Mạng xã hội khiến chúng ta ngày càng vô cảm

Twitter và Facebook vốn được giới thiệu như những công cụ kết nối xã hội, giúp con người liên lạc nhanh chóng hơn bất kể khoảng cách địa lý hay điều kiện sống. Tuy nhiên, một số học giả tại Mỹ cảnh báo rằng cách giao tiếp qua tin nhắn và mạng xã hội đang âm thầm làm suy yếu những mối quan hệ ngoài đời thực. Nghịch lý nằm ở chỗ các nền tảng được tạo ra để kéo mọi người lại gần nhau, nhưng đôi khi lại khiến người dùng xa cách hơn với những người đang hiện diện bên cạnh mình. Tiến sĩ Sherry Turkle, công tác tại Viện Công nghệ Massachusetts của Mỹ, cho rằng công nghệ đang ngày càng chi phối đời sống con người theo cách đáng lo ngại. Theo bà, sự phụ thuộc ấy có thể khiến con người trở nên cô lập, giảm khả năng trò chuyện trực tiếp và dần đánh mất một phần cảm giác nhân bản vốn có. Giáo sư Turkle thậm chí mô tả việc sử dụng các trang mạng xã hội như một dạng “điên rồ hiện đại”, bởi hành vi trực tuyến đang lấn át nhiều nhu cầu giao tiếp tự nhiên. Công nghệ từng được kỳ vọng giúp mọi người kết nối thuận tiện, nhưng thực tế được bà nêu ra cho thấy nó cũng có thể làm con người vô cảm hơn trước người xung quanh. Những cuộc trò chuyện qua màn hình thường diễn ra nhanh, ngắn và tiện lợi, song không dễ thay thế ánh mắt, giọng nói cùng sự hiện diện trực tiếp giữa người với người. Tờ Daily Mail dẫn lời giáo sư Turkle, trong đó bà nhận định rằng mạng xã hội có thể khiến con người phát điên nếu họ để công nghệ thống trị đời sống. Bà đưa ra ví dụ về những “hành vi bệnh lý” từng tận mắt chứng kiến, trong đó có người vừa dự tang lễ vừa liên tục kiểm tra chiếc iPhone của mình. Hình ảnh ấy gây ám ảnh bởi một nghi thức vốn cần sự tĩnh lặng và chia sẻ lại bị chia cắt bởi thông báo, màn hình cùng thói quen cập nhật liên tục. Nó cũng đặt ra câu hỏi về khả năng tập trung của con người, khi những khoảnh khắc quan trọng nhất vẫn phải nhường chỗ cho các hoạt động trên mạng. Trong cuốn sách Alone Together mới xuất bản, tiến sĩ Turkle kêu gọi mọi người giảm thời gian dành cho những nền tảng như Twitter và Facebook. Lời kêu gọi ấy không nhằm phủ nhận hoàn toàn công nghệ, mà hướng người dùng đến cách sử dụng cân bằng hơn giữa liên lạc trực tuyến và giao tiếp thực tế. Thay vì chỉ trò chuyện qua màn hình, mỗi người nên tăng cường các hoạt động xã hội trực tiếp, nơi cảm xúc được truyền tải đầy đủ hơn bằng sự hiện diện. Những cuộc gặp mặt, cuộc trò chuyện gia đình hoặc hoạt động cộng đồng có thể giúp con người duy trì sự đồng cảm mà các tin nhắn ngắn thường khó truyền đạt trọn vẹn. Một số học giả khác tại Mỹ cũng chỉ trích xu hướng ngày càng phụ thuộc vào các hoạt động trên Internet trong đời sống thường nhật. Tiến sĩ William Kist, thuộc trường Đại học Ohio, lên án trường hợp một cô gái tên Simone Back đăng bức thư tuyệt mệnh lên Facebook trước khi tự tử. Trường hợp này làm nổi bật những tranh luận gay gắt về trách nhiệm, sự quan tâm và khả năng phản ứng của cộng đồng trước tín hiệu khủng hoảng trên mạng. Nó đồng thời cho thấy một bài đăng trực tuyến, dù được nhiều người nhìn thấy, không phải lúc nào cũng tạo ra sự hỗ trợ kịp thời như một cuộc gặp trực tiếp. Dẫu vậy, những người ủng hộ Twitter và Facebook cho rằng các phương tiện này vẫn đem lại nhiều lợi ích thiết thực trong đời sống hiện đại. Nhờ mạng xã hội, những người sống ở vùng xa xôi có thể liên lạc dễ dàng hơn với gia đình, bạn bè hoặc cộng đồng mà họ khó gặp thường xuyên. Các nền tảng ấy cũng mở rộng cơ hội chia sẻ thông tin, duy trì quan hệ và tìm kiếm hỗ trợ, đặc biệt khi khoảng cách địa lý khiến giao tiếp trực tiếp trở nên khó khăn. Vấn đề vì thế không chỉ nằm ở bản thân Twitter hay Facebook, mà còn ở cách con người phân bổ thời gian, giữ sự tỉnh táo và bảo vệ những kết nối ngoài đời thực.