Trong vòng xoáy khốc liệt của nền kinh tế toàn cầu, "xanh hóa" đã vượt ra khỏi ranh giới của những khẩu hiệu trách nhiệm xã hội đơn thuần để trở thành một "luật chơi" mang tính bắt buộc.
Đối với khối doanh nghiệp nhỏ và vừa (SME)-những người vốn đang phải vật lộn hàng ngày với bài toán chi phí sinh tồn, yêu cầu phát triển bền vững (ESG) thường bị nhìn nhận như một gánh nặng tài chính quá sức.
Tuy nhiên, nếu biết kết hợp chiến lược xanh với đòn bẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số theo tinh thần Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, đây lại chính là tấm vé thông hành giúp các SME vươn ra biển lớn.
Phóng viên TTXVN đã phỏng vấn Giáo sư, Tiến sỹ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME) về một góc nhìn thực chứng: Xanh hóa không phải là bài toán đánh đổi chi phí, mà là nền tảng để thiết lập năng lực cạnh tranh dài hạn.
- Thưa ông, làm thế nào để doanh nghiệp cân bằng giữa áp lực chi phí ngắn hạn với tầm nhìn dài hạn và kiên định trên con đường xanh hóa?
Giáo sư, Tiến sỹ Mạc Quốc Anh: Từ góc độ đồng hành với cộng đồng doanh nghiệp nhỏ và vừa, tôi hiểu sự giằng xé ấy. Khi doanh nghiệp phải bảo đảm tiền lương, thanh toán nguyên liệu và duy trì đơn hàng, mỗi khoản đầu tư đều cần được cân nhắc. Một chiến lược dài hạn phải bắt đầu bằng khả năng duy trì hoạt động hôm nay. Điều khiến tôi nhất quán ủng hộ xanh hóa là cách nhìn về giá trị của doanh nghiệp.
Một cơ sở sản xuất sử dụng tài nguyên hiệu quả, chăm lo người lao động và kiểm soát rủi ro tốt sẽ có nền tảng phát triển vững hơn. Đầu tư xanh cần được đánh giá bằng cả chi phí vận hành, khả năng giữ thị trường và trách nhiệm với cộng đồng.
Tuy nhiên, kiên định mục tiêu phải đi cùng một lộ trình vừa sức. Doanh nghiệp cần bảo đảm các yêu cầu bắt buộc về môi trường, an toàn lao động, đồng thời xác định những khâu gây lãng phí lớn để ưu tiên cải thiện. Các khoản đầu tư nâng cao cần được xem xét cùng tổng chi phí sử dụng, năng lực vận hành và dòng tiền thực tế.
Tại ESG Company Tour 2026, tôi đã trao đổi về những cách tiếp cận như thuê thiết bị, hợp tác với đơn vị dịch vụ năng lượng và dùng một phần khoản tiết kiệm để tiếp tục đầu tư. Các phương án ấy cần hợp đồng rõ ràng, mức tiết kiệm được kiểm chứng và nghĩa vụ thanh toán phù hợp. Tôi cho rằng người lãnh đạo có tầm nhìn phải trả lời được doanh nghiệp sẽ sống bằng lợi thế nào trong những năm tới. Nếu hôm nay từng bước giảm lãng phí, xây dựng năng lực quản trị và chuẩn bị cho yêu cầu của khách hàng, chúng ta đang tạo nền móng cho tương lai. Đó là lý do cần kiên trì xanh hóa bằng những quyết định thực chất.
- Vậy, những giải pháp cụ thể nào giúp SME hiện thực hóa chiến lược xanh và đâu là câu chuyện khiến ông đáng suy ngẫm nhất?
Giáo sư, Tiến sỹ Mạc Quốc Anh: Ở quy mô SME, tôi đề xuất bắt đầu từ những việc doanh nghiệp có thể kiểm soát hàng ngày. Trước hết, cần biết điện, nước, nguyên liệu đang được sử dụng ở đâu, công đoạn nào tạo nhiều phế phẩm. Theo dõi cả tổng lượng tiêu thụ và mức tiêu hao trên một sản phẩm đạt chất lượng sẽ giúp đánh giá tiến bộ rõ hơn.
Để làm được điều này một cách chính xác, việc chủ động ứng dụng công nghệ, số hóa dữ liệu theo tinh thần đổi mới sáng tạo mà Nghị quyết 57-NQ/TW đã định hướng chính là công cụ đắc lực nhất giúp chủ doanh nghiệp nhận diện sự lãng phí.
Trong sản xuất, có thể rà soát thời gian máy chạy chờ, bảo dưỡng thiết bị, khắc phục rò rỉ và cải thiện cách sắp xếp nguyên liệu. Với bao bì, cần xem lại kích thước, lượng vật liệu, khả năng tái sử dụng và phương án thu gom. Mọi thay đổi vẫn phải bảo đảm chức năng bảo vệ sản phẩm. Với chất thải, nên phân loại ngay tại nơi phát sinh, xác định phần có thể thu hồi và tổ chức xử lý phù hợp. Việc tái sử dụng phải đáp ứng yêu cầu kỹ thuật, an toàn; doanh nghiệp cần theo dõi cả khâu bàn giao chất thải cho đơn vị tiếp nhận.
Điều tôi tâm đắc là cơ hội xanh hóa nằm ngay trong cách tổ chức công việc. Một trường hợp mà Tổ chức Phát triển Công nghiệp Liên Hợp Quốc (UNIDO) công bố năm 2016 là Les Vergers Du Mékong, doanh nghiệp có nhà máy chế biến nông sản tại Cần Thơ.
Sau đánh giá và cải tiến sử dụng tài nguyên, đại diện doanh nghiệp cho biết các giải pháp đơn giản giúp tiết kiệm tới 48 triệu đồng mỗi năm mà không phải đầu tư thêm. Những cải tiến bao gồm tận dụng nước, bố trí lại không gian và chiếu sáng.
Bài học tôi rút ra là cần tìm đúng điểm lãng phí trước khi quyết định mua thiết bị. Để duy trì kết quả, doanh nghiệp cần tạo văn hóa cải tiến: giao trách nhiệm rõ, khuyến khích nhân viên phát hiện lãng phí, ghi nhận sáng kiến có hiệu quả. Người lao động cũng cần được bảo đảm điều kiện làm việc an toàn và được lắng nghe. Tôi mong mỗi doanh nghiệp xây dựng được thói quen nhìn vào một vấn đề cụ thể, cùng tìm cách xử lý rồi đo lại kết quả.
-Trên thương trường quốc tế, chứng nhận xanh và quy trình bền vững tạo ra lợi thế cạnh tranh cụ thể như thế nào khi doanh nghiệp tham gia vào chuỗi cung ứng, thưa ông?
Giáo sư, Tiến sỹ Mạc Quốc Anh: Tôi nhìn nhận "tấm vé thông hành" trước hết là khả năng chứng minh doanh nghiệp đáp ứng những yêu cầu cụ thể của đối tác. Một nhà cung cấp có hồ sơ rõ ràng về nguyên liệu, sản xuất, môi trường và lao động sẽ tạo cơ sở để khách hàng đánh giá mức độ tin cậy.
Chứng nhận cần được lựa chọn đúng mục đích. Chẳng hạn, ISO 14001 hướng tới hệ thống quản lý môi trường của tổ chức; chứng nhận này có phạm vi khác với việc chứng nhận đặc tính môi trường của một sản phẩm.
Với lĩnh vực gỗ, giấy, Chứng nhận chuỗi hành trình sản phẩm (FSC) hỗ trợ kiểm soát nguyên liệu và các tuyên bố FSC qua những khâu liên quan trong chuỗi cung ứng. Giá trị cạnh tranh nằm ở việc biến cam kết thành bằng chứng có thể kiểm tra.
Doanh nghiệp cần biết nguyên liệu đến từ đâu, dữ liệu được lưu như thế nào, ai chịu trách nhiệm và cách xử lý khi có sai lệch. Quá trình truy vết và minh bạch hóa chuỗi cung ứng này sẽ thuận lợi hơn rất nhiều nếu doanh nghiệp mạnh dạn triển khai chuyển đổi số và tận dụng các nền tảng số quốc gia. Những năng lực ấy giúp đối tác thuận lợi hơn trong quá trình thẩm định, theo dõi và hợp tác.
Ví dụ, một cơ sở nội thất muốn cung ứng cho khách hàng có yêu cầu về FSC cần xem xét đúng phạm vi chứng nhận, nguồn nguyên liệu và việc quản lý hồ sơ. Khi chuẩn bị tốt, doanh nghiệp có thêm điều kiện tham gia lựa chọn nhà cung cấp. Để có hợp đồng và duy trì quan hệ lâu dài, chất lượng, giá cả, năng lực sản xuất và tiến độ giao hàng vẫn phải đáp ứng yêu cầu.
Cũng cần hiểu ESG bao gồm môi trường, xã hội và quản trị. Bên cạnh sử dụng tài nguyên, doanh nghiệp phải quan tâm điều kiện lao động, trách nhiệm với cộng đồng, tính minh bạch và đạo đức kinh doanh.
Theo tôi, lợi thế bền vững hình thành khi những yêu cầu đó trở thành cách vận hành thường xuyên. Chứng nhận phù hợp hỗ trợ tạo niềm tin ban đầu; kết quả thực hiện qua từng đơn hàng sẽ củng cố vị thế của doanh nghiệp trong chuỗi cung ứng.
-Xin trân trọng cảm ơn ông!
(TTXVN/Vietnam+)