Di tích quốc gia đặc biệt núi Non Nước - nơi có hệ thống bia ma nhai vừa được công nhận là di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương - Ảnh: V.T.
Chiều 5-11, Ủy ban Chương trình ký ức thế giới của UNESCO (MOWCAP) đã chính thức thông qua nghị quyết ghi danh "Ma nhai trên núi Non Nước, tỉnh Ninh Bình" và "Văn bia phố Hiến, tỉnh Hưng Yên" là Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Với việc được UNESCO ghi danh, hệ thống bia ma nhai trên núi Non Nước trở thành di sản tư liệu đầu tiên của tỉnh Ninh Bình.
Di sản tư liệu này nằm trên núi Non Nước, nhìn xuống dòng sông Đáy, tọa lạc tại phường Hoa Lư, tỉnh Ninh Bình.
Cùng với chùa Non Nước, đền thờ Trương Hán Siêu và các di tích lịch sử khác, năm 1962 núi Non Nước đã được xếp hạng là di tích cấp quốc gia. Đến năm 2019 thì trở thành di tích cấp quốc gia đặc biệt.
Núi Non Nước hay còn gọi là Dục Thúy sơn. Thắng cảnh này cùng với núi Hồi Hạc, núi Cánh Diều và núi Kỳ Lân được mệnh danh là Tứ đại danh sơn, tức 4 ngọn núi nổi tiếng của Ninh Bình.
Hệ thống bia ma nhai trên núi Non Nước - Ảnh: TUẤN MINH
Trong lịch sử dựng nước và giữ nước, núi Non Nước giữ vai trò trọng yếu về quân sự và giao thông đường thủy qua nhiều giai đoạn. Cụ thể, vào thế kỷ X, nơi đây là đồn tiền tiêu bảo vệ kinh thành Hoa Lư; thời Lê Trung Hưng là kho chứa lương thực; nơi vua Lê Thánh Tông xây dựng hành cung; đến thời nhà Nguyễn làm vọng gác quan sát.
Theo thông tin từ Sở Văn hóa và Thể thao tỉnh Ninh Bình, qua thống kê, trên núi Non Nước có tổng số 63 văn bia, trong đó có 53 bia chữ Hán và 6 văn bia chữ Quốc ngữ. Ma nhai trên núi Non Nước có mật độ phân bố tập trung dày đặc, niên đại trải dài qua 5 vương triều, liên tục từ thế kỷ XIV đến đầu thế kỷ XX.
Nhưng theo thời gian, dưới tác động của tự nhiên, chiến tranh, trên núi chỉ còn lại 43 văn bia; trong đó có 37 văn bia chữ Hán - Nôm và 6 văn bia chữ Quốc ngữ. Toàn bộ các văn bia đều đã được phiên âm, dịch nghĩa, dịch thơ.
Đáng chú ý, núi Non Nước là ngọn núi hiếm hoi ở Việt Nam hiện còn trên 40 bài thơ khắc vào đá núi. Trong đó có các bài thơ vịnh cảnh của các nhà thơ, các danh nhân qua các triều đại như: Trương Hán Siêu, Nguyễn Trãi, Lê Thánh Tông, Lê Hiến Tông, Ngô Thì Nhậm…
Chùa Non Nước dưới chân núi - Ảnh: THÀNH NAM
Trong đó, văn bia sớm nhất là "Dục Thúy sơn Linh Tế tháp ký" của danh nhân Trương Hán Siêu và văn bia "Nhất ký Thiên Long tự thường trụ Tam bảo vật" (khuyết danh), được khắc từ năm 1343. Văn bia muộn nhất là "Khứ tuế tam thanh tằng trú tiết" của Bùi Thiện Cơ, khắc năm 1934.
Nội dung phong phú của các văn bia là những trang sử sống động, phản ánh chiều sâu tư tưởng, tâm hồn và tình cảm của các bậc vua chúa, anh hùng, danh nhân, thi sĩ Việt Nam qua nhiều thế hệ.
Ngoài ra, hệ thống ma nhai còn ghi lại nhiều sự kiện lịch sử, hoạt động văn hóa xã hội, tôn giáo, tín ngưỡng quan trọng như: việc xây dựng chùa tháp, hoạt động công đức, y dược cứu người, chế độ ruộng đất thời trung đại và vai trò của người phụ nữ trong đời sống xã hội.
Cờ búa liềm trên đỉnh núi Non Nước - Ảnh: THÀNH NAM
Với việc ma nhai trên núi Non Nước được vinh danh là Di sản tư liệu khu vực châu Á - Thái Bình Dương, tỉnh Ninh Bình hiện có 4 di sản thế giới gồm: Di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới Quần thể danh thắng Tràng An; Di sản phi vật thể đại diện của nhân loại Thực hành Tín ngưỡng thờ Mẫu Tam phủ của người Việt và Khu dự trữ sinh quyển rừng ngập mặn Kim Sơn; Di sản tư liệu ma nhai trên núi Non Nước.
Điểm đến hấp dẫn du khách
Tọa lạc ngay gần ngã 3 sông Đáy và sông Vân, trung tâm TP Ninh Bình cũ (nay là phường Hoa Lư), cách Hà Nội khoảng 100km, núi Non Nước luôn là điểm đến hút du khách khi đến với vùng đất cố đô.
Đặc biệt là vào mùa đông, hay những ngày Tết, thời điểm tiết trời chuyển lạnh, khách tham quan sẽ được thưởng thức bầu không khí trong lành và được chiêm ngưỡng vẻ đẹp cổ kính, trầm mặc của núi Non Nước.
Xây dựng hồ sơ đưa Ca Huế thành di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loạiHuế xây dựng hồ sơ khoa học di sản Ca Huế để đệ trình UNESCO ghi danh vào Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại, dự kiến hoàn thiện các nội dung chính trong năm 2027.