Máy tính biết nghĩ như người

Tại Khoa Triết học, Ngôn ngữ và Lý thuyết thuộc Đại học Gothenburg, Thụy Điển, các nhà nghiên cứu vừa phát triển một chương trình máy tính có khả năng đạt 150 điểm trong bài kiểm tra IQ. Kết quả này gây chú ý vì những chương trình toán học phổ biến hiện nay thường chỉ đạt dưới 100 điểm, dù được thiết kế để xử lý nhiều dạng bài logic. Đằng sau nghiên cứu là Claes Strannegård, nhà nghiên cứu tại Đại học Gothenburg, người muốn tạo ra một hệ thống có cách suy nghĩ gần với con người hơn. Bài kiểm tra IQ được sử dụng trong nghiên cứu dựa trên hai thành tố chính, gồm khả năng nhận biết hình ảnh và khả năng tìm quy luật trong các chuỗi số. Hai dạng câu hỏi này đòi hỏi máy tính không chỉ thực hiện phép tính nhanh, mà còn phải phát hiện mối liên hệ giữa những thông tin được sắp xếp theo quy luật. Đặc biệt, các bài kiểm tra dãy số thường đặt ra thách thức lớn, bởi chương trình phải nhận biết quy luật ẩn sau chuỗi dữ liệu thay vì chỉ áp dụng một công thức cố định. Trước nghiên cứu này, những chương trình toán học thông dụng nhất vẫn chưa thể đạt 100 điểm trong các bài kiểm tra IQ dãy số, cho thấy giới hạn đáng kể của chúng. Claes Strannegård muốn vượt qua giới hạn ấy bằng cách xây dựng một chương trình không chỉ tính toán, mà còn xử lý vấn đề theo phương thức giống hoạt động suy luận của con người. Để thực hiện mục tiêu, Claes Strannegård cùng các cộng sự đã kết hợp mô hình tâm lý học con người với những phương pháp toán học trong quá trình phát triển chương trình. Mô hình tâm lý học cung cấp cách tiếp cận gần với hoạt động nhận thức, còn toán học giúp chương trình biểu diễn, so sánh và xử lý các mẫu thông tin một cách có hệ thống. Sự kết hợp này tạo ra khác biệt so với những chương trình chỉ dựa vào phép tính, bởi hệ thống mới hướng tới việc nhận diện quy luật giống cách con người quan sát dữ liệu. Kết quả thử nghiệm cho thấy chương trình của nhóm nghiên cứu đã đánh bại những chương trình toán học thông thường trong các bài kiểm tra được sử dụng. Theo thông tin từ nghiên cứu, chương trình mới có khả năng đạt ít nhất 150 điểm ở các bài kiểm tra IQ dãy số, cao hơn rõ rệt mức dưới 100 của nhiều chương trình phổ biến. Điểm số này không chỉ cho thấy năng lực xử lý chuỗi số, mà còn minh họa tiềm năng của việc đưa các mô hình tâm lý vào thiết kế hệ thống máy tính. Tuy nhiên, kết quả được mô tả trong phạm vi những bài kiểm tra IQ gồm nhận biết hình ảnh và chuỗi số, không đồng nghĩa chương trình đã suy nghĩ hoàn toàn như con người. Mục tiêu của nhóm nghiên cứu là tạo ra những chương trình có thể khám phá các điều tương tự điều con người nhận biết, thay vì chỉ lặp lại phép tính đã được lập trình sẵn. Claes Strannegård cho biết nhóm đang cố gắng phát triển những hệ thống máy tính có khả năng phát hiện mẫu dữ liệu theo cách gần với nhận thức của con người. Khả năng nhận diện mẫu có thể mở rộng ngoài bài kiểm tra IQ, bởi phương pháp này được cho là có thể áp dụng để xác định bất kỳ mẫu dữ liệu nào. Trong số những lĩnh vực được nhắc tới, dữ liệu tài chính là một ví dụ, nơi việc nhận ra quy luật trong các chuỗi thông tin có thể giữ vai trò quan trọng. Dù vậy, bài viết chỉ cho biết phương pháp có thể được sử dụng với dữ liệu tài chính, không cung cấp thêm kết quả ứng dụng cụ thể trong lĩnh vực này. Nghiên cứu cũng mở ra hướng hợp tác liên ngành, khi các nhà khoa học bắt tay với Khoa Tâm lý học thuộc Đại học Stockholm. Mục tiêu của dự án hợp tác là phát triển những bài kiểm tra IQ có nhiều mức độ khó khác nhau, qua đó đánh giá hệ thống kỹ lưỡng hơn. Các mức độ thử thách đa dạng có thể giúp nhà nghiên cứu quan sát rõ hơn cách chương trình xử lý những quy luật đơn giản lẫn phức tạp trong dữ liệu. Từ một chương trình đạt 150 điểm trong bài kiểm tra dãy số, nghiên cứu đặt ra câu hỏi rộng hơn về việc máy tính có thể tiến gần đến năng lực nhận biết của con người đến đâu.