Luật Phát triển đô thị mở đường để TPHCM thoát quy hoạch manh mún

Luật Phát triển đô thị được kỳ vọng tạo thêm dư địa để TPHCM tháo gỡ những điểm nghẽn trong quy hoạch, đầu tư hạ tầng và huy động nguồn lực phát triển. Theo chuyên gia, đây cũng là cơ hội để thành phố chuyển từ cách phát triển manh mún sang tổ chức không gian đô thị đồng bộ, gắn kết hạ tầng, đất đai, giao thông và logistics.

Gỡ điểm nghẽn cho các dự án hạ tầng lớn

Trao đổi với phóng viên Dân trí, TSKH Trần Quang Thắng, Viện trưởng Viện Kinh tế và Quản lý TPHCM, cho rằng, Luật Phát triển đô thị sẽ giúp TPHCM quy hoạch theo hướng đồng bộ hơn, không còn phát triển manh mún từng dự án riêng lẻ.

Cụ thể, luật có thể giúp TPHCM tổ chức đô thị đa trung tâm, qua đó giảm áp lực cho khu trung tâm cũ. Quy hoạch cũng có thể được gắn với metro, vành đai, cảng, logistics để hạ tầng đi trước một bước; kết nối tốt hơn giữa nhà ở, giao thông, việc làm và dịch vụ công.

Bên cạnh đó, việc chỉnh trang các khu vực cũ, khu ven kênh rạch, chung cư xuống cấp có thể được thực hiện nhanh và bài bản hơn. Luật cũng tạo điều kiện điều phối phát triển vùng, tăng kết nối giữa TPHCM với các tỉnh lân cận.

“Luật Phát triển đô thị giúp TPHCM phát triển có quy hoạch, có kết nối và có trọng tâm hơn, chuyển từ cách quy hoạch manh mún sang tổ chức không gian đô thị theo mạng lưới, theo hành lang giao thông - kinh tế, có gắn kết giữa đất đai, hạ tầng, tài chính và vùng đô thị”, ông Thắng nói.

Theo TSKH Trần Quang Thắng, nếu thực hiện tốt, TPHCM sẽ phát triển đồng bộ hơn, giảm quá tải khu trung tâm và khai thác hiệu quả các khu vực mới.

Đối với những dự án hạ tầng rất lớn của TPHCM, Luật Phát triển đô thị góp phần rút ngắn thời gian chuẩn bị và triển khai thông qua việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thủ tục, vốn, đất đai và giải phóng mặt bằng.

Ông Thắng dẫn chứng, với Metro số 1, số 2, thời gian chuẩn bị có thể được rút ngắn nếu các thủ tục về vốn, đất đai, điều chỉnh dự án và giải phóng mặt bằng được xử lý nhanh hơn. Đối với đường Vành đai 3, Vành đai 4, tiến độ có thể được đẩy nhanh nhờ cơ chế phối hợp vùng, bố trí vốn và giải phóng mặt bằng đồng bộ.

Trong khi đó, các dự án chống ngập, cải tạo kênh rạch sẽ thuận lợi hơn nếu có cơ chế rõ về di dời, tái định cư và khai thác quỹ đất sau chỉnh trang.

Với các trung tâm logistics, cảng Cát Lái - Hiệp Phước, việc quy hoạch cảng, đường bộ, đường sắt và kho bãi được tích hợp trong một khung chung, sẽ giúp các dự án thuận lợi hơn.

“Rõ ràng là các dự án này có thể được rút ngắn thời gian, vì Luật Phát triển đô thị giúp thành phố giảm thủ tục, phân quyền mạnh hơn và huy động vốn linh hoạt hơn”, ông Thắng nhận định.

Theo vị chuyên gia, các điểm nghẽn chính cần được tháo gỡ là tình trạng chồng chéo thủ tục giữa quy hoạch, đất đai, đầu tư và xây dựng; việc phân quyền mạnh hơn cho TPHCM, giúp thành phố quyết định nhanh hơn, đẩy nhanh giải phóng mặt bằng và tái định cư.

Ngoài ra, Luật Phát triển đô thị cho phép chuẩn bị nhiều bước song song thay vì thực hiện tuần tự trong thời gian dài. Thành phố cũng có thể huy động vốn linh hoạt hơn từ PPP, đấu giá đất và khai thác quỹ đất quanh metro, vành đai. “Tóm lại, Luật Phát triển đô thị giúp giảm thủ tục, phân quyền mạnh hơn và huy động vốn linh hoạt hơn”, ông Thắng nói.

Tổ chức lại mạng lưới logistics

TSKH Trần Quang Thắng cho biết, Luật Phát triển đô thị cũng hỗ trợ TPHCM tổ chức mạng lưới logistics theo hướng liên thông và có quy hoạch tổng thể hơn, qua đó tăng năng lực trung chuyển hàng hóa và hướng tới mục tiêu trở thành đầu mối logistics của khu vực.

Ông Thắng cho rằng cảng, đường bộ, đường sắt và kho bãi cần được kết nối trong một mạng lưới chung. Cảng Cát Lái, Hiệp Phước cần được gắn với các tuyến vành đai, cao tốc, đường sắt hàng hóa để giảm ùn tắc.

Các trung tâm logistics nên được đặt tại những cửa ngõ chiến lược, gần cảng, khu công nghiệp và các trục giao thông lớn. Thành phố cũng cần dành quỹ đất phù hợp cho kho vận, ICD, bãi chứa container, tránh tình trạng phát triển tự phát.

Cùng với đó, cơ chế đất đai, PPP và thủ tục nhanh hơn sẽ giúp thu hút doanh nghiệp đầu tư vào lĩnh vực logistics.

“Luật Phát triển đô thị giúp TPHCM sắp xếp lại hệ thống cảng - đường - kho vận thành một mạng lưới đồng bộ, từ đó tăng năng lực trung chuyển hàng hóa và trở thành đầu mối logistics của khu vực”, ông Thắng nói thêm.

Bên cạnh đó, Luật Phát triển đô thị có thể mở ra 3 nhóm cơ chế chính, gồm: huy động vốn xã hội, khai thác đất đai hiệu quả hơn và tạo môi trường đầu tư rõ ràng hơn.

Về huy động vốn xã hội, TPHCM có thể thu hút doanh nghiệp tham gia thông qua PPP, đầu tư hạ tầng, chỉnh trang đô thị, nhà ở và logistics. Cơ chế PPP giúp thành phố không chỉ dựa vào ngân sách mà có thể huy động doanh nghiệp cùng đầu tư hạ tầng. Đổi lại, doanh nghiệp được hoàn vốn bằng doanh thu, quyền khai thác hoặc giá trị đất đai tăng thêm.

Về đất đai, thành phố có thể đấu giá đất, khai thác quỹ đất quanh metro, vành đai, cảng; sử dụng giá trị tăng thêm từ đất để tái đầu tư hạ tầng và phát triển đô thị đồng bộ.

Ông Thắng dẫn chứng cầu Phú Mỹ là một ví dụ PPP khá rõ tại TPHCM. Nhà nước không phải bỏ toàn bộ ngân sách, doanh nghiệp tham gia đầu tư, còn thành phố có thêm một công trình giao thông quan trọng.

Bên cạnh đó, việc tạo môi trường đầu tư rõ ràng hơn thông qua quy trình minh bạch, phân quyền mạnh hơn và thủ tục nhanh hơn sẽ giúp doanh nghiệp yên tâm tham gia.

“Luật Phát triển đô thị giúp bớt tầng nấc xin phép, tăng quyền chủ động cho TPHCM và cho phép xử lý thủ tục nhanh hơn, nên dự án lớn có thể triển khai sớm hơn. Luật Phát triển đô thị giúp TPHCM biến đất đai, hạ tầng và vốn tư nhân thành nguồn lực phát triển đô thị, thay vì chỉ phụ thuộc vào ngân sách Nhà nước”, ông Thắng nói.