Thoát nghèo từ những đàn dê
Từng quanh năm trông chờ vào những mùa vụ thiếu ổn định, gia đình anh Hà Văn Anh (thôn Đắk Xuân, xã Đắk Sắk, tỉnh Lâm Đồng) đã từng bước cải thiện cuộc sống nhờ chuyển hướng sang chăn nuôi dê. Từ mô hình kinh tế nông hộ, gia đình anh có thêm nguồn thu nhập, từng bước thoát khỏi cảnh khó khăn và xây dựng sinh kế lâu dài.
Trước đây, kinh tế gia đình anh chủ yếu dựa vào trồng trọt. Tuy nhiên, diện tích đất sản xuất không nhiều, trong khi giá nông sản thường xuyên biến động khiến thu nhập thiếu ổn định. Sau nhiều lần tính toán, anh nhận thấy chăn nuôi dê có thể tận dụng được nguồn thức ăn sẵn có tại địa phương, phụ phẩm nông nghiệp và công lao động của gia đình.
Từ suy nghĩ đó, anh bắt tay xây dựng chuồng trại và phát triển đàn dê theo quy mô nông hộ. Thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào cây trồng, gia đình anh có thêm một hướng sản xuất mới, chủ động hơn trong việc tạo thu nhập.
Sau khoảng 5 năm gắn bó với nghề nuôi dê, mô hình của gia đình anh Hà Văn Anh đã mang lại những kết quả tích cực. Hiện nay, trung bình mỗi lứa, gia đình anh duy trì đàn dê khoảng 150 con. Nhờ kết hợp bán dê giống và dê thương phẩm, mỗi năm gia đình có nguồn thu khoảng 200 triệu đồng.
Đối với một hộ gia đình từng gặp nhiều khó khăn về kinh tế, khoản thu này đánh dấu sự thay đổi đáng kể trong quá trình phát triển sinh kế. Tuy nhiên, điều anh Văn Anh quan tâm không chỉ là tăng số lượng đàn vật nuôi mà còn phải hạn chế dịch bệnh, giảm thiểu rủi ro trong quá trình sản xuất.
Theo anh, chăn nuôi quy mô hộ gia đình muốn phát triển lâu dài phải chú trọng từ khâu chăm sóc, vệ sinh chuồng trại đến phòng bệnh cho đàn vật nuôi. Đặc biệt, việc tiêm phòng vắc xin, kiểm soát nguồn thức ăn, dụng cụ chăn nuôi và các nguy cơ lây nhiễm từ bên ngoài có vai trò quan trọng trong việc bảo vệ đàn dê.
Kinh nghiệm từ gia đình anh Hà Văn Anh cho thấy, khi biết tận dụng điều kiện sản xuất sẵn có, lựa chọn vật nuôi phù hợp và chú trọng kỹ thuật, người dân hoàn toàn có thể tạo dựng sinh kế ngay trên chính mảnh đất quê hương.
Thành quả từ đàn dê không chỉ giúp gia đình anh cải thiện thu nhập mà còn cho thấy tiềm năng của mô hình chăn nuôi nông hộ tại những địa bàn miền núi, nơi nhiều gia đình vẫn phụ thuộc vào sản xuất nông nghiệp quy mô nhỏ.
Trao sinh kế, giúp người dân tự lực vươn lên
Không riêng gia đình anh Hà Văn Anh, chăn nuôi gia súc, gia cầm đang trở thành một trong những hướng phát triển kinh tế phù hợp với điều kiện của nhiều hộ dân tại xã Đắk Sắk.
Theo thống kê của địa phương, toàn xã hiện có khoảng 263.000 con gia súc, gia cầm, được nuôi tại 14 trang trại và các hộ chăn nuôi. Đắk Sắk là địa bàn miền núi có hơn 6.100 hộ dân, với trên 27.000 nhân khẩu. Trong đó, đồng bào dân tộc thiểu số chiếm gần 34% dân số; toàn bộ thôn, bon trên địa bàn thuộc khu vực miền núi.
Ông Trần Thanh Hải - Trưởng Phòng Kinh tế xã Đắk Sắk cho biết, địa phương xác định chăn nuôi nông hộ là một trong những phương thức giúp người dân phát triển kinh tế, nâng cao thu nhập và giảm nghèo hiệu quả.
Những năm qua, thông qua nguồn vốn từ các chương trình mục tiêu quốc gia, địa phương đã triển khai nhiều hoạt động hỗ trợ sinh kế cho người dân, trong đó có hỗ trợ con giống bò, dê. Việc hỗ trợ không chỉ dừng lại ở trao vật nuôi mà còn gắn với hướng dẫn kỹ thuật, tập huấn quy trình chăm sóc và phòng, chống dịch bệnh.
"Địa phương chú trọng tuyên truyền, hướng dẫn người dân áp dụng quy trình chăn nuôi an toàn sinh học để nâng cao hiệu quả sản xuất và từng bước nhân rộng những mô hình phù hợp".
Ông Trần Thanh Hải - Trưởng Phòng Kinh tế xã Đắk Sắk.
Nuôi bò kết hợp trồng trọt, giảm chi phí sản xuất
Tại xã Nhân Cơ, nhiều hộ dân cũng lựa chọn chăn nuôi gia súc để phát triển kinh tế gia đình. Đáng chú ý, một số mô hình không chỉ tạo nguồn thu từ vật nuôi mà còn tận dụng chất thải chăn nuôi làm phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp.
Gia đình anh Huỳnh Đức Ánh (thôn 4, xã Nhân Cơ) là một trong những hộ phát triển mô hình nuôi bò kết hợp trồng trọt. Hiện gia đình anh duy trì đàn bò khoảng 10-15 con, gồm cả bò lớn và bò nhỏ. Để bảo đảm điều kiện chăm sóc, anh đầu tư xây dựng chuồng trại tương đối kiên cố, bố trí thành hai khu vực riêng biệt.
Khu vực phía trước dành cho nuôi nhốt đàn bò, trong khi khu vực phía sau được xây thấp hơn để thuận tiện thu gom, xử lý chất thải. Thay vì thải bỏ trực tiếp ra môi trường, chất thải chăn nuôi được anh Ánh thu gom, ủ cùng chế phẩm sinh học và các phụ phẩm nông nghiệp như vỏ cà phê, thân cây bắp, cỏ già.
Sau quá trình xử lý, nguồn phân hữu cơ này được sử dụng để chăm sóc khoảng 2ha cây trồng của gia đình, gồm cà phê và cây ăn trái. Cách làm này giúp tận dụng nguồn phụ phẩm trong sản xuất, giảm lượng chất thải cần xử lý và góp phần tiết kiệm chi phí phân bón.
Mô hình của anh Ánh cho thấy, chăn nuôi và trồng trọt có thể bổ trợ cho nhau nếu được tổ chức hợp lý. Phụ phẩm từ trồng trọt được tận dụng phục vụ chăn nuôi, trong khi chất thải vật nuôi sau xử lý trở thành nguồn phân bón hữu cơ. Đây cũng là hướng sản xuất phù hợp với những hộ gia đình có diện tích đất nông nghiệp, muốn đa dạng hóa nguồn thu nhưng vẫn kiểm soát chi phí đầu tư.
Theo ông Vũ Trọng Tài - Phó trưởng Phòng Kinh tế xã Nhân Cơ, chăn nuôi nông hộ hiện chiếm khoảng 70% số chủ thể chăn nuôi trên địa bàn. Thời gian qua, từ nguồn vốn các chương trình mục tiêu quốc gia và chương trình giảm nghèo, địa phương đã hỗ trợ bò sinh sản cho nhiều hộ dân có nhu cầu tại các thôn, bon.
"Song song với hỗ trợ vật nuôi, chính quyền địa phương tăng cường hướng dẫn người dân áp dụng các biện pháp chăn nuôi an toàn sinh học, xử lý chất thải bằng hầm biogas hoặc đệm lót sinh học. Các giải pháp này hướng đến mục tiêu vừa nâng cao hiệu quả kinh tế, vừa hạn chế nguy cơ ô nhiễm môi trường và dịch bệnh trong khu dân cư", ông Tài cho hay.
Không chỉ tại Đắk Sắk hay Nhân Cơ, chăn nuôi quy mô hộ gia đình hiện vẫn chiếm tỷ trọng lớn tại khu vực phía Tây tỉnh Lâm Đồng. Với đặc điểm đất nông nghiệp còn tương đối rộng, nhiều hộ có điều kiện bố trí chuồng trại cách xa khu dân cư, tận dụng đất vườn, phụ phẩm nông nghiệp và lao động gia đình để phát triển đàn vật nuôi.
Tuy nhiên, quy mô nhỏ cũng đặt ra không ít thách thức. Nguồn vốn đầu tư hạn chế, khả năng tiếp cận kỹ thuật chưa đồng đều, dịch bệnh và biến động thị trường có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thu nhập của người dân. Đặc biệt, đối với các hộ vừa thoát nghèo, một đợt dịch bệnh hoặc sự sụt giảm mạnh của giá vật nuôi có thể khiến thành quả tích lũy trong nhiều năm bị ảnh hưởng.
Hiện các địa phương ở phía Tây Lâm Đồng vẫn đang tiếp tục hỗ trợ người dân tiếp cận nguồn vốn, con giống và các quy trình chăn nuôi an toàn sinh học. Một số địa phương cũng hướng đến xây dựng mô hình liên kết sản xuất, tiêu thụ nhằm tạo đầu ra thuận lợi hơn cho hộ chăn nuôi. Cùng với đó, việc hướng dẫn xử lý chất thải, bảo vệ môi trường được xem là yêu cầu quan trọng khi phát triển chăn nuôi theo hướng bền vững.