Điều đáng chú ý là sức ép đòi luận tội các thành viên chính quyền Tổng thống Donald Trump không chỉ đến từ phe Dân chủ, mà còn xuất hiện ngay trong nội bộ đảng Cộng hòa. Nghị sĩ Cộng hòa Thomas Massie mới đây đã công khai yêu cầu Bộ trưởng Chiến tranh Pete Hegseth từ chức trước kỳ họp cuối cùng của Quốc hội khóa 119, nếu không sẽ thúc đẩy bỏ phiếu luận tội ông này tại Hạ viện.
Động thái này cho thấy, những rạn nứt trong nội bộ đảng Cộng hòa sau thất bại bầu cử ngày 3/11. Nhiều nghị sĩ Cộng hòa đã tìm cách quy trách nhiệm cho ông Hegseth cho rằng, Bộ trưởng Chiến tranh đã đóng vai trò quan trọng trong việc thuyết phục Tổng thống Donald Trump tiến hành chiến dịch quân sự tại Iran mà thiếu chiến lược rút lui và phương án ứng phó những hệ lụy lâu dài. Cuộc xung đột kéo dài, không đạt được mục tiêu nhanh chóng như kỳ vọng, làm gia tăng bất ổn tại Trung Đông, đẩy chi phí sinh hoạt lên cao và khiến cử tri quay lưng với đảng Cộng hòa.
Phó Tổng thống JD Vance trong phát biểu sau bầu cử giữa kỳ đã thừa nhận, cuộc chiến là nguyên nhân khiến đảng Cộng hòa thất bại, dù không trực tiếp quy trách nhiệm cho cá nhân nào. Ngoài vấn đề Iran, ông Hegseth còn có thể bị chất vấn về chính sách đối với Ukraine và các chiến dịch tập kích tàu thuyền nghi buôn lậu ma túy tại vùng biển Mỹ latin, vốn bị một số nghị sĩ Dân chủ nghi ngờ có dấu hiệu vi phạm luật pháp quốc tế.
Một trong những thách thức lớn nhất đối với Nhà Trắng nằm ở quyền giám sát và điều tra mà đảng Dân chủ sẽ nắm giữ tại Quốc hội. Với quyền kiểm soát các ủy ban, phe Dân chủ có thể tổ chức điều trần, yêu cầu cung cấp tài liệu, phát trát triệu tập và mở rộng điều tra đối với nhiều quyết định của chính quyền đương nhiệm.
Các nghị sĩ Dân chủ đã nhanh chóng phác thảo chương trình giám sát, tập trung vào hoạt động của Bộ Tư pháp, Bộ An ninh Nội địa, Cơ quan Thực thi Di trú và Hải quan (ICE), cũng như những quyết định quân sự gây tranh cãi. Đáng chú ý, hoạt động kinh doanh của gia đình ông Donald Trump, các khoản quyên góp và những thỏa thuận giữa chính quyền với doanh nghiệp cũng nằm trong tầm ngắm.
Tỷ phú Elon Musk, nhà tài trợ lớn nhất của đảng Cộng hòa, có thể trở thành một trong những nhân vật bị chất vấn. Vai trò lãnh đạo của tỷ phú giàu nhất thế giới tại Ban Hiệu suất Chính phủ (DOGE), các hợp đồng giữa những công ty thuộc sở hữu của ông với chính phủ liên bang và vấn đề liên quan dịch vụ internet vệ tinh Starlink tại Ukraine đều có thể được đưa ra xem xét.
Không chỉ các nhân vật chính trị, nhiều doanh nghiệp và nhà tài trợ từng có quan hệ gần gũi với Nhà Trắng cũng đứng trước nguy cơ bị cuốn vào các cuộc điều tra. Theo các nguồn tin, một số quan chức chính quyền đã chủ động tìm luật sư riêng từ nhiều tháng trước để chuẩn bị ứng phó. Những động thái này cho thấy lo ngại rằng các cuộc điều tra của Quốc hội có thể không dừng lại ở trách nhiệm chính trị mà còn kéo theo những hệ quả pháp lý đối với từng cá nhân.
Thậm chí, sức ép điều tra cũng không loại trừ khả năng nhắm tới Tổng thống Donald Trump. Các nghị sĩ Dân chủ dự kiến xem xét những cáo buộc liên quan hoạt động kinh doanh của gia đình Tổng thống, cơ chế trao đổi tiền bạc lấy đặc quyền, cách xử lý hồ sơ về tỷ phú tai tiếng Jeffrey Epstein và các khoản tài trợ những dự án gắn với Nhà Trắng. Những quyết định về quân sự, nhập cư và việc sử dụng quyền lực hành pháp cũng có thể trở thành nội dung điều tra.
Tuy nhiên, điều tra không đồng nghĩa với luận tội. Để tiến hành luận tội, Hạ viện phải thông qua các điều khoản cáo buộc; còn việc kết tội và phế truất Tổng thống đòi hỏi sự ủng hộ của ít nhất hai phần ba Thượng viện. Vì vậy, ngay cả khi đảng Dân chủ kiểm soát Quốc hội, khả năng buộc ông Donald Trump rời nhiệm sở vẫn là thách thức cực lớn.
Mặt khác, việc sử dụng quyền giám sát cũng đặt đảng Dân chủ trước bài toán cân bằng. Nếu các cuộc điều tra tập trung vào việc làm rõ trách nhiệm, minh bạch hóa hoạt động công quyền và bảo vệ lợi ích người dân, họ có thể củng cố uy tín chính trị. Ngược lại, nếu biến quyền điều tra thành công cụ trả đũa đối thủ, phe Dân chủ có nguy cơ bị chỉ trích là đặt đấu đá đảng phái lên trên những vấn đề thiết thân của cử tri, nhất là chi phí sinh hoạt và kinh tế.
Nhìn rộng hơn, những chiếc trát luận tội đang lơ lửng trên chính trường Mỹ không chỉ phản ánh hậu quả của một thất bại bầu cử, mà còn cho thấy sự phân cực sâu sắc trong đời sống chính trị nước này. Với đảng Dân chủ, đây là cơ hội kiểm soát quyền lực và tạo lợi thế cho cuộc đua bầu cử Tổng thống năm 2028. Với Tổng thống Donald Trump và đảng Cộng hòa, đây là phép thử về khả năng bảo vệ chính quyền trước sức ép giám sát từ Quốc hội. Cuộc đối đầu sắp tới vì thế có thể không chỉ quyết định tương lai của một số quan chức, mà còn tác động sâu rộng đến cục diện chính trị Mỹ trong 2 năm cuối nhiệm kỳ của Tổng thống Donald Trump.
PHẠM DƯƠNG