Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 12/9 công du Ireland, với hoạt động chủ yếu xoay quanh các cuộc gặp với lãnh đạo nước này và dự giải Irish Open tại sân golf của ông ở Doonbeg. Chuyến đi dài hai ngày nhanh chóng thu hút sự chú ý, khi ông công khai ủng hộ Ireland thống nhất.
"Tôi không muốn gây ra bất kỳ rắc rối nào, nhưng tôi rất muốn thấy Ireland thống nhất. Tôi có những người bạn tuyệt vời ở cả hai phía. Họ đều là người Ireland", ông Trump phát biểu khi gặp Thủ tướng Ireland Micheal Martin tại Dublin ngày 12/9, nhắc đến vùng lãnh thổ Bắc Ireland thuộc Vương quốc Anh.
Bình luận của ông Trump lập tức khơi lại tranh cãi về tương lai Bắc Ireland, vấn đề từ lâu vốn là điểm nhạy cảm trong quan hệ Anh - Ireland.
"Đây là một ví dụ nữa cho thấy cách Tổng thống xử lý các vấn đề đối ngoại. Ông ấy đã đưa ra quan điểm về một vấn đề rất nhạy cảm và thu hút sự chú ý", Jon Burrows, lãnh đạo đảng Liên hiệp Ulster (UUP) ở Bắc Ireland, nói
Tổng thống Mỹ Donald Trump (phải) và Thủ tướng Ireland Micheal Martin tại Dublin ngày 12/9. Ảnh: AFP
Ireland từng nằm dưới sự cai trị của Anh trong nhiều thế kỷ trước khi giành độc lập. Năm 1921, đảo Ireland bị phân chia, trong đó 6 hạt ở phía bắc tiếp tục thuộc Vương quốc Anh và trở thành Bắc Ireland, còn lãnh thổ phía nam trở thành Cộng hòa Ireland.
Bắc Ireland hình thành hai cộng đồng chính. Những người theo chủ nghĩa dân tộc, phần lớn là người Công giáo, ủng hộ thống nhất. Trong khi đó, những người theo chủ nghĩa liên hiệp, phần lớn theo đạo Tin lành, muốn Bắc Ireland tiếp tục là một phần của Anh.
Căng thẳng giữa hai cộng đồng leo thang thành xung đột từ cuối thập niên 1960, với các nhóm vũ trang ở cả hai phía và quân đội Anh cùng tham gia. Giai đoạn bạo lực kéo dài gần ba thập niên này, thường được gọi là The Troubles, khiến hàng nghìn người thiệt mạng.
Năm 1998, các bên ký Hiệp định Thứ Sáu Tốt lành đặt nền móng cho tiến trình hòa bình. Theo thỏa thuận, Bắc Ireland tiếp tục thuộc Vương quốc Anh cho đến khi đa số người dân bỏ phiếu ủng hộ thống nhất với Cộng hòa Ireland. Chính phủ Anh có thể tổ chức trưng cầu dân ý nếu nhận thấy có đủ cơ sở.
Việc ông Trump công khai ủng hộ thống nhất Ireland đáng chú ý, bởi các tổng thống Mỹ thường tránh đứng về bên nào trong vấn đề. Đảng cánh tả Sinn Fein tại Ireland cho biết họ đồng tình với những bình luận từ ông chủ Nhà Trắng, dù "vẫn có những bất đồng sâu sắc với ông về nhiều vấn đề khác".
Theo Sinn Fein, trên giấy tờ, tất cả chính đảng lớn tại Ireland đều ủng hộ thống nhất, nhưng chính phủ theo đường lối trung dung của ông Martin đã "thiển cận" khi không chuẩn bị đầy đủ cho khả năng này.
"Thủ tướng Ireland giờ đây phải bắt đầu lên kế hoạch cho một Ireland thống nhất", chủ tịch Sinn Fein Mary Lou McDonald nói. "Hành trình của chúng ta giờ đây là thống nhất đất nước".
Sinn Fein là đảng lớn thứ hai trong quốc hội Ireland. Đảng cánh tả này tập trung vào các vấn đề kinh tế, nhưng vẫn duy trì cam kết đối với chủ nghĩa dân tộc.
Claire Hanna, lãnh đạo đảng Dân chủ Xã hội và Lao động (SDLP) theo chủ nghĩa dân tộc ở Bắc Ireland, phát biểu trước những người ủng hộ rằng bình luận của ông Trump vừa đáng hoan nghênh vừa gây bất ngờ.
"Tổng thống Trump và tôi hiếm khi có cùng quan điểm chính trị. Chính vì vậy, việc lần này ông ấy đưa ra quan điểm như vậy càng đáng chú ý", bà Hanna nói.
Trong khi đó, phe phản đối Bắc Ireland rời Anh chỉ trích quan điểm của ông Trump.
"Tương lai Bắc Ireland sẽ do người dân Bắc Ireland quyết định, không phải bởi những bình luận từ London, Dublin hay Washington. Bắc Ireland thuộc Vương quốc Anh vì đó là nguyện vọng dân chủ đã được xác lập bởi người dân nơi đây", Gavin Robinson, lãnh đạo đảng Dân chủ Liên hiệp, viết trên X.
Jim Allister, lãnh đạo đảng Tiếng nói Liên hiệp Truyền thống (TUV), cho rằng ông Trump "đang can thiệp vào những vấn đề không liên quan đến mình".
Dù là đồng minh, Nigel Farage, lãnh đạo đảng cánh hữu Reform UK tại Anh, cũng không đồng tình với Tổng thống Mỹ. Ông cho biết Bắc Ireland là "một phần đáng tự hào và không thể tách rời của Vương quốc Anh", đồng thời nói người dân Bắc Ireland không muốn một cuộc trưng cầu dân ý hay thống nhất Ireland.
Vị trí Ireland và Bắc Ireland thuộc Vương quốc Anh. Đồ họa: BBC
Tổng thống Trump cuối ngày 12/9 thừa nhận những phát biểu về thống nhất Ireland gây tranh cãi, nhưng vẫn giữ nguyên quan điểm. Ông vẫn nhắc lại quan điểm này trong ngày tiếp theo.
"Tôi luôn yêu mến người dân Ireland, và theo tôi, Bắc Ireland và Ireland vốn là hai phần thuộc về nhau. Vì vậy, một trong những điều tự nhiên nhất là đưa họ về làm một", ông Trump nói.
Thủ tướng Anh Andy Burnham cho biết phát biểu của Tổng thống Trump không làm thay đổi quan điểm mà ông đưa ra gần đây, rằng khả năng thống nhất Ireland trong tương lai gần là rất thấp.
"Tôi chưa thấy bằng chứng cho thấy đa số người dân ủng hộ tổ chức một cuộc trưng cầu dân ý", ông Burnham tuyên bố.
Thủ tướng Martin phản ứng thận trọng hơn. Ông cho rằng một số phản ứng "đang thái quá", đồng thời khẳng định Ireland vẫn ủng hộ mục tiêu thống nhất nhưng phải tuân thủ Hiệp định Thứ Sáu Tốt lành.
Số khác cho rằng Tổng thống Trump dường như đang công kích giới lãnh đạo Anh, những người khiến Tổng thống Mỹ phật ý vì không tham gia hỗ trợ Mỹ trong cuộc xung đột với Iran. Ông Trump cũng ám chỉ Mỹ có thể không hỗ trợ Anh nếu Argentina mở một cuộc tấn công nhằm vào quần đảo Falkland mà London và Buenos Aires có tranh chấp.
"Không rõ ông ấy thực sự quan tâm đến vấn đề này đến mức nào. Có thể ông ấy chỉ nói vậy để khiến người Anh khó chịu", Sam McBride, biên tập viên phụ trách Bắc Ireland của tờ Belfast Telegraph, nói.
Như Tâm (Theo AP, ABC News, CNN)