ảnh những nhân vật hoạt hình đang hành lễ. Tuy nhiên, sau khi tìm hiểu cách thức hoạt động, Dương quyết định nạp tiền để trải nghiệm.

"Tôi thấy khá thú vị khi chỉ cần gửi quà, nhân vật của mình có thể lên phía trước dâng hương. Hệ thống còn đọc tên tài khoản, gửi lời chúc bình an, may mắn", Dương chia sẻ.

Theo anh, tại thời điểm trải nghiệm, khoảng 7.000 đồng có thể mua được 16 xu, trong khi một lần dâng hoa chỉ tốn một xu. Mức giá thấp khiến anh không ngần ngại thử nhiều hoạt động khác nhau.

Điều khiến chàng trai thích thú là giao diện trực quan, dễ sử dụng và có thể rủ bạn bè tham gia cùng lúc. Người dùng cũng không phải chờ đến dịp lễ hay di chuyển đến một địa điểm cụ thể mà có thể truy cập bất cứ khi nào rảnh.

Vì sao người dùng sẵn sàng chi tiền để nhận lời chúc ảo?

Trao đổi với phóng viên Dân trí, ThS. Lê Thế Hanh, chuyên gia tâm lý, cho rằng sức hút của những trào lưu này xuất phát từ sự kết hợp giữa nhu cầu trải nghiệm tiện lợi và hiệu ứng tâm lý đám đông.

Theo chuyên gia, trong đời sống thực, để tham gia các hoạt động văn hóa hoặc nghi thức tâm linh, người dân thường phải dành thời gian và công sức di chuyển. Khi công nghệ mô phỏng những hoạt động này ngay trên điện thoại, người dùng có thể dễ dàng tiếp cận và trải nghiệm.

Bên cạnh đó, tính mới lạ cùng tâm lý sợ bỏ lỡ xu hướng (FOMO) cũng góp phần thúc đẩy người dùng tham gia.

"Khi một nội dung trở thành trào lưu, nhiều người thường tò mò muốn khám phá. Việc đông đảo người dùng cùng xem và bình luận tạo ra hiệu ứng đám đông, khiến những người khác cũng muốn trải nghiệm thử", ThS Hanh phân tích.

Tuy nhiên, theo ThS Hanh yếu tố đáng chú ý hơn nằm ở cách các livestream kết hợp những hoạt động gắn với tín ngưỡng và cơ chế tặng quà trực tuyến.

Trong đời sống, việc dâng hương, cầu bình an hay tham gia các nghi lễ tâm linh vốn gắn với nhu cầu tinh thần của nhiều người.

Trong khi đó, văn hóa tặng quà, quyên góp trực tuyến cho người sáng tạo nội dung đã trở thành hình thức tương tác quen thuộc trên mạng xã hội.

Khi hai yếu tố này được kết hợp, các hoạt động như dâng hương, lễ Phật được "trò chơi hóa" (gamification), biến những thao tác trên màn hình thành trải nghiệm có phần thưởng và phản hồi tức thì.

Chẳng hạn, khi người dùng gửi một món quà, nhân vật đại diện lập tức xuất hiện nổi bật, được đọc tên cùng những lời chúc tốt lành.

Theo ThS Hanh, việc được ghi nhận và phản hồi ngay lập tức có thể tạo cảm giác thỏa mãn, khiến người tham gia muốn tiếp tục tương tác để duy trì sự chú ý.

Đặc biệt, việc chia nhỏ số tiền phải trả cho mỗi lượt tương tác cũng có thể tác động đến hành vi chi tiêu.

Theo chuyên gia, nếu phải bỏ ra số tiền lớn ngay từ đầu, người dùng thường cân nhắc kỹ hơn. Ngược lại, với mức chi chỉ vài nghìn đồng, nhiều người có thể cảm thấy rủi ro không đáng kể và dễ dàng quyết định tham gia.

"Một khi rào cản chi tiêu đầu tiên bị phá vỡ, người dùng rất dễ bị cuốn vào chuỗi hành vi tiếp theo. Họ sẵn sàng nạp thêm nhiều lần hoặc nâng cấp lên các gói quà có giá trị cao hơn để nhân vật của mình nổi bật hơn nữa", ThS Hanh nhận định.

Theo chuyên gia, việc sử dụng xu thay vì hiển thị trực tiếp số tiền bằng đồng Việt Nam cũng có thể khiến một số người ít chú ý đến tổng chi phí đã bỏ ra sau nhiều lần tương tác.

Không chỉ liên quan đến hành vi chi tiêu, ThS Hanh còn bày tỏ lo ngại về nguy cơ xóa nhòa ranh giới giữa các hoạt động giải trí mô phỏng và đời sống thực tế.

Đối với những livestream lễ Phật, việc sử dụng hình ảnh tôn giáo, lời cầu chúc cùng cơ chế quà tặng có thể khiến một bộ phận người xem nhầm lẫn giữa trải nghiệm giải trí và hoạt động thực hành tín ngưỡng.

Trong khi đó, những trò chơi như "vào tù" online hay gieo quẻ, xem tử vi cũng đưa các hoạt động gắn với pháp luật, tín ngưỡng và đời sống xã hội vào môi trường giải trí có tính tương tác cao.

Theo ThS Hanh, nếu thiếu sự định hướng, người trẻ có thể gặp khó khăn trong việc phân biệt quy tắc trò chơi với các chuẩn mực ngoài đời thực, đặc biệt khi tiếp xúc thường xuyên với những nội dung thiếu kiểm chứng.

Chuyên gia khuyến cáo người dùng cần nhận thức rõ rằng các hoạt động trên chỉ là trải nghiệm mô phỏng, không nên đồng nhất với thực hành tín ngưỡng hay những giá trị trong đời sống thực.

Đồng thời, mỗi người cần chủ động kiểm soát thời gian, số tiền dành cho các hoạt động trực tuyến. Với người dùng nhỏ tuổi, phụ huynh cần đồng hành, giải thích để trẻ hiểu đúng bản chất của các trò chơi và tránh bị cuốn theo những trào lưu trên mạng xã hội.