Sau cuộc đấu khẩu gay gắt với Tổng thống Mỹ Donald Trump tại Nhà Trắng đầu năm ngoái, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhận ra một bài học: Ông Trump có thể chỉ trích bất cứ ai, nhưng không chấp nhận bị người đó phản bác.
Tổng thống Zelensky sau đó đã tìm mọi cách để lấy lòng ông Trump nhằm khôi phục quan hệ và duy trì dòng chảy viện trợ của Mỹ cho Ukraine. Trong tuần qua, ông Zelensky một lần nữa được nhắc nhở về "quy tắc một chiều" này.
Tổng thống Mỹ Donald Trump gặp Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky bên lề phiên họp của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc ở New York ngày 22/9. Ảnh: Reuters
Mọi chuyện bắt đầu hôm 9/10, khi Tổng thống Trump công bố thỏa thuận diesel với Nga, khiến ông Zelensky bất bình và gọi đây là "món quà" cho Moskva. Đến ngày 14/10, lãnh đạo Ukraine đã tận dụng các cuộc phỏng vấn với truyền thông Anh để chĩa mũi nhọn vào việc Tổng thống Trump công khai hòa hoãn với Nga.
"Làm sao ông Trump có thể kết bạn với ông Putin được? Tôi cho rằng đó là một lựa chọn sai lầm, hết lần này đến lần khác", ông Zelensky nói. Ngay lập tức, ông Trump tuyên bố: "Tôi thấy làm việc với ông Zelensky khó khăn hơn nhiều so với ông Putin", thậm chí kêu gọi thay thế lãnh đạo Ukraine.
Khi quan hệ giữa Ukraine và Mỹ trở nên căng thẳng, các nước châu Âu đã phải vào cuộc để hàn gắn rạn nứt. Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store và Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb đề xuất tổ chức một cuộc họp tại Oslo để ông Zelensky có thể tìm thấy tiếng nói chung với phía Mỹ và đưa các cuộc đàm phán hòa bình trở lại đúng hướng.
Cả hai lãnh đạo này đều ủng hộ mạnh mẽ Ukraine, không đồng tình với xu hướng nghiêng về Nga của ông Trump, nhưng cũng tránh khiến Tổng thống Mỹ phật ý một cách không cần thiết.
Ý tưởng được đưa ra trong bối cảnh đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff dự kiến ghé thủ đô Na Uy trước khi tới St. Petersburg, Nga để gặp Tổng thống Vladimir Putin. Lãnh đạo Na Uy và Phần Lan cho rằng nếu ông Witkoff tới Nga mà không gặp ông Zelensky trước, hình ảnh của Mỹ và các bên liên quan sẽ rất bất lợi.
Thủ tướng Store và Tổng thống Stubb đã tham gia cùng ông Zelensky trong cuộc họp cùng đặc phái viên Witkoff. Jared Kushner, con rể ông Trump, tham gia cuộc họp theo hình thức trực tuyến do bị ốm.
"Đào xới những gì đã nói hôm qua hay tuần trước cũng chẳng ích gì. Giờ đây, chúng ta thực sự cần tập trung vào chặng đường phía trước", Thủ tướng Store nói. Trong khi đó, Tổng thống Stubb hy vọng những tranh cãi với Washington sẽ chấm dứt. "Ngày mai là một ngày mới và hy vọng mọi chuyện sẽ không lại đi chệch hướng", ông nói.
Khi ông Zelensky đến Oslo hôm 20/10, đặc phái viên Witkoff và Kushner đã chỉ trích Tổng thống Ukraine vì những bình luận gay gắt nhằm đáp trả các phát ngôn của Tổng thống Mỹ. Theo một nguồn thạo tin, hai đặc phái viên Mỹ nói với lãnh đạo Ukraine rằng cách ứng xử của ông đã khiến Tổng thống Trump nổi giận.
Từ trái qua phải: Đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff, Tổng thống Phần Lan Alexander Stubb, Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky, Thủ tướng Na Uy Jonas Gahr Store tại Oslo ngày 20/10. Ảnh: AP
Một quan chức Mỹ giấu tên cho hay các bên đã trao đổi thẳng thắn nhưng vẫn tôn trọng lẫn nhau, qua đó giúp "gỡ những khúc mắc" và hướng tới các bước tiếp theo. Người này cảnh báo việc ông Zelensky công khai chỉ trích ông Trump có thể phục vụ mục tiêu chính trị trước mắt của lãnh đạo Ukraine, nhưng về lâu dài lại gây bất lợi cho nỗ lực chấm dứt chiến tranh của Kiev.
Trong cuộc thảo luận, ông Zelensky đôi lúc phản ứng trước những lời phàn nàn của phía Mỹ về một số phát ngôn của mình. "Tôi chưa bao giờ nói điều đó", ông nói.
Tuy nhiên, rõ ràng ông đã hiểu thông điệp mà phía Mỹ muốn truyền tải. Trả lời báo chí sau cuộc họp, ông Zelensky tỏ ra khá dè dặt, cố gắng đưa ra những nhận xét tích cực về ông Trump, đồng thời tránh nhắc lại những lời chỉ trích gần đây nhằm vào Tổng thống Mỹ.
"Chúng tôi biết ơn Mỹ", ông Zelensky nói, dẫn chứng việc Washington đã khôi phục hỗ trợ tình báo cho Kiev. Ông không còn chỉ trích việc SpaceX siết dịch vụ Starlink, mà thay vào đó bày tỏ hy vọng rằng sự hỗ trợ này sẽ sớm được nối lại.
Ông cũng cho biết đã nói chuyện với Ngoại trưởng Marco Rubio trên đường tới Oslo và nhận được những "tín hiệu tích cực" từ phía Mỹ. Tổng thống Ukraine nói ông đã có "cuộc hội đàm rất mang tính xây dựng" với ông Witkoff và Kushner.
"Cuộc trao đổi giữa chúng tôi mang tính xây dựng vì tất cả chúng tôi đều muốn có hòa bình, cả Ukraine, châu Âu và Mỹ", ông nói thêm.
Thủ tướng Store và Tổng thống Stubb thừa nhận cuộc gặp tại Oslo khó giải quyết triệt để những bất đồng cốt lõi, nhưng cho rằng Ukraine không có lựa chọn thực tế nào khác ngoài việc trông cậy vào vai trò dẫn dắt của Mỹ.
Tổng thống Donald Trump tại Phòng Bầu dục ngày 20/10. Ảnh: AFP
Sau khi ông Witkoff gặp Tổng thống Putin tại St. Petersburg, ông Zelensky lập tức bày tỏ ủng hộ với đề xuất đàm phán ba bên đang được thúc đẩy. "Phía Mỹ đề xuất tổ chức cuộc gặp sớm nhất có thể và chúng tôi ủng hộ điều đó", ông nói.
Ông Zelensky sau đó nói thêm rằng Kiev ủng hộ "bất kỳ đề xuất nào về một lệnh ngừng giao tranh, chấm dứt xung đột, ngừng tập kích hạ tầng cũng như các sáng kiến nhân đạo".
Thanh Tâm (Theo NY Times, AFP, Reuters)