Nông nghiệp còn nhiều tiềm năng, dư địa tăng trưởng, song khoảng cách giữa nghiên cứu và ứng dụng thực tiễn vẫn là điểm nghẽn cần khắc phục.
Để nâng cao giá trị sản xuất, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng yêu cầu ngành nông nghiệp cần tiếp tục đẩy mạnh đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, gắn nhiệm vụ khoa học công nghệ với nhu cầu thị trường và mục tiêu tăng trưởng của từng ngành hàng, địa phương.
Nhận diện đúng điểm nghẽn, giải quyết từ thực tiễn sản xuất
Phát biểu kết luận Hội nghị “Khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp khu vực miền Bắc,” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường chủ trì, phối hợp với Bộ Công an tổ chức ngày 27/10, Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, nhấn mạnh nông nghiệp là ngành sản xuất giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong phát triển kinh tế - xã hội.
Với hơn 60% dân số sống ở nông thôn, nông nghiệp liên quan trực tiếp đến đời sống của người dân và an ninh lương thực quốc gia; tác động thường xuyên tới sức khỏe, chất lượng sống và phát triển bền vững.
Những năm qua, nông nghiệp cơ bản phát triển ổn định với mức tăng trưởng bình quân giai đoạn 2021-2025 khoảng 3,57%; đóng góp quan trọng trong phát triển kinh tế xã hội, luôn giữ vai trò là trụ đỡ của nền kinh tế.
Riêng trong 9 tháng kể từ đầu năm 2026, tăng trưởng ngành nông nghiệp đạt 4,02%, qua đó góp phần rất lớn vào tăng trưởng chung 9,01% của đất nước.
Theo Phó Thủ tướng, tiềm năng phát triển nông nghiệp của cả nước, đặc biệt là khu vực phía Bắc, còn rất lớn. Riêng khu vực phía Bắc có diện tích trên 168.000 km², sở hữu nhiều tiềm năng và lợi thế để phát triển nông nghiệp.
Tại hội nghị, các báo cáo tham luận cũng đã phản ánh những kết quả bước đầu trong ứng dụng khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số đối với các ngành hàng chủ lực tại các tỉnh, thành phố như lúa gạo, cây ăn quả, chè, dứa, dược liệu, lợn, gà, bò sữa, thủy sản, lâm nghiệp và chế biến gỗ.
Tuy vậy, Phó Thủ tướng cũng lưu ý yêu cầu phát triển đối với ngành nông nghiệp trong thời gian tới rất cao, đòi hỏi phương pháp và công cụ phải hiệu quả, tiến độ triển khai nhanh, kết quả đạt được phải có chất lượng.
Vì thế, ngành nông nghiệp cần tiếp tục nhận diện rõ ràng, đầy đủ và thực chất những điểm nghẽn, từ giống, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến tổ chức sản xuất, liên kết chuỗi giá trị, kết nối giữa nghiên cứu, chuyển giao công nghệ với sản xuất. Những hạn chế về bảo quản, chế biến sau thu hoạch, năng lực phòng, chống dịch bệnh, khả năng tiếp cận thị trường và tình trạng phân tán trong truy xuất nguồn gốc sản phẩm cũng cần được giải quyết hiệu quả hơn.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cũng nhấn mạnh khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số phải trở thành động lực trực tiếp của tăng trưởng nông nghiệp. Việc ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số vào nông nghiệp phải là công việc thường xuyên, không ngừng, không nghỉ, hướng tới thực chất và hiệu quả.
Về nhiệm vụ trọng tâm thời gian tới, Phó Thủ tướng đề nghị Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ khẩn trương rà soát, đánh giá hiện trạng hoạt động khoa học công nghệ liên quan đến ngành nông nghiệp; xác định kế hoạch và danh mục các vấn đề lớn cần giải quyết, phù hợp với lợi thế và yêu cầu phát triển của nông nghiệp khu vực phía Bắc.
Cùng với đó, cần đổi mới mạnh mẽ, thực chất cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và các hộ sản xuất nông nghiệp theo chuỗi giá trị. Trong đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường giữ vai trò đầu mối điều phối, kết nối nhu cầu phát triển của các ngành hàng, địa phương và doanh nghiệp; Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng các tiêu chí, phương án khả thi để lựa chọn kết quả nghiên cứu có khả năng ứng dụng, thương mại hóa. Các địa phương cần xác định rõ nhu cầu, nhiệm vụ phù hợp để phối hợp, chỉ đạo và điều hành hiệu quả.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cũng yêu cầu ngành nông nghiệp tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, cơ chế tài chính, thương mại hóa kết quả nghiên cứu và hạ tầng dùng chung; đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển và hoàn thiện dữ liệu ngành nông nghiệp và môi trường phục vụ công tác quản lý, sản xuất, kinh doanh.
Đẩy mạnh truy xuất nguồn gốc, minh bạch sản phẩm nông nghiệp
Trong khuôn khổ hội nghị, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long cũng nhấn mạnh ngành nông nghiệp còn nhiều tiềm năng, dư địa tăng trưởng. Tuy nhiên, việc xác định và triển khai các nhiệm vụ khoa học công nghệ chưa thực sự gắn với mục tiêu phát triển kinh tế, chưa chuyển hóa tương xứng nguồn lực đầu tư thành giá trị thực tiễn.
Theo kết quả tổng hợp của Bộ Công an - Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương, cả 34 địa phương đã báo cáo 916 nhiệm vụ gắn với 908 sản phẩm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Trong số đó, lĩnh vực nông nghiệp có 451 sản phẩm, chiếm gần 50% tổng số sản phẩm được thống kê. Tuy nhiên, có tới 341/451 sản phẩm khoa học công nghệ thuộc lĩnh vực nông nghiệp vẫn đang ở giai đoạn nghiên cứu, chiếm khoảng 76%. Tỷ lệ kết quả nghiên cứu được đưa vào ứng dụng, thương mại hóa còn thấp, khoảng 24% theo số liệu tổng hợp.
Thứ trưởng Nguyễn Văn Long nhận xét thực trạng này cho thấy khoảng cách lớn giữa hoạt động nghiên cứu với nhu cầu thực tiễn của sản xuất, kinh doanh. Việc xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ tại nhiều địa phương cũng chưa gắn chặt với mục tiêu tăng trưởng, đồng thời chưa xác định rõ doanh nghiệp chủ lực đồng hành trong quá trình nghiên cứu, ứng dụng và thương mại hóa sản phẩm.
Cũng liên quan đến những hạn chế cần khắc phục, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Đặng Ngọc Điệp, cho biết giai đoạn 2021-2026, ngành nông nghiệp và môi trường tiếp tục đóng góp quan trọng vào tăng trưởng kinh tế, bảo đảm an ninh lương thực, tạo sinh kế và thúc đẩy xuất khẩu.
Tuy nhiên, ngành nông nghiệp và môi trường vẫn đối mặt với 5 điểm nghẽn lớn gồm: Sản xuất nhỏ lẻ, phân tán; nghiên cứu, chuyển giao công nghệ dàn trải; hạn chế về giống, công nghệ đầu vào; thiếu công nghệ bảo quản, chế biến sâu; dữ liệu chưa liên thông và nhân lực số còn yếu.
Thời gian tới, Thứ trưởng Bộ Công an Nguyễn Văn Long đề nghị các địa phương tập trung nhận diện những điểm nghẽn cốt lõi, xác định nhiệm vụ khoa học công nghệ xuất phát từ yêu cầu thực tiễn của từng ngành hàng.
Đối với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Long đề nghị cần chủ trì xác định danh mục các bài toán tăng trưởng ưu tiên, tập trung lựa chọn những khâu có khả năng tạo giá trị gia tăng cao; đồng thời cần phát huy vai trò điều phối, trực tiếp kết nối nhu cầu thực tiễn của địa phương với năng lực nghiên cứu, ứng dụng của các viện, trường đại học và doanh nghiệp, bảo đảm các nhiệm vụ khoa học công nghệ gắn với mục tiêu tăng trưởng và có khả năng triển khai trong thực tế.
Tiếp thu ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng khẳng định cơ quan này sẽ nghiêm túc tiếp thu đầy đủ các ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng, khẩn trương cụ thể hóa thành nhiệm vụ, giải pháp và tổ chức thực hiện.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cũng nhấn mạnh các nhiệm vụ trọng tâm trong thời gian tới, gồm: Đổi mới phương thức quản lý, tổ chức thực hiện nhiệm vụ khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; nâng cao hiệu quả hoạt động của các cơ sở nghiên cứu, thúc đẩy liên kết giữa nghiên cứu khoa học với doanh nghiệp và thị trường; tập trung tháo gỡ điểm nghẽn về cơ chế, chính sách; đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển dữ liệu phục vụ quản lý sản xuất và kết nối thị trường. Đây cũng là yêu cầu quan trọng trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Đặc biệt, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng yêu cầu truy xuất nguồn gốc, minh bạch thông tin sản phẩm. Theo ông, đây phải là yêu cầu xuyên suốt đối với tất cả các ngành hàng, lĩnh vực. Vì vậy, sau hội nghị, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tổng hợp các nhiệm vụ được giao, tiếp thu và phân loại kiến nghị để xây dựng kế hoạch triển khai, xác định rõ trách nhiệm, tiến độ và kết quả đầu ra.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng sẽ phối hợp với Bộ Công an, cơ quan thường trực Ban Chỉ đạo quốc gia và các bộ, ngành liên quan để theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện, gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ và chất lượng công việc./.