Lý do một số cuộc biểu tình ở châu Âu leo thang thành bạo lực

Khoảng 70.000 nhân viên thực thi pháp luật đã được huy động trước các cuộc biểu tình ở Pháp vào hôm 24/10, sau khi chính quyền tăng cường an ninh để đề phòng các hành vi bạo lực có thể dẫn đến cảnh cướp phá.

Theo Euro News, hơn 1.300 người đã bị bắt giữ trên khắp nước Pháp hôm 24/10, khi hàng trăm người biểu tình xuống đường. Hơn 1.000 người khác, bao gồm cả lực lượng an ninh và người biểu tình, bị thương trong các vụ đụng độ cuối tuần qua.

Mặc dù phần lớn các cuộc biểu tình diễn ra ôn hòa, đụng độ giữa người biểu tình và cảnh sát vẫn xảy ra tại các thành phố như Paris, Marseille, Lyon, Bordeaux, Toulouse và Rennes.

Tại thủ đô Paris (Pháp), cảnh sát chống bạo động bắn hơi cay và xông vào đám đông quanh khu vực Porte de Vincennes, ở rìa phía đông nam thành phố, trong khi một số người biểu tình bắn pháo hoa về phía lực lượng chức năng. Cảnh sát cũng triển khai xe vòi rồng nhằm giải tán người biểu tình và kiểm tra những người đi qua quảng trường Nation gần đó. 

Tại một số thành phố lớn ở châu Âu, chính quyền cũng tăng cường biện pháp an ninh để đối phó với các cuộc biểu tình ở Milan (Italy), Madrid (Tây Ban Nha), Lisbon (Bồ Đào Nha).

Áp lực kinh tế

Chuyên gia truyền thông Téa Parulava cho rằng, các cuộc biểu tình ở châu Âu cho thấy áp lực là giống nhau, nhưng nguyên nhân kích hoạt việc xuống đường là khác nhau.

Bà nhận định, các gia đình ở châu Âu đang phải đối mặt với những áp lực kinh tế tương tự nhau.

Những cuộc chiến ở Ukraine và Iran đã khiến giá dầu diesel và năng lượng tăng mạnh trên toàn lục địa. Những áp lực này chồng lên các vấn đề đã có từ trước: nhà ở vượt quá khả năng chi trả, trường học quá tải và thiếu kinh phí, cùng các dịch vụ công mà nhiều người cho rằng đang xuống cấp. 

Bà Parulava nhận xét, điểm chung giữa các phong trào là áp lực kinh tế và mong muốn của người dân về việc cần được chính quyền lắng nghe tiếng nói.

Tại Pháp, học sinh trung học đã tổ chức biểu tình yêu cầu tăng nguồn lực cho các trường học mà họ cho là thiếu nhân sự và xuống cấp, đặc biệt tại các khu dân cư có thu nhập thấp.

Tại Tây Ban Nha, vấn đề về chi phí nhà ở tăng cao đã khiến nhiều người không hài lòng. Các cuộc biểu tình tương tự về nhà ở đã xuất hiện tại những thành phố lớn nhất của Bồ Đào Nha là Lisbon và Porto, cũng như tại Barcelona ở Tây Ban Nha.

Theo phân tích của tờ báo kinh doanh Expansion, mức lương tối thiểu tại Tây Ban Nha là 1.370 USD, trong khi tiền thuê trung bình hằng tháng của một căn hộ rộng 80m² vào khoảng 1.267 USD.

“Phần lớn tiền lương của tôi đều dành để trả tiền thuê nhà. Bạn cùng phòng của tôi cũng chật vật trang trải cuộc sống giống như tôi”, Diana Manzanares, nữ nhân viên phục vụ 20 tuổi tại khu trại biểu tình ở Madrid, cho biết.

Tại Italy, người biểu tình xuống đường đưa ra các yêu cầu về việc làm tốt hơn, chăm sóc y tế, giáo dục, khả năng tiếp cận nhà ở và tăng lương. Theo số liệu của chính phủ, lạm phát tại Italy tăng lên 4,2% trong tháng 9, vượt mức 3,8% của toàn khu vực đồng euro.

Chi phí nhiên liệu tăng cao, sự bất bình trước tình trạng trường học xuống cấp, dịch vụ công suy giảm và khủng hoảng nhà ở được xem là chất xúc tác cho các cuộc biểu tình trên khắp châu Âu.

Maria Silvestre, giáo sư xã hội học tại Đại học Deusto ở Tây Ban Nha, nhận định rằng một số người châu Âu đang trải qua “cảm giác bất an mạnh mẽ và thiếu khả năng kiểm soát tình hình”.

“Và khi những tình huống cụ thể cùng xuất hiện, một tia lửa có thể bất ngờ bùng lên, đủ sức tập hợp sự bất bình đó và thúc đẩy mọi người xuống đường”, bà mô tả.

CNN nhận định, dù các nguyên nhân dẫn tới biểu tình không giống nhau, chúng đều có điểm chung là hoạt động như một "hố đen", thu hút các sự bất bình lại, rồi bùng phát trên diện rộng.

Vì sao một số cuộc biểu tình chuyển thành bạo lực?

Sự bất bình lý giải vì sao người dân tuần hành, nhưng không giải thích được vì sao một số ít người biểu tình hoặc những người xung quanh họ lại phóng hỏa các tòa nhà, cướp bóc, gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng.

Tại Pháp và Italy, có thể nhận thấy một số yếu tố góp phần dẫn đến tình trạng này, theo chuyên gia Parulava.

Yếu tố đầu tiên là sự hợp nhất của các phong trào. Ở cả hai nước, bạo lực bắt đầu sau khi những nhóm khác nhau nhập lại thành một. Theo truyền thông Pháp, các cuộc biểu tình của học sinh phần lớn diễn ra ôn hòa suốt nhiều tuần trước khi bạo lực bùng phát.

Tại Milan, Turin và Bologna, bạo loạn bắt đầu khi các cuộc biểu tình không còn chỉ xoay quanh học sinh mà đã mở rộng thành sự thể hiện bất bình xã hội trên diện rộng.

Các đám đông lớn hơn, gồm nhiều thành phần hơn, khó kiểm soát hơn và tạo điều kiện để các nhóm cực đoan nhỏ dễ dàng trà trộn.

Yếu tố thứ hai là thời điểm trong ngày. Phần lớn các vụ cướp phá và phóng hỏa xảy ra sau khi trời tối, khi những người tổ chức khó kiểm soát hơn và thành phần đám đông cũng thay đổi.

Yếu tố thứ 3 là cách mà người biểu tình và lực lượng an ninh phản ứng với tình hình. Các biện pháp ngăn chặn những người quá khích của lực lượng an ninh có mục tiêu làm giảm tình trạng gây rối, nhưng cũng khiến sự đối đầu gia tăng.

Yếu tố thứ 4 là tác động của mạng trực tuyến. Italy đã cảnh báo những người sử dụng mạng xã hội để tổ chức các hành vi có tính bạo lực trong biểu tình có thể đối mặt với án tù.

Mặt khác, theo các chuyên gia, trong cuộc biểu tình lần này, có sự xuất hiện của những luồng thông tin không chính xác trên mạng Internet, như video cũ giả mạo, thông tin sai sự thật gây ra tâm lý hoang mang và kích động. Hiện chưa thể kết luận nguồn gốc của những luồng thông tin này từ đâu và mục tiêu thực sự là gì.