Buổi chiều hôm ấy, tôi ở trên phà Sa Đéc, con phà cuối cùng vượt sông Tiền còn hoạt động. Sa Đéc (Đồng Tháp) giờ chẳng còn mấy bến phà. Từ sau khi cầu Mỹ Thuận khánh thành năm 2000, những bến phà qua sông Tiền cũng dần lùi vào dĩ vãng. Phà Sa Đéc-Miễu Trắng dường như cũng đang làm nốt nhiệm vụ tiết kiệm thời gian và tiền bạc cuối cùng cho những người lao động, để khỏi phải đi đường vòng tốn thêm hơn chục cây số.
Từ bến phà, đi theo trục đường chính ra chợ Sa Đéc là tới nhà cổ Huỳnh Thủy Lê, “ngôi nhà tuyệt đẹp nhìn ra sông Mekong” như nữ văn sĩ Marguerite Duras từng mô tả trong hồi ức L’Amant (Người tình). Cuộc tình ngắn ngủi hỗn độn thành truyện, thành phim, rồi nhiều năm sau, cứ làm người ta vương vấn về một chuyến phà qua sông Mekong, về cách một người đàn ông xuất hiện như cơn gió trong cuộc đời cô gái mới lớn.
Căn nhà bé nhỏ bất ngờ so với tưởng tượng về một dinh thự bề thế của một đại điền chủ. Cô nhân viên trông nom căn nhà chép miệng tiết lộ: Trước kia, đúng là nó từng bề thế trên diện tích hơn 2.000 mét vuông. Còn giờ nó lọt thỏm bên hông chợ, giữa mấy căn nhà cao tầng, cùng những âm thanh nhộn nhạo không thể tránh được từ khu chợ. Đương nhiên, chẳng còn mảnh vườn với hàng lan-can màu xanh hay sân hiên màu lam nữa. Màu tường trắng và những mảnh gốm xanh đã bị phủ một lớp thời gian rũ rượi.
Thứ còn gợi nhớ lại câu chuyện về người đàn ông gốc Hoa gầy gò nhưng lịch lãm hẳn chỉ là nhánh sông Mekong lững lờ trước mặt. Bờ sông không còn là bến thuyền ghé nhà ông Huỳnh Cẩm Thuận nữa. Người ta đã rào bờ sông lại. Dù sao, nhà vẫn còn dòng sông trước mặt. Ít nhất ở trước cửa căn nhà đó, vẫn thấy dòng chảy tới trời đậm màu phù sa đó, vẫn thi thoảng nghe í ới dăm ba câu chuyện tầm phào lao xao mặt nước. Chứ căn nhà cổ Bình Thủy (Cần Thơ), nơi mà năm 1992 được Jean-Jacques Annaud chọn làm bối cảnh quay phim Người tình, thì đã trở thành căn nhà trong ngõ. Con sông vẫn ở đó thôi, nhưng quá trình đô thị hóa và mật độ nhà phố mọc lên ven đường Bùi Hữu Nghĩa từ sau thập niên 1980 đã vô tình che khuất tầm nhìn, khiến ngôi nhà mất luôn vị trí mặt tiền nhìn ra bến sông thoáng đãng.
Thật ra, cảm giác bước vào nhà cổ Huỳnh Thủy Lê và nhà cổ Bình Thủy khá giống nhau. Chủ nhân của hai ngôi nhà đều thuộc tầng lớp cự phú bậc nhất Nam Kỳ bấy giờ. Một bên là gia tộc họ Dương đại diện cho tầng lớp đại điền chủ trí thức Nam Bộ, một bên là gia tộc họ Huỳnh đại diện cho giới đại thương gia gốc Hoa giàu có vùng châu thổ. Đều là một gian nhà chính với hai cửa hai bên vào gian sau, hệ thống cửa võng sơn son thếp vàng choáng ngợp với những bức gỗ chạm khảm tinh xảo. Chẳng hiểu bằng cách nào mà đoàn làm phim, khi không thể quay được tại chính nhà họ Huỳnh, lại tìm ra được mối liên hệ để đến nhà họ Dương.
Hai nhân vật chính, họ chẳng bao giờ gặp lại nhau. Cô gái trông nom căn nhà Huỳnh Thủy Lê kể vậy. “Sông cuốn theo nó tất cả những gì nó gặp... tất cả chảy ra Thái Bình Dương, không một thứ nào có thời gian để chìm, tất cả đều bị cuốn theo cơn cuồng phong thẳm sâu và quay cuồng của dòng chảy phía dưới...” (Marguerite Duras).
Cũng chỉ đi lướt qua thôi. Vậy đấy!
HỒNG VIỆT